Quả bom nổ chậm mang tên: Kìm nén cảm xúc

Khi cảm xúc không được gọi tên và không được bộc lộ, chúng được ví giống như "quả bom nổ chậm" cho sức khoẻ

Hầu hết mọi người đều có những lúc phải che giấu cảm xúc, chẳng hạn khi đang ở nơi làm việc, trong một cuộc tranh luận hoặc khi hoàn cảnh chưa cho phép bộc lộ. Trong thời gian ngắn, việc tạm gác cảm xúc sang một bên có thể là lựa chọn cần thiết. Tuy nhiên, liên tục phủ nhận hoặc cố gắng loại bỏ cảm xúc mà không xử lý nguyên nhân có thể gây ra nhiều hệ quả.

Kìm nén cảm xúc không đồng nghĩa với kiểm soát cảm xúc

Theo các chuyên gia sức khỏe tâm thần, kìm nén cảm xúc là cố gắng đẩy một cảm xúc khó chịu ra khỏi nhận thức vì không muốn hoặc không cảm thấy an toàn khi đối diện với nó. Người đang tức giận có thể cố tỏ ra bình thản, người buồn có thể tự nhủ rằng “không có gì đáng để buồn”, thay vì thừa nhận cảm xúc đang tồn tại.

Điều này khác với kiểm soát cảm xúc. Kiểm soát cảm xúc không có nghĩa là loại bỏ sự tức giận, buồn bã hay lo lắng, mà là nhận biết cảm xúc, hiểu nguyên nhân và lựa chọn cách phản ứng phù hợp.

Ví dụ, khi tức giận, một người có thể nhận thấy tim đập nhanh, cơ thể căng cứng và muốn lớn tiếng. Thay vì phủ nhận cơn giận hoặc lập tức phản ứng, họ có thể tạm dừng, nhận biết cảm xúc và lựa chọn trao đổi vào thời điểm thích hợp. Nói cách khác, điều tiết cảm xúc là quyết định cách phản ứng, còn kìm nén thường là cố gắng không cảm nhận cảm xúc đó.

Cơ thể vẫn phản ứng dù cảm xúc bị che giấu

Một trong những vấn đề của việc kìm nén cảm xúc là cảm xúc không thực sự biến mất chỉ vì không được bộc lộ. Các nghiên cứu về ức chế cảm xúc cho thấy một người có thể trông bình tĩnh bên ngoài nhưng cơ thể vẫn xuất hiện những thay đổi sinh lý như nhịp tim và hoạt động của hệ thần kinh.

Việc thường xuyên bỏ qua cảm xúc cũng khiến con người khó nhận biết mình thực sự đang trải qua điều gì. Sau một thời gian, thay vì nhận ra bản thân đang buồn, thất vọng hay tổn thương, họ chỉ cảm thấy mệt mỏi, khó chịu hoặc căng thẳng mà không hiểu rõ nguyên nhân.

Cảm xúc bị dồn nén có thể xuất hiện theo những cách khác như dễ cáu gắt vì những chuyện nhỏ, suy nghĩ dai dẳng vào ban đêm hoặc lo lắng không rõ nguyên nhân. Một số người còn cảm thấy khó kết nối với người thân bởi họ luôn cố gắng thể hiện một trạng thái ổn định thay vì chia sẻ cảm xúc thật.

Để cải thiện chất lượng các mối quan hệ, cần gọi tên đúng cảm xúc, từ đó xử trí cho phù hợp

Đáng chú ý, việc kìm nén kéo dài không chỉ liên quan đến cảm xúc tiêu cực. Khi một người quen với việc ngăn chặn nỗi buồn, sự tức giận hay lo lắng, họ đôi khi cũng khó cảm nhận trọn vẹn những cảm xúc tích cực. Cuộc sống có thể trở nên đơn điệu, thiếu hứng thú và cảm giác kết nối.

Dấu hiệu có thể xuất hiện trên cơ thể

Căng thẳng do kìm nén cảm xúc kéo dài có thể đi kèm nhiều biểu hiện thể chất như căng cơ vùng hàm và vai, đau đầu, khó ngủ, mệt mỏi hoặc rối loạn tiêu hóa. Một số người nhận thấy dạ dày khó chịu hoặc cơ thể căng cứng trong những tình huống mà bản thân chưa ý thức rõ đang bị áp lực.

Tuy nhiên, không nên mặc định mọi triệu chứng thể chất đều xuất phát từ cảm xúc. Khi xuất hiện triệu chứng kéo dài hoặc không rõ nguyên nhân, cần thăm khám để loại trừ các bệnh lý thực thể trước khi xem xét những yếu tố tâm lý.

Học cách đối diện với cảm xúc

Thay vì cố gắng loại bỏ cảm xúc, các chuyên gia khuyến nghị bắt đầu bằng việc gọi đúng tên cảm xúc. “Tôi đang thất vọng”, “Tôi cảm thấy buồn” hay “Tôi hơi lo lắng” có thể hữu ích hơn việc chỉ nói rằng “tôi đang căng thẳng”. Việc xác định rõ cảm xúc giúp nhận diện nhu cầu và nguyên nhân phía sau.

Tiếp đó, cần chú ý đến những phản ứng của cơ thể mà không phán xét bản thân. Cảm thấy tức giận không đồng nghĩa với việc phải nổi nóng; cảm thấy tổn thương không có nghĩa phải lập tức đối đầu với người khác.

Khi cảm xúc quá mạnh, có thể tạm thời chuyển sự chú ý bằng cách đi bộ, vận động, nghe nhạc, tắm hoặc thực hiện một hoạt động lặp lại nhẹ nhàng. Sau khi bình tĩnh hơn, nên quay lại xem xét cảm xúc và nguyên nhân gây ra nó.

Quan trọng hơn, cảm xúc chỉ cung cấp thông tin chứ không quyết định hành động. Sự tức giận có thể cho thấy một ranh giới đã bị vượt qua hay nỗi buồn cho thấy một điều gì đó có ý nghĩa hoặc lo lắng có thể cảnh báo về một vấn đề cần quan tâm. Từ những tín hiệu đó, mỗi người có thể lựa chọn cách ứng xử phù hợp với hoàn cảnh và giá trị của mình.

Nhìn chung, biết điều tiết cảm xúc không có nghĩa là lúc nào cũng phải bộc lộ. Đó là khả năng nhận biết, chấp nhận và lựa chọn cách phản ứng, thay vì buộc bản thân phải phủ nhận những gì đang diễn ra bên trong.

 

Làm thế nào để luôn bền vững về mặt cảm xúc?

Rối loạn cảm xúc sau đột quỵ sẽ diễn ra thế nào?

Kỹ năng đối phó với cảm xúc tiêu cực hiệu quả

Trang phục giúp bạn điều chỉnh cảm xúc, hành vi?