Mất cha mẹ, trẻ tăng nguy cơ gặp vấn đề sức khỏe tâm thần

Mất cha hoặc mẹ có thể để lại những ảnh hưởng sâu sắc đến sức khỏe tâm thần của trẻ.

Một nghiên cứu mới được công bố trên Tạp chí Tâm lý học Australia (Australian Journal of Psychology) cho thấy khoảng 22% trẻ em mất cha hoặc mẹ vì bất kỳ nguyên nhân nào mắc ít nhất một rối loạn sức khỏe tâm thần có thể chẩn đoán được. Tỷ lệ này cao gần gấp đôi so với mức 11% ở những trẻ sống cùng cả cha và mẹ.

Cụ thểt, nghiên cứu phân tích dữ liệu từ hơn 6.300 hộ gia đình tại Australia, với trẻ em trong độ tuổi 4-17. Gần 38% số trẻ được khảo sát không sống cùng cả cha và mẹ ruột. Ly thân hoặc ly hôn là nguyên nhân phổ biến nhất, tiếp đến là cha hoặc mẹ qua đời và trường hợp cha hoặc mẹ bị tước quyền nuôi con.

Trong số những trẻ mất cha hoặc mẹ, nhóm có cha hoặc mẹ qua đời có tỷ lệ gặp vấn đề sức khỏe tâm thần cao nhất, khoảng 29%. Với trẻ có cha hoặc mẹ đang bị giam giữ, tỷ lệ này là 22%, trong khi ở nhóm cha mẹ ly thân hoặc ly hôn là khoảng 20%. Đáng chú ý, nguy cơ còn cao hơn ở trẻ nhỏ từ 4-11 tuổi. Hơn 38% trẻ trong nhóm này gặp vấn đề sức khỏe tâm thần sau khi mất cha hoặc mẹ.

Nỗi đau mất mát tác động lâu dài

Theo các nhà nghiên cứu, mất cha mẹ không chỉ tạo ra cảm giác đau buồn mà còn có thể làm gia tăng những khó khăn tâm lý vốn xuất hiện trong quá trình trẻ phát triển. Trẻ có thể phải đồng thời thích nghi với sự thay đổi trong gia đình, môi trường sống, tài chính hoặc cách chăm sóc hằng ngày. Các biểu hiện có thể liên quan đến nhiều vấn đề khác nhau, trong đó có trầm cảm, lo âu, rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) và những khó khăn về hành vi.

Không chỉ việc mất đi cha mẹ theo nghĩa đen mà ngay cả việc cha mẹ ly hôn cũng có thể gây ảnh hưởng tâm lý nặng nề đến trẻ.

Đặc biệt, trẻ nhỏ thường chưa có đủ khả năng nhận diện và diễn đạt cảm xúc. Vì vậy, nỗi đau mất mát có thể biểu hiện không chỉ qua tâm trạng buồn bã mà còn bằng thay đổi hành vi, khó ngủ, giảm khả năng tập trung, thu mình hoặc trở nên dễ cáu gắt. Tuy nhiên, việc mất đi người thân không đồng nghĩa mọi trẻ đều sẽ phát triển rối loạn tâm thần. Nhiều trẻ vẫn có thể vượt qua giai đoạn đau buồn và phát triển khỏe mạnh nếu nhận được sự quan tâm, chăm sóc và hỗ trợ phù hợp.

Cần phát hiện sớm và hỗ trợ đúng cách

Một trong những vấn đề được các nhà nghiên cứu nhấn mạnh là trẻ và gia đình thường gặp nhiều trở ngại khi tìm kiếm sự hỗ trợ sau mất mát. Chi phí điều trị, thời gian chờ đợi kéo dài và việc thiếu thông tin về các dịch vụ phù hợp có thể khiến trẻ không được hỗ trợ kịp thời.

Vì vậy, việc nhận diện sớm những trẻ có nguy cơ cao đóng vai trò quan trọng. Gia đình, nhà trường và nhân viên y tế cần chú ý đến những thay đổi kéo dài về cảm xúc, hành vi, giấc ngủ, khả năng học tập hoặc giao tiếp xã hội sau biến cố mất cha mẹ.

Trẻ có thể cần nhiều hình thức hỗ trợ khác nhau, từ sự đồng hành của người thân, tư vấn tâm lý đến các chương trình hỗ trợ gia đình. Trong trường hợp xuất hiện các biểu hiện nghiêm trọng hoặc kéo dài, trẻ nên được đánh giá bởi chuyên gia sức khỏe tâm thần để có hướng can thiệp phù hợp.

Bên cạnh đó, các nhà nghiên cứu cho rằng hiểu rõ mức độ phổ biến và tác động của việc mất cha mẹ là bước đầu tiên để xây dựng hệ thống hỗ trợ hiệu quả hơn. Quan trọng nhất là không để trẻ phải tự mình đối diện với nỗi đau mất mát trong thời điểm các em còn đang hình thành khả năng thích nghi và phát triển về cả thể chất lẫn tinh thần.

 

Hoàn thiện khung pháp lý bảo vệ trẻ em trên môi trường số

Trẻ vừa khỏi tay chân miệng, khi nào nên đi học lại?

Khi áp lực vô hình bào mòn sức khỏe tâm thần trẻ em

Béo phì ở trẻ có thể khiến dậy thì sớm?