Ngày Nhân đạo Thế giới: Bảo vệ những người làm công tác cứu trợ

Hơn 252 triệu người trên thế giới cần hỗ trợ và bảo vệ khẩn cấp, tính đến tháng 5/2026 - Ảnh: Brad Zerivitz

Ngày 19/8/2003, một vụ đánh bom nhằm vào Khách sạn Canal ở Baghdad, Iraq khiến 22 người làm công tác cứu trợ thiệt mạng, trong đó có ông Sergio Vieira de Mello, Đặc phái viên của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc tại Iraq.

Năm 2008, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua Nghị quyết 63/139, chọn ngày 19/8 hàng năm là Ngày Nhân đạo Thế giới. Đây là dịp tưởng nhớ những người làm công tác cứu trợ đã thiệt mạng, đồng thời kêu gọi bảo vệ người dân chịu ảnh hưởng bởi các cuộc xung đột và những người đang hỗ trợ họ.

Khi người làm công tác cứu trợ cũng trở thành mục tiêu

Tại những nơi xảy ra xung đột, những người làm công tác cứu trợ cung cấp lương thực, chăm sóc y tế, nơi ở và các dịch vụ thiết yếu cho người dân.

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, chính họ cũng có thể trở thành nạn nhân của bạo lực, thậm chí tính mạng cũng có thể bị đe dọa.

Họ có thể bị tấn công, bắt cóc, giam giữ hoặc bị cản trở khi tiếp cận người cần giúp đỡ, vận chuyển và phân phát hàng cứu trợ. Phần lớn những người làm công tác cứu trợ chịu ảnh hưởng bởi bạo lực là người địa phương, đang hỗ trợ chính cộng đồng nơi họ sinh sống.

Theo luật nhân đạo quốc tế, dân thường, trong đó có người làm công tác cứu trợ và nhân viên y tế, phải được tôn trọng và bảo vệ. Các bên tham gia xung đột vũ trang phải cho phép và tạo điều kiện để hoạt động cứu trợ được triển khai an toàn, nhanh chóng và không bị cản trở.

Khi những người làm công tác cứu trợ không thể tiếp cận khu vực khủng hoảng, việc cung cấp lương thực, chăm sóc y tế và các dịch vụ thiết yếu có thể bị gián đoạn. Người dân vì thế mất đi những nguồn hỗ trợ cần thiết để duy trì cuộc sống và khắc phục hậu quả của xung đột.

Công nghệ chiến tranh thay đổi, nhưng nguyên tắc bảo vệ con người không thay đổi

Chiến dịch Ngày Nhân đạo Thế giới năm 2026 đề cập đến sự phát triển của công nghệ sử dụng trong chiến tranh, từ máy bay không người lái có vũ trang đến trí tuệ nhân tạo (AI).

Dù công nghệ và phương thức tác chiến thay đổi, các bên tham gia xung đột vũ trang vẫn phải tuân thủ luật nhân đạo quốc tế. Mọi biện pháp khả thi cần được thực hiện để tránh và giảm thiểu tổn hại đối với dân thường.

Người làm công tác cứu trợ, nhân viên y tế, cơ sở, phương tiện và hoạt động cứu trợ phải được tôn trọng và bảo vệ. Công nghệ được sử dụng để theo dõi hoạt động cứu trợ không được lạm dụng để truy tìm hoặc theo dõi vị trí của những người đang thực hiện nhiệm vụ, khiến họ trở thành mục tiêu tấn công.

Liên Hợp Quốc đồng thời nhấn mạnh vai trò của con người và trách nhiệm giải trình trong các quyết định liên quan đến việc sử dụng vũ lực gây chết người.

Đã đến lúc những hành vi vi phạm phải chịu hậu quả

Thông điệp của chiến dịch Ngày Nhân đạo Thế giới năm 2026 là: "The time for concern is over. The time for consequence is now", tạm dịch là “Thời điểm chỉ bày tỏ quan ngại đã qua. Đã đến lúc phải gánh chịu hậu quả”.

