Nhà gần cao tốc: Không khí trong nhà bị ảnh hưởng ra sao?

Ô nhiễm từ giao thông có thể đi vào nhà qua các khe hở nhỏ, khung cửa sổ và hệ thống thông gió

Ô nhiễm từ giao thông bao gồm những gì?

Theo Frank Hammes, Giám đốc điều hành IQAir Group - công ty công nghệ môi trường có trụ sở tại Thụy Sĩ chuyên theo dõi và công bố dữ liệu chất lượng không khí toàn cầu, giao thông vẫn là một trong những nguồn gây ô nhiễm chính tại các đô thị.

Khí thải phương tiện là một hỗn hợp phức tạp gồm cả khí và các hạt rắn. Ngoài khí thải từ ống xả, quá trình mài mòn phanh, lốp xe và mặt đường cũng giải phóng những hạt kim loại siêu nhỏ vào không khí.

Một số thành phần phổ biến gồm:

• Hạt siêu mịn (UFPs): Có kích thước dưới 0,1 micromet (µm), đủ nhỏ để đi sâu vào phổi, thậm chí xâm nhập vào máu.
• Bụi mịn PM2.5: Đường kính ≤2,5 µm, thường liên quan đến các bệnh tim mạch và hô hấp.
• Muội than: Sản phẩm của quá trình đốt xăng và dầu diesel, thường có nồng độ cao ở khu vực sát cao tốc.
• Nito ocid (NO2/NOx): Phát sinh từ động cơ đốt trong, có thể gây kích ứng và viêm đường hô hấp.
• Carbon monoxide (CO): Xuất hiện nhiều tại nơi có mật độ giao thông dày đặc.
• Hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOCs): Bao gồm benzene (là một hợp chất hữu cơ, thành phần chính của xăng) và PAH - nhóm chất có khả năng gây ung thư.
• Kim loại từ quá trình mài mòn phanh và lốp: Như đồng, kẽm, sắt tồn tại dưới dạng hạt nhỏ trong không khí.

Ô nhiễm lan xa tới mức nào?

Nồng độ ô nhiễm thường cao nhất ngay sát mép đường, nơi xe cộ lưu thông liên tục. Khi khoảng cách với cao tốc tăng lên, mức độ các chất ô nhiễm như NO2 và CO cũng giảm dần. Tuy nhiên, mức giảm cụ thể còn phụ thuộc vào hướng gió, địa hình và mật độ phương tiện.

Riêng bụi mịn PM2.5 có xu hướng phát tán rộng hơn nên không giảm nhanh theo khoảng cách. Vì vậy, các khu dân cư gần đường lớn vẫn thường ghi nhận mức PM2.5 cao hơn so với những nơi xa trục giao thông.

Điều này cho thấy ngay cả những ngôi nhà cách cao tốc vài trăm mét, dù không nằm sát mặt đường, vẫn có thể chịu ảnh hưởng nhất định từ ô nhiễm giao thông.

Vì sao ô nhiễm có thể tác động vào không gian sống?

Nhà ở không phải là không gian kín hoàn toàn. Sự chênh lệch áp suất do gió và nhiệt độ tạo ra hiện tượng “stack effect” (hiệu ứng ống khói). Đây là quá trình không khí di chuyển vào và ra khỏi nhà thông qua các khe hở do sự khác biệt về nhiệt độ và áp suất.

Hiểu đơn giản, không khí nóng nhẹ hơn nên có xu hướng bốc lên và thoát ra ngoài qua các lỗ hở ở phần trên của nhà như cửa sổ tầng cao hoặc giếng trời. Khi đó, không khí lạnh từ bên ngoài sẽ bị hút vào qua các khe hở phía dưới như khung cửa, gioăng cửa, lỗ thông hơi hoặc thông qua hệ thống HVAC (hệ thống sưởi ấm, thông gió và điều hòa không khí) nếu hệ thống này lấy gió tươi từ bên ngoài. 

Các hạt siêu mịn dễ xâm nhập vì kích thước rất nhỏ và có thể lơ lửng trong phòng nhiều giờ. Trong khi đó, các khí như NO2 và VOCs cũng có thể lan truyền nhanh qua hệ thống ống dẫn hoặc các không gian mở.

Làm gì để giảm phơi nhiễm trong nhà?

Các chuyên gia khuyến nghị nên kết hợp theo dõi chất lượng không khí với các giải pháp kỹ thuật.

Trước hết, theo dõi chất lượng không khí cả trong nhà lẫn ngoài trời giúp chủ động điều chỉnh nhịp sinh hoạt. Thiết bị đo trong nhà cho biết mức độ bụi và khí độc hiện diện; trong khi dữ liệu ngoài trời giúp xác định thời điểm ô nhiễm tăng cao, đặc biệt vào giờ cao điểm.

Dựa trên thông tin này, có thể đóng cửa sổ khi lưu lượng xe tăng hoặc khi chỉ số chất lượng không khí ngoài trời ở mức kém. Đồng thời, nên chuyển hệ thống điều hòa sang chế độ tuần hoàn để hạn chế hút khí từ bên ngoài (nếu có).

Song song đó, cần hạn chế các nguồn phát sinh trong nhà như hút thuốc, đốt nến, đốt hương hoặc nấu ăn mà không có thông gió phù hợp. Khi chất lượng không khí ngoài trời ở mức tốt, việc mở cửa để trao đổi không khí tự nhiên là lựa chọn hợp lý.

Về mặt kỹ thuật, có thể lắp đặt bộ lọc HVAC hiệu suất cao (MERV-13 trở lên nếu hệ thống cho phép) hoặc sử dụng máy lọc không khí có màng HEPA (màng lọc hiệu suất cao, có khả năng giữ lại ít nhất 99,97% hạt bụi kích thước 0,3 micromet). Bên cạnh đó, bộ lọc than hoạt tính giúp hấp phụ các khí như NO2 và VOCs. Khi kết hợp các biện pháp này, các tác nhân ô nhiễm trong nhà có thể giảm khoảng 50-70%.

 

Chuyên gia giảm ô nhiễm không khí trong nhà ra sao?

Nến thơm có ảnh hưởng đến không khí trong nhà?

Ô nhiễm không khí trong nhà: Nguyên nhân và cách xử lý hiệu quả

WHO: Cảnh báo ô nhiễm không khí trong nhà ảnh hưởng tới sức khỏe