Những ngày cuối tháng 3/2026, dư luận Hà Nội chấn động khi cơ quan chức năng triệt phá một đường dây giết mổ và tiêu thụ lợn bệnh quy mô lớn. Không phải vài con, mà là khoảng 3.600 con lợn nhiễm bệnh – tương đương gần 300 tấn thịt đã bị tuồn ra thị trường.

Điều khiến xã hội phẫn nộ là đích đến của số thịt lợn bệnh ấy: Chợ đầu mối, chợ dân sinh và đáng sợ nhất: bếp ăn của các trường học. Những đứa trẻ - những mầm non tương lai của đất nước lại là trở thành đối tượng nhắm đến của những kẻ thủ ác, trở thành người tiêu thụ cuối cùng của nguồn thực phẩm nhiễm bệnh.

Theo công bố của cơ quan điều tra, đường dây tiêu thụ thịt lợn bệnh được các đối tượng xây dựng thành một chuỗi khép kín: thu gom lợn bệnh từ các tỉnh, vận chuyển về Hà Nội, giết mổ tại các cơ sở tập trung, sau đó phân phối cho doanh nghiệp thực phẩm và bếp ăn tập thể và trong đó có cả một số công ty cung cấp suất ăn cho trường học. Lý giải từ các công ty này cho thấy, họ ký hợp đồng bởi nhà cung cấp có đầy đủ giấy tờ “hợp lệ”. Nhưng cũng không ai ngờ được rằng những giấy tờ đó lại là lớp vỏ bọc cho sự gian dối.

Sự việc lần này cho thấy - một lần nữa, con đường mà thực phẩm bẩn len lỏi vào bữa ăn của các gia đình, các bếp ăn tập thể lại được phanh phui. Trước đó, đã từng có những phóng sự được phát trên chương trình thời sự của Đài Truyền hình Việt Nam khi nhóm phóng viên theo chân những chiếc xe chở thực phẩm không rõ nguồn gốc len lỏi vào thị trường. Những con lợn hay gia cầm không rõ nguồn gốc xuất xứ, nhiều con ở tình trạng ngắc ngoải sắp chết/đã chết được đưa vào lò mổ rồi cứ thế “vắt vẻo” trên những chuyến xe xâm nhập các chợ dân sinh. Hay sự việc của Công ty đồ hộp Hạ Long thời gian trước đó.

Và khi sự việc xảy ra, câu hỏi được đặt ra là: “Làm sao thịt lợn bệnh có thể đi qua tất cả các khâu kiểm soát mà không bị chặn lại?”

Các đối tượng không chỉ buôn bán lợn bệnh, mà còn móc nối với cán bộ kiểm dịch thú y để hợp thức hóa nguồn hàng. Muốn một chuyến lợn bệnh “lọt cửa”, thương lái phải chi tiền: Từ vài trăm nghìn đồng cho tới vài triệu đồng cho mỗi chuyến hàng. Và những cái dấu kiểm dịch lại trở thành “công cụ hợp pháp hóa” cái bẩn.

Không dừng lại ở đó, một số cán bộ còn bị cáo buộc đặt ra “luật ngầm”, thu tiền có hệ thống và chia nhau hưởng lợi. Khi “người gác cổng” không còn làm nhiệm vụ bảo vệ, mà trở thành người mở cửa cho cái ác, thì mọi hàng rào kỹ thuật đều trở nên vô nghĩa. Đó không chỉ là vi phạm, đó là sự phản bội xã hội.

Nghe lời khai của trưởng nhóm kiểm dịch với cơ quan điều tra thì thấy sự lệch lạc trong suy nghĩ: “Vì thu nhập ít nên làm vậy để tăng thu nhập.”, “Vì thấy con lợn cũng chỉ hơi bệnh thôi nên đóng dấu cho qua.” Những lời khai này cho thấy, vụ việc không còn là một hành vi vi phạm an toàn thực phẩm đơn thuần, mà là sự phản bội niềm tin - phản bội niềm tin vào chức trách của những người thực thi pháp luật; phản bội niềm tin của người tiêu dùng, những người tin rằng thực phẩm mình mua là an toàn.

Cơ quan chức năng đã thừa nhận đây là vụ việc “đặc biệt nghiêm trọng”, không chỉ ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm mà còn làm lung lay kỷ cương trong thực thi công vụ.

Suy cho cùng, câu trả lời vẫn là hai chữ: Lợi nhuận. Lợn bệnh giá rẻ nên lợi nhuận cao. Kiểm soát lỏng lẻo, lợi nhuận vẫn tốt. “Đường” có thể mua bằng tiền nên pháp luật không còn là rào cản.