Thông điệp này nhấn mạnh việc bày tỏ quan ngại hay lên án các vụ tấn công là chưa đủ. Những hành vi vi phạm cần được ngăn chặn, điều tra và xử lý trách nhiệm theo luật pháp quốc tế.

Nhân Ngày Nhân đạo Thế giới, Liên Hợp Quốc kêu gọi các quốc gia và các bên tham gia xung đột vũ trang cần:

- Tôn trọng và bảo vệ dân thường, người làm công tác cứu trợ và nhân viên y tế.

- Cho phép và tạo điều kiện để hoạt động cứu trợ được tiếp cận an toàn, nhanh chóng và không bị cản trở, phù hợp với luật nhân đạo quốc tế.

- Ngăn chặn việc bắt giữ và giam giữ tùy tiện, đồng thời trả tự do cho những người làm công tác cứu trợ bị giam giữ trái pháp luật.

- Điều tra nhanh chóng, khách quan và hiệu quả các cáo buộc vi phạm, đồng thời bảo đảm trách nhiệm giải trình theo luật pháp quốc tế, trong đó có các vấn đề liên quan đến công tác cứu trợ.

- Hỗ trợ những người sống sót và gia đình của những người làm công tác cứu trợ không may thiệt mạng hoặc bị thương.

- Tăng cường các biện pháp thiết thực để bảo đảm an toàn cho người làm công tác cứu trợ, gồm trang thiết bị và công nghệ phù hợp, đào tạo về an ninh, cũng như hỗ trợ sức khỏe tâm thần và tâm lý xã hội.

Thông qua chiến dịch “Hành động vì nhân loại” (Act for Humanity), Liên Hợp Quốc cũng kêu gọi cộng đồng chia sẻ thông tin đã được xác minh và lên tiếng bảo vệ dân thường, những người làm công tác cứu trợ. Khi đăng tải, chia sẻ thông tin về chiến dịch trên mạng xã hội, người tham gia có thể sử dụng hashtag #ActForHumanity.

Bảo vệ những người làm công tác cứu trợ cũng là bảo vệ những người đang phụ thuộc vào hoạt động của họ để có lương thực, chăm sóc y tế, nơi ở và các hỗ trợ thiết yếu trong khủng hoảng.

 

Những con số đáng chú ý:

Hơn 252 triệu người cần hỗ trợ và bảo vệ khẩn cấp, tính đến cuối tháng 5/2026.

143,2 triệu là số người các tổ chức cứu trợ dự kiến hỗ trợ vào giữa năm 2026. Trong đó, gần 89 triệu người đang trong tình trạng khó khăn nghiêm trọng, cần được ưu tiên hỗ trợ.

45,2 triệu người đã nhận được ít nhất một hình thức hỗ trợ hoặc bảo vệ tính đến cuối tháng 4/2026, tương đương khoảng 1/6 số người cần được hỗ trợ.

33,66 tỷ USD là số tiền cần cho các kế hoạch cứu trợ tính đến ngày 31/5/2026. Đến thời điểm này, mới có 8,21 tỷ USD, tương đương 24,4% được tài trợ.

326 người làm công tác cứu trợ thiệt mạng tại 21 quốc gia trong năm 2025. Trong 3 năm qua, hơn 1.000 người làm công tác cứu trợ đã thiệt mạng.

Hơn 37.000 dân thường được Liên Hợp Quốc ghi nhận thiệt mạng trong 20 cuộc xung đột vũ trang trong năm 2025, tương đương khoảng 1 người thiệt mạng sau mỗi 14 phút. Đây là số liệu tối thiểu dựa trên những trường hợp được ghi nhận, chưa phản ánh đầy đủ số người thiệt mạng thực tế.

 

Liên Hợp Quốc gia hạn chương trình hành động về dinh dưỡng

Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 79: Thông qua hiệp ước vì tương lai nhân loại

Liên Hợp Quốc: Dân số Trung Quốc có thể giảm một nửa vào năm 2100

Liên Hợp Quốc: Tỷ lệ tiêm chủng trẻ em toàn cầu bị đình trệ