Phẩm màu nhân tạo ảnh hưởng thế nào tới trẻ?

Bánh kẹo dùng màu nhân tạo rất phổ biến, bao gồm các màu như Tartrazine (vàng 5), Allura Red (đỏ 40), Sunset Yellow (vàng cam 6), Brilliant Blue (xanh 1)

Trong nhiều thập kỷ qua, các chất tạo màu tổng hợp đã trở thành thành phần quen thuộc trong bánh kẹo, nước giải khát, ngũ cốc ăn sáng và nhiều loại thực phẩm chế biến sẵn. Với ưu điểm bền màu, giá thành thấp và tạo cảm giác hấp dẫn về thị giác, chúng được các nhà sản xuất sử dụng rộng rãi. Tuy nhiên, cùng với mức tiêu thụ ngày càng tăng, đặc biệt ở trẻ em, những lo ngại về ảnh hưởng sức khỏe cũng dần được đặt ra.

Trẻ em dễ phơi nhiễm hơn người lớn

So với người trưởng thành, trẻ em thường hấp thụ lượng phẩm màu cao hơn tính theo cân nặng cơ thể. Nguyên nhân đến từ việc trẻ ăn nhiều thực phẩm có màu sắc rực rỡ, trong khi hệ thống chuyển hóa và thải độc của gan, ruột vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Sự chưa trưởng thành của các enzyme gan và cơ chế vận chuyển đường ruột có thể khiến một số chất tạo màu hoặc chất chuyển hóa của chúng lưu lại trong cơ thể lâu hơn.

Ở nhóm trẻ có chế độ ăn hạn chế như trẻ rối loạn phổ tự kỷ, nguy cơ thiếu vi chất dinh dưỡng cũng có thể làm suy giảm khả năng chống lại stress oxy hóa, từ đó làm tăng độ nhạy cảm với các tác nhân hóa học trong thực phẩm. Ngoài ra, sự khác biệt về di truyền liên quan đến chuyển hóa histamine và các enzyme giải độc khiến phản ứng của mỗi trẻ với phẩm màu không hoàn toàn giống nhau.

Ảnh hưởng đến hành vi và sự tập trung

Mối liên hệ giữa phẩm màu nhân tạo và hành vi của trẻ, đặc biệt là các biểu hiện tăng động, giảm chú ý, đã được nhiều nghiên cứu xem xét. Các cơ chế được đề cập bao gồm tác động đến chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến sự tỉnh táo và kiểm soát hành vi dopamine cũng như phản ứng miễn dịch giải phóng histamine.

Theo báo cáo do Văn phòng Đánh giá Nguy cơ Sức khỏe Môi trường California (California Office of Environmental Health Hazard Assessment - OEHHA) thực hiện trên các thử nghiệm lâm sàng nhi khoa cho thấy hơn một nửa số nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa việc tiếp xúc với phẩm màu tổng hợp và các thay đổi hành vi bất lợi ở trẻ em. Kết quả từ các nghiên cứu trên động vật cũng củng cố tính khả thi sinh học của những phát hiện này.

Nguy cơ dị ứng và vấn đề hô hấp

Một số phẩm màu thuộc nhóm azo, điển hình là tartrazine (vàng số 5), có thể bị chuyển hóa thành các amin thơm có khả năng gây dị ứng. Trên thử nghiệm lâm sàng đã ghi nhận các trường hợp trẻ xuất hiện mề đay, ngứa, thậm chí các triệu chứng giống hen suyễn sau khi tiêu thụ thực phẩm chứa những chất này, đặc biệt ở trẻ có cơ địa dị ứng sẵn.

Dù không phải tất cả trẻ em đều gặp phản ứng, nhưng nhóm trẻ có bệnh lý dị ứng nền có nguy cơ cao hơn khi tiếp xúc thường xuyên với phẩm màu nhân tạo.

Tác động đến hệ vi sinh vật đường ruột

Những năm gần đây, mối quan tâm không chỉ dừng lại ở hành vi hay dị ứng, mà còn mở rộng sang tương tác giữa phẩm màu và hệ vi sinh vật đường ruột. Một số chất tạo màu có thể bị vi khuẩn đường ruột phân giải trước khi hấp thu, tạo ra các chất chuyển hóa cần được đánh giá thêm về độc tính.

Các nghiên cứu trên động vật gợi ý rằng việc phơi nhiễm kéo dài với một số phẩm màu tổng hợp có thể gây rối loạn hệ vi sinh, viêm ruột và stress oxy hóa, tác động gián tiếp đến trục ruột – não và sức khỏe thần kinh.

Quy định và cách tiếp cận khác nhau

Hiện nay, các chất tạo màu tổng hợp vẫn được phép sử dụng trong thực phẩm tại nhiều quốc gia, nhưng cách quản lý có sự khác biệt. Tại Mỹ, Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA) yêu cầu ghi rõ tên một số phẩm màu trong danh sách thành phần, đặc biệt với những chất có nguy cơ gây dị ứng.

Trong khi đó, Liên minh châu Âu (EU) áp dụng cách tiếp cận thận trọng hơn khi yêu cầu dán nhãn cảnh báo đối với một số phẩm màu, nêu rõ khả năng ảnh hưởng đến hoạt động và sự tập trung của trẻ em. Sự khác biệt này phản ánh mức độ ưu tiên trong truyền thông rủi ro tới người tiêu dùng.

Lựa chọn an toàn hơn cho gia đình

Nhiều nhà sản xuất đã bắt đầu chuyển sang sử dụng màu tự nhiên như màu củ dền, nghệ hay ớt bột. Các chất này nhìn chung có độc tính thấp hơn và được cơ thể đào thải nhanh hơn, dù vẫn cần sử dụng trong giới hạn hợp lý.

Với phụ huynh, việc đọc kỹ nhãn thành phần, hạn chế thực phẩm có màu sắc quá sặc sỡ, ưu tiên thực phẩm tươi và sản phẩm không chứa phẩm màu là những bước thiết thực để giảm phơi nhiễm tích lũy cho trẻ.

Nhìn chung, phần lớn các sản phẩm màu nhân tạo có thể gây ảnh hưởng bất lợi đến một số trẻ em, đặc biệt là những trẻ nhạy cảm. Dù chưa thể khẳng định nguy cơ cho tất cả nhưng các dữ liệu này nhấn mạnh sự cần thiết của cách tiếp cận thận trọng, cập nhật đánh giá rủi ro và cung cấp thông tin rõ ràng hơn để gia đình có thể đưa ra lựa chọn phù hợp cho sức khỏe trẻ em.

 

Đồ chơi nhái giá rẻ tiềm ẩn nguy cơ cho trẻ em mùa Giáng sinh

Podcast: Tầm quan trọng của vitamin A với trẻ em

Việt Nam - UNICEF: Nửa thế kỷ đồng hành vì trẻ em

Trẻ em có nên chơi thể thao muộn vào buổi tối?