Nhưng, ngoài lợi nhuận, sâu xa hơn là sự xuống cấp của đạo đức ở những bộ phận người: Người kinh doanh bất chấp hậu quả; người quản lý buông lỏng trách nhiệm, người thực thi tiếp tay cho sai phạm… Tất cả tạo thành một chuỗi đồng lõa – nơi mỗi mắt xích đều biết sai nhưng vẫn làm. Và cái giá phải trả không đơn giản là bệnh tật.

Thông tin từ Bộ Y tế cho biết, bệnh dịch tả lợn Châu Phi chỉ gây bệnh cho lợn và không lây sang người. Trong trường hợp thịt được nấu chín kỹ, virus gần như không còn nguy cơ gây hại. Nhưng rủi ro tiềm ẩn ở phía sau đó. Thịt từ lợn bệnh hoặc lợn chết là môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển. Các tác nhân như Salmonella, E.coli hay Listeria có thể tồn tại và sinh sôi nhanh chóng nếu điều kiện vệ sinh không được đảm bảo. Khi đi vào cơ thể, chúng có thể gây rối loạn tiêu hóa với các triệu chứng quen thuộc như đau bụng, tiêu chảy, nôn mửa, sốt. Với trẻ em, những biểu hiện này thường diễn tiến nhanh và dễ trở nặng hơn do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Một số loại độc tố sinh ra trong quá trình phân hủy như histamine, endotoxin hay mycotoxin có thể tồn tại ngay cả khi thực phẩm đã được nấu chín. Người ăn phải thực phẩm chứa độc tố có thể bị ngộ độc cấp tính, thậm chí sốc nhiễm độc, đe dọa tính mạng.

Không phải mọi rủi ro đều biểu hiện ngay lập tức. Việc tiếp xúc lâu dài với thực phẩm không an toàn, dù chỉ với lượng nhỏ, cũng có thể gây tổn thương gan, thận và hệ miễn dịch. Bên cạnh đó, nếu thịt không được nấu chín hoàn toàn, người tiêu dùng có thể đối mặt với nguy cơ nhiễm ký sinh trùng như giun xoắn, sán dây lợn những tác nhân có thể gây tổn thương cơ, mắt và thậm chí hệ thần kinh.

Trẻ em đối tượng chịu rủi ro cao nhất. So với người trưởng thành, trẻ em có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, khả năng chống lại vi khuẩn và độc tố còn hạn chế. Trong môi trường học đường, bữa ăn được tổ chức theo hình thức tập thể. Nếu xảy ra sự cố thực phẩm, nguy cơ không chỉ dừng lại ở một cá nhân mà có thể lan rộng ra nhiều học sinh. Không chỉ ảnh hưởng trước mắt, những tác động kéo dài còn có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển thể chất và sức khỏe lâu dài của trẻ.

Như vậy, rõ ràng cái giá không chỉ là bệnh tật. Hệ lụy của thực phẩm bẩn không dừng ở vài ca ngộ độc. Đó là nguy cơ bệnh tật lâu dài: ung thư, rối loạn nội tiết, suy giảm miễn dịch - là gánh nặng y tế cho cả xã hội. Đó là sự tổn thương niềm tin – thứ một khi mất đi rất khó lấy lại. Khi phụ huynh bắt đầu nghi ngờ cả bữa ăn học đường, khi người dân phải tự hỏi “ăn gì cho an toàn”, thì đó không còn là vấn đề cá nhân – mà là khủng hoảng niềm tin xã hội.

Có lẽ, vụ 300 tấn thực lợn bệnh vừa qua lại gióng lên tiếng chuông cảnh báo về thực trạng an toàn thực phẩm ở Hà Nội nói riêng và cả nước nói chung. Đồng thời, sự việc này cũng phơi bày một sự thật lớn hơn: Nếu không bị ngăn chặn, nó sẽ không chỉ còn là hiện tượng mà là một hệ thống kinh doanh “thực phẩm bẩn” với quy trình khép kín. Tong hệ thống đó, sức khỏe cộng đồng có thể bị đem ra kinh doanh, mua bán. Đây là điều không thể chấp nhận. Không thể chấp nhận việc sức khỏe của hàng triệu người bị đặt lên bàn cân với lợi nhuận của một nhóm nhỏ. Không thể chấp nhận việc những đứa trẻ phải gánh hậu quả của lòng tham người lớn. Và càng không thể chấp nhận việc những người có trách nhiệm bảo vệ xã hội lại trở thành mắt xích tiếp tay cho cái ác.

Phát biểu tại phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội hôm ¼ vừa qua, Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội - Lê Thị Nga, cho rằng, Chính phủ cần có một cuộc tổng kiểm tra toàn quốc về an toàn thực phẩm để đánh giá thực trạng và có giải pháp quyết liệt, bảo đảm an toàn cho người dân khi tâm lý lo ngại đang gia tăng.

Đã đến lúc phải trả lại đúng giá trị của thực phẩm.