Bạn có luôn sợ mình là "người xấu" trong câu chuyện của người khác?

Khi mắc ám ảnh đạo đức, người bệnh thường bị cuốn vào nỗi sợ mình đã làm điều sai trái, gây tổn thương cho người khác hoặc bản thân là người xấu

Luôn nghi ngờ chính mình

Với người mắc OCD ám ảnh đạo đức, những lỗi lầm rất nhỏ cũng có thể trở thành nguồn cơn của cảm giác tội lỗi và lo lắng kéo dài. Một lời nói thiếu suy nghĩ, thái độ không phù hợp, một lần từ chối giúp đỡ người khác, hay thậm chí một suy nghĩ tiêu cực thoáng qua cũng có thể khiến họ tự chất vấn bản thân.

Theo các chuyên gia tâm lý, vấn đề không nằm ở việc người bệnh quan tâm đến đạo đức. Ngược lại, họ thường đặt ra những tiêu chuẩn đạo đức rất cao cho chính mình và luôn muốn chắc chắn rằng mình đã cư xử đúng. Chính nhu cầu tìm kiếm sự chắc chắn tuyệt đối lại khiến họ mắc kẹt trong vòng lặp của OCD.

Một câu hỏi phổ biến có thể xuất hiện là: “Nếu mình thực sự là người xấu thì sao”? Từ đó, người bệnh liên tục xem xét lại hành động, lời nói và suy nghĩ của bản thân để tìm kiếm bằng chứng chứng minh rằng mình vẫn là người tốt.

Những biểu hiện dễ bị bỏ qua

OCD ám ảnh đạo đức có thể biểu hiện cả ở bên ngoài lẫn bên trong thế giới nội tâm. Người bệnh có thể liên tục xin lỗi, thú nhận những lỗi lầm nhỏ, hỏi người khác xem mình có làm điều gì sai hay không, hoặc tìm kiếm sự trấn an từ người thân.

Ở bên trong, quá trình này thậm chí có thể diễn ra dữ dội hơn. Người bệnh hồi tưởng lại các cuộc trò chuyện, các quyết định hoặc sự việc trong quá khứ, cố gắng phân tích từng chi tiết để xác định mình đã hành xử đúng hay sai. Một sự việc xảy ra nhiều năm trước vẫn có thể được đưa ra “xét lại”.

Một số người còn cố gắng trung hòa những suy nghĩ mà họ cho là xấu bằng cách thay thế chúng bằng suy nghĩ tích cực, cầu nguyện, tự kiểm điểm hoặc thực hiện một hành động nào đó để “bù đắp”.

Những hành vi này thường giúp giảm lo lắng trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, cảm giác nhẹ nhõm không kéo dài. Khi sự nghi ngờ quay trở lại, người bệnh tiếp tục tìm kiếm sự chắc chắn, từ đó củng cố vòng lặp ám ảnh - cưỡng chế.

Khi OCD ảnh hưởng đến các mối quan hệ

Các mối quan hệ thân thiết có thể trở thành nơi OCD ám ảnh đạo đức biểu hiện rõ rệt. Người bệnh thường đặt ra yêu cầu rất cao đối với cách mình phải cư xử với bạn bè, người thân hoặc bạn đời.

Một khoảnh khắc mất kiên nhẫn, một lần hủy kế hoạch, cảm giác khó chịu hoặc một suy nghĩ mang tính phán xét có thể bị diễn giải thành bằng chứng rằng bản thân là người ích kỷ, tệ bạc hoặc không xứng đáng được yêu thương.

Trong một số trường hợp, sự tự trách quá mức còn khiến người bệnh khó thiết lập ranh giới lành mạnh. Họ có thể cho rằng việc từ chối một yêu cầu, bảo vệ nhu cầu cá nhân hoặc phản ứng trước cách đối xử không phù hợp là hành động ích kỷ và đáng bị trách phạt.

Khi đó, vấn đề không còn đơn thuần là cảm giác tội lỗi. Người bệnh có thể dần đánh mất lòng tự trọng, nghi ngờ giá trị của bản thân và chấp nhận những mối quan hệ không lành mạnh vì tin rằng mình chỉ “xứng đáng” với điều đó.

Học cách chấp nhận sự không chắc chắn

Một trong những khó khăn lớn nhất của OCD ám ảnh đạo đức là người bệnh luôn muốn có câu trả lời tuyệt đối cho những câu hỏi vốn không thể có đáp án hoàn toàn chắc chắn. Con người đôi khi mắc sai lầm, có suy nghĩ tiêu cực hoặc hành xử chưa phù hợp. Điều đó không đồng nghĩa với việc họ là người xấu.

Trong điều trị OCD, một mục tiêu quan trọng là giúp người bệnh học cách đối diện với sự không chắc chắn thay vì liên tục tìm kiếm sự trấn an. Khi không còn cố gắng chứng minh mình hoàn toàn đúng hoặc hoàn toàn tốt, mức độ chi phối của những suy nghĩ ám ảnh có thể giảm dần.

Một phương pháp thường được sử dụng là liệu pháp phơi nhiễm và ngăn ngừa phản ứng (ERP), thuộc nhóm liệu pháp nhận thức hành vi. Người bệnh được hướng dẫn đối diện từng bước với những điều gây lo lắng mà không thực hiện các hành vi cưỡng chế quen thuộc.

Nhìn chung, OCD ám ảnh đạo đức không phải là dấu hiệu cho thấy một người thực sự có vấn đề về nhân cách hay đạo đức. Ngược lại, chính việc quá sợ làm điều sai có thể khiến họ bị mắc kẹt trong cảm giác tội lỗi và tự phán xét. Nhận diện đúng tình trạng và tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia sức khỏe tâm thần có thể giúp người bệnh thoát khỏi vòng lặp này và xây dựng cách nhìn cân bằng hơn về bản thân.

 

Thích sạch sẽ và gọn gàng không đồng nghĩa với mắc hội chứng OCD

5 quan niệm sai về rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD)

Rối loạn ám ảnh cưỡng chế: Chớ nhầm là tâm thần

Podcast: Phòng ngừa rối loạn tâm thần ở người trẻ