Được xuất bản tháng 2/2025 tại Vương quốc Anh, Shy Girl – Cô gái nhút nhát, là một cuốn tiểu thuyết kinh dị. Nội dung cuốn sách kể về việc một phụ nữ trẻ tuyệt vọng bị một người đàn ông quen qua mạng bắt cóc và buộc phải sống cuộc sống như thú cưng của hắn. Sau khi phát hành, cuốn sách được quảng cáo là "một tiểu thuyết kinh dị trả thù không khoan nhượng và đầy bạo lực". Lời quảng cáo này thu hút được những độc giả yêu thích thể loại kinh dị và dần trở nên nổi tiếng. Tuy nhiên, sau khi đọc cuốn tiểu thuyết này, không ít độc giả cảm thấy nghi ngờ về cách hành văn của cuốn tiểu thuyết này “giống như của trí tuệ nhân tạo”.

Và sang đầu năm 2026, ông Max Spero - Người sáng lập kiêm Giám đốc điều hành của Pangram, một chương trình phát hiện trí tuệ nhân tạo, đã tiến hành thử nghiệm toàn bộ văn bản cuốn sách “Cô gái nhút nhát” và kết quả cho thấy cuốn sách này được tạo ra bởi trí tuệ nhân tạo đến 78%. Ông đăng tải kết quả thử nghiệm của mình lên trang X và viết: “Tôi tin rằng tác phẩm này phần lớn là do AI tạo ra, hoặc được AI hỗ trợ rất nhiều.”

Phân tích các đoạn trích trong cuốn tiểu thuyết bằng công cụ phát hiện AI, tờ New York Times cũng phát hiện ra các mô thức lặp đi lặp lại đặc trưng của văn bản do AI tạo ra, chẳng hạn như lỗ hổng logic, lạm dụng quá mức các tính từ kịch tính và quá phụ thuộc vào quy tắc ba (rule of three).

Tác giả cuốn “Cô gái nhút nhát” là một nhà thơ, nhà văn, sống ở Bắc California và có rất ít hoạt động trên mạng xã hội. Trong email trả lời câu hỏi phỏng vấn, bà Ballard phủ nhận việc sử dụng AI để viết “Cô gái nhút nhát” và cho rằng biên tập viên mà bà thuê tự xuất bản cuốn tiểu thuyết mới là người đã sử dụng AI.

Khi làn sóng cáo buộc “Cô gái nhút nhát” dựa quá nhiều vào trí tuệ nhân tạo lan rộng, nhà xuất bản cuốn sách – NXB Hachette, không phản hồi và chỉ chấp nhận trả lời phỏng vấn báo chí. Đại diện NXB cho biết, họ đã ngừng phát hành cuốn sách này tại Anh cũng như ngừng kế hoạch xuất bản cuốn sách này tại các quốc gia khác. Đại diện NXB này cũng cho biết, họ coi trọng sự sáng tạo của con người và yêu cầu các tác giả xác nhận tác phẩm của họ là bản gốc. Hachette cũng yêu cầu các tác giả tiết lộ với NXB liệu họ có đang sử dụng trí tuệ nhân tạo hay không.

Dường như “Cô gái nhút nhát” là cuốn tiểu thuyết thương mại đầu tiên từ một nhà xuất bản lớn bị thu hồi do có bằng chứng sử dụng trí tuệ nhân tạo. Việc hủy bỏ cuốn sách này là dấu hiệu cho thấy việc viết bằng trí tuệ nhân tạo không chỉ xuất hiện trong những cuốn sách điện tử tự xuất bản giá rẻ đang tràn lan trên mạng mà còn đang len lỏi vào cả những tác phẩm hư cấu được xuất bản theo phương thức truyền thống.

Theo thông tin từ NXB, cuốn sách “Cô gái nhút nhát” tuân thủ đúng quy trình biên tập, xuất bản trước khi được phát hành. Điều này cho thấy, ngành xuất bản chưa sẵn sàng đối phó với sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo. Điều này cũng báo hiệu sự khởi đầu của một kỷ nguyên mới đầy bất trắc cho ngành xuất bản, khi cả biên tập viên và độc giả ngày càng băn khoăn liệu những văn bản họ đang đọc được viết bởi con người hay máy móc.

Tuy nhiên, rất ít NXB hay biên tập viên xuất bản chia sẻ về cách họ xử lý với trí tuệ nhân tạo (AI) vì việc sử dụng AI trong viết lách còn gây nhiều tranh cãi và vướng mắc về mặt đạo đức. Một số NXB lo ngại rằng khó có thể ngăn chặn sự xâm nhập của AI, đặc biệt khi công nghệ này ngày càng trở nên tinh vi hơn.

