9 lời khuyên chăm sóc sức khỏe tinh thần trong năm 2026

Chăm sóc bản thân, gặp gỡ bạn bè, hòa vào thiên nhiên... là những cách chăm sóc sức khỏe tinh thần trong năm mới (ảnh minh họa)

Một năm nữa lại đi qua, khép lại những niềm vui và nỗi buồn, và với không ít người, đó là khép lại một năm nhiều biến cố. Bước vào năm mới, các chuyên gia khuyên rằng, mỗi người nên dành chút thời gian để “chăm sóc đặc biệt” cho não bộ. Và các chuyên gia đã đưa ra 9 lời khuyên có thể giúp bạn chăm sóc, cải thiện sức khỏe tinh thần và nhận thức ngay bây giờ và trong suốt năm 2026. Đó là, hãy đối xử tử tế với bản thân, giữ tinh thần minh mẫn, ngủ ngon hơn và hạn chế sử dụng điện thoại.

#Lời khuyên: Đi dạo nhiều hơn

Hoạt động thể chất là một trong những điều có lợi nhất cho sức khỏe tinh thần và nhận thức ở mọi lứa tuổi. Và các nghiên cứu liên tục chỉ ra rằng khi bạn già đi, việc duy trì hoạt động có thể giúp giảm nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ.

Một nghiên cứu gần đây cho thấy, trong số những người trưởng thành có nguy cơ mắc bệnh Alzheimer, những người đi bộ trung bình nhiều bước mỗi ngày có tốc độ suy giảm nhận thức chậm hơn trong suốt chín năm. Những người đi bộ từ 5.001 đến 7.500 bước mỗi ngày có kết quả tốt nhất, nhưng những người đi bộ từ 3.001 đến 5.000 bước mỗi ngày cũng có tốc độ suy giảm chậm hơn so với những người ít vận động hơn.

#Lời khuyên: Dọn dẹp ngăn kéo chứa đồ linh tinh

Nếu nhà cửa - và cả đầu óc của bạn nữa, đang hơi bừa bộn, hãy thử “dọn dẹp”. Dọn, nhưng đừng cố gắng dọn dẹp sạch bong toàn bộ nhà cửa, chỉ cần chọn một điểm cần chú ý và dành thời gian để dọn dẹp khu vực nhỏ đó.

Kiểu sắp xếp lại một khu vực nhỏ này có thể đủ để mang lại cho nhiều người trong chúng ta điều mình mong muốn khi nghĩ đến việc tổ chức: giảm bớt gánh nặng tinh thần, và có được sự thay đổi đáng hài lòng trước và sau khi sắp xếp.

“Đôi khi bạn cần một chút kiểm soát trong một thế giới dường như hỗn loạn. Nếu chỉ là một ngăn kéo chứa đồ linh tinh, hãy làm chủ ngăn kéo đó.” – Chuyên gia sắp xếp nhà cửa (home organizer) Tara Bremer ở Birmingham, Alabama, cho biết.

#Lời khuyên: Đối xử tốt hơn với chính mình

Bạn có thấy mình thường đồng cảm với người khác nhưng lại quá khắt khe với bản thân? Có lẽ bạn cần thêm lòng trắc ẩn với chính mình.

Lần tới khi bạn nhận ra mình đang tự chỉ trích bản thân quá mức, hãy thử dành cho mình một khoảng thời gian để cảm thông. Trước tiên, hãy nhận biết những cảm xúc bạn đang trải qua. Sau đó, hãy chăm sóc bản thân – phần đau khổ trong bạn cần gì nhất lúc này? Sự thấu hiểu? Sự tha thứ? Một lời an ủi? Hãy tự nhủ với bản thân những điều tử tế: “Cảm thấy như vậy là điều bình thường” hoặc “Bạn đang làm hết sức mình rồi.”

#Lời khuyên: Tâm sự với bạn bè

Những người siêu lão hóa - những người từ 80 tuổi trở lên, có khả năng ghi nhớ như người trẻ hơn họ khoảng 20, 30 tuổi, dù không có chế độ ăn kiêng, chế độ tập luyện hay thuốc men thần kỳ nào cả. Điều duy nhất đem lại cho họ sự thần kỳ này là “cách họ nhìn nhận tầm quan trọng của các mối quan hệ xã hội. Và về tính cách, họ có xu hướng hướng ngoại.” - theo Tiến sĩ Sandra Weintraub, Giáo sư Tâm thần học và khoa học hành vi tại Trường Y Feinberg thuộc Đại học Northwestern.

Mặc dù những người sống thọ có thể có những lợi thế khác nữa (di truyền và cấu trúc não bộ có thể đóng vai trò), nhưng việc trò chuyện với bạn bè vẫn tốt cho tất cả chúng ta. Theo Tiến sĩ Ben Rein - nhà thần kinh học và tác giả cuốn sách “Tại sao bộ não cần bạn bè”, cho biết: “Những người giao tiếp nhiều hơn sẽ có khả năng chống lại sự suy giảm nhận thức khi về già tốt hơn”.

