Hormone liệu có quyết định xu hướng tình dục?

Xu hướng tình dục là sự hấp dẫn lâu dài về mặt tình dục, tình cảm của một người với những người thuộc giới tính khác hoặc cùng giới, mang nhiều giới khác nhau

Ham muốn tình dục là động lực thúc đẩy hoạt động tình dục, trong khi xu hướng tình dục là chỉ sự lãng mạn, hấp dẫn tình dục với người có giới tính được xác định cụ thể là nam hoặc nữ. Hai khái niệm này thường bị nhầm lẫn, nhưng thực chất có cơ chế sinh học khác nhau.

Trong cơ thể, các hormone như testosterone, estrogen, prolactin hay cortisol đều có thể ảnh hưởng đến mức độ ham muốn tình dục. Testosterone thường được nhắc đến nhiều nhất vì liên quan đến sự hưng phấn và động lực tình dục. Tuy vậy, tác động của hormone này không đồng nhất giữa các cá nhân, và không thể dùng để dự đoán hành vi hay xu hướng tình dục của một người.

Các nghiên cứu hiện đại nhìn chung không tìm thấy sự khác biệt rõ ràng về nồng độ hormone ở người trưởng thành khi so sánh theo xu hướng tình dục. Một số nghiên cứu nhỏ từng ghi nhận khác biệt ở nữ giới đồng tính hoặc song tính, nhưng kết quả không nhất quán và thiếu độ tin cậy do hạn chế về quy mô và phương pháp nghiên cứu.

Điều quan trọng là hormone ở người trưởng thành chủ yếu đóng vai trò điều chỉnh “cường độ” ham muốn, chứ không quyết định “đối tượng” của sự hấp dẫn. Nói cách khác, hormone có thể ảnh hưởng đến mức độ ham muốn tình dục trong từng thời điểm, nhưng không chi phối việc một người bị thu hút bởi nam hay nữ.

Trong sinh học, các nhà khoa học phân biệt hai tác động của hormone: tác động “tổ chức” và tác động “kích hoạt”. Tác động tổ chức diễn ra từ giai đoạn bào thai, khi hormone tham gia định hình cấu trúc não bộ liên quan đến hành vi và nhận thức. Đây là giai đoạn được cho là có ý nghĩa trong việc hình thành nền tảng sinh học của xu hướng tình dục.

Ngược lại, tác động kích hoạt xảy ra sau dậy thì, khi hormone lưu hành trong cơ thể ảnh hưởng đến hành vi và cảm xúc, nhưng không làm thay đổi cấu trúc não một cách cơ bản. Do đó, những biến động hormone ở tuổi trưởng thành có thể ảnh hưởng đến ham muốn, tâm trạng hoặc phản ứng sinh lý, nhưng không làm thay đổi xu hướng tình dục vốn đã ổn định.

Một số nghiên cứu gián tiếp cho thấy hormone trước khi sinh có thể tham gia vào quá trình hình thành xu hướng tình dục. Các nghiên cứu trên động vật và những “thí nghiệm tự nhiên” ở người như tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh (CAH), hội chứng không nhạy cảm androgen (CAIS) hay thiếu hụt 5α-reductase cho thấy sự thay đổi trong tín hiệu hormone sớm có thể liên quan đến sự khác biệt trong phát triển giới tính và xu hướng hấp dẫn sau này.

Ví dụ, phụ nữ mắc CAH (tình trạng tiếp xúc nhiều hơn với androgen trước sinh) có xu hướng báo cáo tỷ lệ hấp dẫn đồng giới cao hơn so với nhóm không mắc bệnh. Ngược lại, những người có cơ thể không phản ứng với androgen dù mang nhiễm sắc thể XY thường phát triển bản dạng giới và xu hướng hấp dẫn phù hợp với đặc điểm nữ giới.

Tuy vậy, những trường hợp này chỉ phản ánh một phần nhỏ trong phổ đa dạng của con người và không thể dùng để suy ra quy luật chung. Ngay cả trong cùng một điều kiện sinh học, xu hướng tình dục vẫn có sự khác biệt lớn giữa các cá nhân, cho thấy vai trò của nhiều yếu tố khác ngoài hormone.

Các nghiên cứu di truyền và gia đình cũng chỉ ra rằng yếu tố di truyền có ảnh hưởng nhất định đến xu hướng tình dục, nhưng không có một gene đơn lẻ hay cơ chế hormone nào được xác định là “quyết định” hoàn toàn.

Song song với đó, các nghiên cứu hình ảnh não bộ cho thấy có những khác biệt nhỏ về cấu trúc ở một số vùng liên quan đến hành vi xã hội và cảm xúc giữa các nhóm xu hướng tình dục khác nhau. Tuy nhiên, các khác biệt này không đủ lớn để coi là nguyên nhân trực tiếp và cũng chưa thể xác định rõ là nguyên nhân hay hệ quả của sự phát triển thần kinh.

Tổng hợp các bằng chứng hiện nay, giới khoa học nghiêng về mô hình đa yếu tố: xu hướng tình dục được hình thành từ sự tương tác giữa hormone trước sinh, di truyền, phát triển thần kinh và môi trường sống. Không có một yếu tố đơn lẻ nào có thể giải thích đầy đủ hiện tượng này. Điều quan trọng là cần phân biệt rõ giữa “điều chỉnh ham muốn” và “định hình xu hướng”. Hormone có thể làm tăng hoặc giảm mức độ ham muốn tình dục theo thời điểm, nhưng không quyết định đối tượng mà một người bị thu hút.

Những hiểu lầm về vai trò quyết định của hormone thường xuất phát từ việc đơn giản hóa một hệ thống sinh học vốn rất phức tạp. Trong thực tế, tình dục con người là kết quả của nhiều tầng tương tác sinh học và tâm lý, không thể quy về một yếu tố duy nhất. Do đó, thay vì xem hormone như “yếu tố quyết định”, cách tiếp cận khoa học hiện đại coi chúng là một phần trong mạng lưới điều hòa rộng hơn, góp phần định hình hành vi nhưng không áp đặt xu hướng.

 

Sự gắn kết giữa tình dục và chất lượng giấc ngủ

Giai đoạn “đỉnh cao tình dục” của nam giới

Ăn nhiều cà rốt hủy hoại đời sống tình dục của các quý ông?

Nước muối có thể “rửa trôi” nguy cơ mắc bệnh lây qua đường tình dục?