Hiện nay, những tác động rõ rệt nhất từ AI đến lĩnh vực tự xuất bản là sự tràn ngập của những sản phẩm kém chất lượng do AI tạo ra. Nhưng một số người trong ngành tin rằng chỉ là vấn đề thời gian trước khi ngày càng nhiều sách được viết bằng AI lọt qua khâu kiểm duyệt của các nhà xuất bản lớn. Công nghệ này ngày càng phổ biến, cũng như việc thu mua sách tự xuất bản và tái phát hành chúng thông qua các nhà xuất bản truyền thống.

Theo ông Thad McIlroy - một chuyên gia tư vấn trong ngành xuất bản, cho rằng điều này là không thể tránh khỏi. Ông cũng kêu gọi các NXB phải làm rõ tỷ lệ % các cuốn sách họ chuẩn bị xuất bản sử dụng công nghệ này.

Tuy nhiên, khó có thể xác định được có bao nhiêu tác phẩm do AI viết được xuất bản, nhưng có bằng chứng cho thấy công nghệ này đã tạo ra sự gia tăng mạnh mẽ số lượng đầu sách được phát hành. Theo Bowker - một công ty thu thập dữ liệu ngành xuất bản, năm 2025 có hơn 3,5 triệu cuốn sách đã được tự xuất bản, tăng so với 2,5 triệu cuốn vào năm 2024. Các nhà xuất bản truyền thống đã phát hành hơn 642.000 cuốn sách vào năm ngoái.

Trước thực trạng này, Tiến sĩ Tuhin Chakrabarty - giáo sư khoa học máy tính tại Đại học Stony Brook (Mỹ), đã sử dụng phần mềm Pangram để kiểm tra hơn 14.000 cuốn tiểu thuyết tự xuất bản trên Amazon xem có phải do AI viết hay không. Chương trình này phát hiện ra rằng gần 20% số tiểu thuyết có thể được viết chủ yếu bởi AI. Tập trung vào các tiểu thuyết được phát hành từ năm 2024 đến năm 2025, TS. Chakrabarty nhận thấy số lượng tiểu thuyết trong mẫu ngẫu nhiên chứa các văn bản do AI viết tăng 41% so với các năm trước.

TS. Chakrabarty ghi nhận, đôi khi các phần mềm phát hiện AI sẽ nhầm lẫn sự sáng tạo của con người với do máy tính tạo ra, tuy nhiên, sự nhầm lần này không nhiều và ông tin tưởng rằng Pangram đang nhận diện được ngôn ngữ của chatbot. Chương trình được xây dựng để phát hiện các mẫu ngôn ngữ thường được sử dụng bởi các mô hình ngôn ngữ lớn như ChatGPT và Gemini, và có tỷ lệ dương tính giả khoảng 1 trên 10.000. Nó cũng được thiết kế để phát hiện những nỗ lực của con người nhằm che giấu việc sử dụng AI thông qua chỉnh sửa.

Thực tế hiện nay, nhiều NXB không có điều khoản cấm các tác giả sử dụng AI trong hợp đồng xuất bản sách. Thay vào đó, họ dựa vào các điều khoản hợp đồng lâu dài yêu cầu tác giả khẳng định tác phẩm của mình là "nguyên bản" (original) - điều mà nhiều người trong ngành xuất bản hiện nay hiểu là cấm sử dụng AI để tạo văn bản hoặc hình ảnh. Các nhà xuất bản cũng thận trọng với nội dung do AI tạo ra vì hiện tại, văn bản và hình ảnh do AI tạo ra không thể được bảo vệ bởi bản quyền. Hơn thế nữa, với việc sử dụng rộng rãi AI trong nghiên cứu, lập dàn ý và các khâu khác của quá trình viết, vẫn chưa rõ ràng về việc sử dụng AI như thế nào là phù hợp. Nhiều người trong ngành lo ngại rằng các nhà xuất bản đang tự đặt mình vào thế dễ bị tổn thương trước những kẻ lừa đảo hoặc thậm chí là những nhà văn tin rằng việc sử dụng AI của họ không vi phạm bất kỳ quy định nào.