#Lời khuyên: Hòa mình vào thiên nhiên

Bạn cảm thấy khả năng tập trung của mình đang giảm sút? Hãy dành thời gian hòa mình vào thiên nhiên. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc ở ngoài trời giúp tăng cường sự chú ý, khả năng sáng tạo và tâm trạng của con người. Các nhà nghiên cứu cho rằng điều đó có thể là do việc ở gần cây cối, nước, đá và các đặc điểm tự nhiên khác mang lại cảm giác "hấp dẫn nhẹ nhàng", cho phép bộ não của chúng ta nghỉ ngơi và tái tạo năng lượng mà không cảm thấy nhàm chán.

Trong một nghiên cứu được công bố năm ngoái, những người đi bộ trong vườn hay trong rừng có nhận thức tốt hơn so với những người đi bộ qua khuôn viên đô thị. Nhóm tham quan vườn thực vật cũng có hoạt động não bộ thấp hơn ngay sau khi đi bộ, sau đó tăng đột biến khi họ thực hiện một nhiệm vụ tập trung. Điều đó cho thấy não bộ đã được nghỉ ngơi “và sau đó hoạt động trở lại hiệu quả và mạnh mẽ hơn bao giờ hết sau khi tiếp xúc với thiên nhiên”, Amy McDonnell, nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Đại học Utah, người thực hiện nghiên cứu, cho biết.

#Lời khuyên: Tránh xa điện thoại

Tác giả cuốn sách “The Tech Exit” - Clare Morell, khuyên nên dành ra một ngày mỗi tuần để không sử dụng điện thoại. Nếu có cuộc gọi đến, bạn có thể xem ai gọi để đề phòng trường hợp khẩn cấp. Nhưng ngoài ra, điện thoại của bạn phải được để khuất tầm mắt.

Tiến sĩ Jason Nagata - bác sĩ nhi khoa tại Đại học California, San Francisco (Mỹ), đề xuất nên tạo ra nhiều rào cản vật lý hơn giữa bạn và các thiết bị công nghệ. Ví dụ, ông ưu tiên bơi lội cho các bài tập thể dục mùa hè của mình vì hồ bơi vốn là khu vực không được phép sử dụng điện thoại.

#Lời khuyên: Đeo nút bịt tai

Người lớn tuổi bị suy giảm thính lực có nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ cao hơn. Các nhà khoa học cho rằng điều này có thể là do phần não xử lý thính giác nằm gần phần chịu trách nhiệm về trí nhớ, và khi lượng kích thích đến vùng này giảm đi, nó có thể bị teo lại. Những người bị suy giảm thính lực cũng có xu hướng tránh xa các hoạt động xã hội có thể giúp họ giữ được sự tỉnh táo.

Theo Tiến sĩ Elizabeth Bevins, một nhà thần kinh học tại UC San Diego Health (Mỹ), để bảo vệ khả năng xử lý tín hiệu cảm giác của não bộ, hãy sử dụng nút bịt tai hoặc chụp tai chống ồn khi ở gần những nơi có tiếng ồn lớn. Ngoài ra, những người trên 50 tuổi và bất kỳ ai thường xuyên tiếp xúc với tiếng ồn lớn nên kiểm tra thính lực mỗi một đến ba năm.

#Lời khuyên: Hãy ngủ đủ giấc

Giấc ngủ tốt cho não bộ, nhưng các nhà khoa học cho rằng hai giai đoạn ngủ - ngủ sâu và ngủ REM (giấc ngủ chuyển động mắt nhanh), đặc biệt quan trọng đối với khả năng nhận thức và phục hồi. Trong giấc ngủ sâu, hệ thống tự làm sạch của não bộ hoạt động, loại bỏ các chất thải phân tử. Giấc ngủ REM là khi não bộ xử lý cảm xúc và thông tin mới mà bạn thu nhận được khi thức, củng cố chúng vào bộ nhớ dài hạn.

Ưu tiên thói quen ngủ lành mạnh có thể giúp cải thiện giấc ngủ nói chung, bao gồm cả giấc ngủ sâu và giấc ngủ REM. Các chuyên gia khuyên bạn nên dành đủ thời gian để ngủ đủ giấc mỗi đêm và cố gắng đi ngủ và thức dậy vào cùng một thời điểm mỗi ngày.

#Lời khuyên: Thử xáo trộn nhận thức

Nếu khó ngủ, bạn có thể thử một hoạt động đơn giản gọi là “sắp xếp lại suy nghĩ”. Hãy bắt đầu bằng cách chọn một từ hoặc một âm ngẫu nhiên - ví dụ như âm “P”. Sau đó, hãy nghĩ ra càng nhiều từ càng tốt bắt đầu bằng âm đó, chẳng hạn như: “Phố”, phở, phú, phương”. Dành một chút thời gian để hình dung từng từ.

Khi bạn hết các từ bắt đầu bằng chữ “P”, hãy chuyển sang chữ cái tiếp theo của từ ban đầu (trong trường hợp này là chữ “L”) và làm tương tự. Nhiệm vụ này nhằm mục đích giúp bạn xao nhãng khỏi những suy nghĩ có thể cản trở giấc ngủ, mà không kích hoạt não bộ quá mức.

 

6 lời khuyên hữu ích cho sức khỏe tinh thần năm 2026

5 sở thích giúp trẻ xả stress và nuôi dưỡng sức khỏe tinh thần

5 lý do nên ra ngoài trời để cải thiện sức khỏe tinh thần

Nam giới ngại tìm kiếm hỗ trợ về sức khỏe tinh thần