Lạm dụng thực phẩm siêu chế biến ảnh hưởng tới khả năng sinh sản?

Thực phẩm siêu chế biến thường chứa hàm lượng đường, chất phụ gia nhân tạo, carbohydrate (carbs) tinh chế và chất béo chuyển hóa cao gây ảnh hưởng xấu tới sức khoẻ

Cụ thể, theo nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Sinh sản Con người (Human Reproduction) đã phân tích dữ liệu từ khoảng 800 phụ nữ và 650 nam giới, theo dõi từ thời điểm thụ thai đến những năm đầu đời của trẻ. Kết quả cho thấy thực phẩm siêu chế biến chiếm trung bình khoảng 22% khẩu phần ăn ở phụ nữ và 25% ở nam giới.

Điểm đáng chú ý là ở nam giới, việc ăn nhiều thực phẩm siêu chế biến có liên quan đến nguy cơ vô sinh cao hơn. Trong khi đó, ở phụ nữ, chế độ ăn này không trực tiếp làm giảm khả năng thụ thai nhưng lại liên quan đến sự phát triển sớm của phôi thai. Cụ thể, phôi có kích thước nhỏ hơn và túi noãn hoàng nuôi dưỡng phôi trong giai đoạn đầu cũng có xu hướng nhỏ hơn ở tuần thứ 7 của thai kỳ.

Mặc dù những khác biệt này tương đối nhỏ, các chuyên gia cho rằng chúng có ý nghĩa ở cấp độ dân số, đặc biệt trong bối cảnh tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến đang gia tăng trên toàn cầu. Những thay đổi sớm trong quá trình phát triển phôi thai có thể liên quan đến nguy cơ sinh non, cân nặng sơ sinh thấp hoặc sảy thai.

Điều đáng lưu ý là nghiên cứu này mang tính quan sát, do đó chưa thể khẳng định quan hệ nhân quả. Tuy nhiên, kết quả phù hợp với nhiều nghiên cứu trước đó. Một số nghiên cứu năm 2025 cho thấy nam giới ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn có chất lượng tinh trùng và khả năng vận động tinh trùng kém hơn. Ở phụ nữ, khi hơn 40% khẩu phần ăn đến từ thực phẩm siêu chế biến, khả năng sinh sản cũng có xu hướng giảm.

Các chuyên gia nội tiết sinh sản cũng cho rằng chế độ ăn uống ảnh hưởng đến khả năng sinh sản thông qua nhiều cơ chế. Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa hormone, bảo vệ chất lượng trứng và tinh trùng, cũng như duy trì môi trường thuận lợi cho quá trình thụ thai và phát triển thai kỳ.

Thực phẩm siêu chế biến thường thiếu các dưỡng chất thiết yếu như omega-3, vitamin D, folate và các chất chống oxy hóa. Đây là những thành phần quan trọng giúp giảm stress oxy hóa gây tổn hại đến DNA của tinh trùng và trứng. Đồng thời, việc tiêu thụ nhiều đường tinh luyện có thể dẫn đến kháng insulin và rối loạn nội tiết, ảnh hưởng tiêu cực đến chức năng sinh sản.

Bên cạnh đó, chế độ ăn giàu thực phẩm chế biến sẵn còn có thể gây viêm mạn tính. Tình trạng viêm kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng giao tử mà còn khiến môi trường tử cung kém thuận lợi cho sự làm tổ và phát triển của phôi. Hàm lượng chất xơ thấp trong các thực phẩm này cũng có thể tác động đến hệ vi sinh đường ruột, từ đó gián tiếp ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản.

Một yếu tố khác không thể bỏ qua là nguy cơ thừa cân và béo phì. Đây là hệ quả thường gặp của chế độ ăn nhiều thực phẩm siêu chế biến và cũng là yếu tố đã được chứng minh làm suy giảm khả năng sinh sản ở cả hai giới.

Từ những bằng chứng hiện có, các chuyên gia nhấn mạnh rằng việc chuẩn bị cho thai kỳ không chỉ là trách nhiệm của riêng phụ nữ. Sức khỏe và lối sống của nam giới cũng đóng vai trò quan trọng. Việc cả hai cùng điều chỉnh chế độ ăn uống và lối sống có thể mang lại hiệu quả tích cực hơn.

Tuy vậy, điều này không đồng nghĩa với việc phải loại bỏ hoàn toàn thực phẩm chế biến sẵn. Các chuyên gia khuyến nghị nên ưu tiên thực phẩm tươi, ít qua chế biến, chiếm khoảng 80% khẩu phần ăn hằng ngày. Những thực phẩm giàu dinh dưỡng như cá, rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và protein nạc nên được tăng cường.

Bên cạnh đó, cần hạn chế đường tinh luyện, chất béo không lành mạnh và đồ uống có cồn. Việc bổ sung đầy đủ các vi chất như folate, vitamin D và omega-3 cũng được xem là cần thiết trong giai đoạn chuẩn bị mang thai.

Cuối cùng, cần lưu ý rằng dinh dưỡng chỉ là một trong nhiều yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh sản. Trong trường hợp gặp khó khăn khi thụ thai, việc thăm khám và tư vấn với chuyên gia y tế vẫn là bước quan trọng để xác định nguyên nhân và có hướng can thiệp phù hợp.

 

Thực phẩm siêu chế biến tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch

Thực phẩm siêu chế biến có thể “rút ngắn” tuổi thọ

Rối loạn chuyển hóa do thói quen ăn thực phẩm siêu chế biến

3 cách nhận diện thực phẩm siêu chế biến