Một vấn đề trong việc điều chỉnh việc sử dụng AI của các tác giả là hầu hết các NXB không muốn cấm hoàn toàn. Các biên tập viên nhận ra rằng các tác giả sử dụng AI theo nhiều cách khác nhau ngoài việc viết trực tiếp. Và nhiều NXB còn muốn đảm bảo rằng họ có thể sử dụng công nghệ này để tạo các nội dung tiếp thị, thu âm và dịch thuật. Việc các NXB chưa vạch ra ranh giới về việc sử dụng AI đang gây ra sự nhầm lẫn về những gì được cho phép. Liệu một tác giả có thể yêu cầu AI gợi ý những tình tiết bất ngờ, đề xuất một kết thúc khác hoặc chỉnh sửa bản thảo và vẫn tuyên bố đó là tác phẩm gốc của mình? Đến điểm nào thì tác phẩm đó không còn mang tính chất con người nữa?

Những nghi ngờ lan rộng xung quanh việc các tác giả sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đã đẩy các nhà xuất bản vào thế khó xử. Nhiều người vẫn coi xuất bản truyền thống là pháo đài cho những tác phẩm hư cấu nguyên bản được chọn lọc và trau chuốt kỹ lưỡng bởi các biên tập viên tinh tế. Nếu AI có khả năng tạo ra những tác phẩm hư cấu hấp dẫn, và độc giả cũng như biên tập viên không thể phân biệt được nguồn gốc của chúng, điều đó có thể làm suy yếu vị thế của các NXB trong việc định hướng thị hiếu văn học.

Mới đây, Hiệp hội Tác giả Mỹ dẫn đầu một vụ kiện tập thể về bản quyền thay mặt các tác giả chống lại trí tuệ nhân tạo. Cáo buộc của Hiệp hội OpenAI và Microsoft với các công ty trí tuệ nhân tạo là huấn luyện bất hợp pháp các phần mềm AI dựa trên các tác phẩm có bản quyền của các nhà văn. Ngay tờ New York Times đã kiện OpenAI - nhà sản xuất ChatGPT, và đối tác Microsoft của họ vì vi phạm bản quyền nội dung tin tức liên quan đến các hệ thống AI. Cả hai công ty đều phủ nhận những cáo buộc này.

Việc viết sách bằng trí tuệ nhân tạo vẫn còn gây nhiều tranh cãi giữa các tác giả và độc giả. Một số người coi đó là một hình thức gian lận, đặc biệt nếu độc giả không nhận ra rằng cuốn sách họ đang đọc có chứa các đoạn văn được tạo ra bởi chatbot. Đối với những người khác, nó giống như hành vi trộm cắp: Nhiều chương trình trí tuệ nhân tạo tạo sinh đã được đào tạo trên các bản sao không được cấp phép của các tác phẩm có bản quyền của tác giả.

Nhiều tác giả cũng đã phản đối việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong viết lách, bởi với họ, đây không phải là vấn đề công nghệ mà là vấn đề đạo đức. Nhiều tác giả còn cảm thấy các tác phẩm của họ bị đánh cắp.

Ngay trước khi “Cô gái nhút nhát” được xuất bản, đã có những tin đồn về các trường hợp được phát hiện sử dụng trí tuệ nhân tạo ngay trước khi sách được phát hành. Cũng đã có tác giả tự thừa nhận sử dụng AI để chỉnh sửa tác phẩm.

Hiện vẫn chưa có sự đồng thuận về việc nên làm gì để sàng lọc sách nhằm phát hiện văn bản được tạo ra bằng trí tuệ nhân tạo (AI) khi mà tác giả không tiết lộ. Một số biên tập viên cho rằng các NXB cần phải nêu rõ yêu cầu của mình về AI, để tránh gây nhầm lẫn hoặc thậm chí gian lận từ phía các tác giả về việc sử dụng công nghệ này.

Penguin Random House - công ty xuất bản lớn nhất tại Hoa Kỳ, đã đưa ra các hướng dẫn để thiết lập các thông số xung quanh việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cho các tác giả và họa sĩ minh họa, phù hợp với các điều khoản hợp đồng quy định về tính nguyên bản. Đại diện của các công ty xuất bản lớn khác từ chối chia sẻ chi tiết về chính sách AI của họ, ngoài việc lưu ý đến các điều khoản về tính nguyên bản trong các thỏa thuận xuất bản, mặc dù một số người đại diện cho biết thêm rằng họ đánh giá các vấn đề liên quan đến việc sử dụng AI trên cơ sở từng trường hợp cụ thể. Tuy nhiên, một số người lo ngại rằng sự mơ hồ thông tin xung quanh trí tuệ nhân tạo, và định kiến mà công nghệ này mang lại trong giới văn học, khiến các nhà văn có nhiều khả năng không minh bạch về nó.