Nắng nóng cực đoan thách thức giới hạn sinh tồn

Nắng nóng cực độ khiến cơ thể không thể thải nhiệt đủ nhanh để duy trì sự sống

Ranh giới sinh tử

Cơ thể con người vốn có khả năng phục hồi và thích nghi đáng kinh ngạc trước nhiều điều kiện nhiệt độ khác nhau thông qua cơ chế đổ mồ hôi. Tuy nhiên, khả năng này không phải là vô tận.

Khái niệm "nhiệt độ bầu ướt" (wet-bulb temperature) là chỉ số kết hợp giữa nhiệt độ và độ ẩm để xác định liệu cơ thể có thể tự làm mát được hay không.

 

Nhiệt độ bầu ướt được đo thông qua nhiệt kế khi bầu thủy ngân đã được bọc bởi miếng vải ướt. Đây là mức nhiệt độ thấp nhất mà khi đó các loại chất lỏng đều có thể làm mát thông qua không khí.

Cơ chế làm mát bằng mồ hôi chỉ hoạt động hiệu quả khi mồ hôi có thể bay hơi vào không khí. Khi độ ẩm quá cao, không khí không còn khả năng hấp thụ thêm hơi nước, quá trình bay hơi sẽ ngừng lại.

Tại ngưỡng nhiệt độ bầu ướt 35 độ C, ngay cả khi đứng trong bóng râm, uống đủ nước hay không vận động, cơ thể người vẫn không thể thải nhiệt đủ nhanh để duy trì sự sống.

Tiếp xúc kéo dài với điều kiện này sẽ dẫn đến tử vong. Theo ước tính, nắng nóng cực đoan hiện đã gây ra cái chết cho khoảng 500.000 người mỗi năm trên mức tỷ lệ tử vong thông thường.

Đáng chú ý, những tác động nguy hiểm đến sức khỏe thường bắt đầu xuất hiện từ rất lâu trước khi chạm ngưỡng 35 độ C, đặc biệt là đối với người già, người làm việc ngoài trời hoặc những người có bệnh lý nền.

Những vùng đất không còn thích hợp cho sự sống

Thành phố Jacobabad ở miền nam Pakistan, một trong những nơi nóng nhất hành tinh, đã nhiều lần vượt ngưỡng nhiệt độ bầu ướt 35 độ C kể từ năm 2010. Các nghiên cứu dự báo rằng nhiều khu vực tại Nam Á và Trung Đông cũng sẽ thường xuyên chạm tới giới hạn này vào năm 2070 nếu tình trạng nóng lên toàn cầu tiếp diễn.

Nắng nóng cũng bộc lộ rõ ranh giới giàu nghèo. Những người nghèo nhất thường là đối tượng dễ bị tổn thương nhất do không có điều kiện tiếp cận điều hòa, điện lưới thiếu ổn định hoặc không có nước sạch. Sự khác biệt về quy hoạch đô thị cũng tạo ra các "ốc đảo nhiệt". Những khu phố giàu có với nhiều cây xanh thường mát hơn đáng kể so với các khu vực nghèo ngõ cụt, nơi bê tông hấp thụ và tỏa nhiệt suốt đêm.

Trong bối cảnh phần lớn người dân không thể di dời nơi ở vì rào cản tài chính, thích nghi tại chỗ trở thành ưu tiên hàng đầu. Các chiến lược làm mát được chia làm hai loại:

- Làm mát chủ động: Sử dụng quạt và máy điều hòa. Tuy nhiên, phương pháp này tốn kém, gây áp lực lên lưới điện. Sử dụng nhiên liệu hóa thạch để chạy máy lạnh lại vô tình làm trầm trọng thêm tình trạng biến đổi khí hậu.

- Làm mát thụ động: Sử dụng mái nhà phản quang, bề mặt sáng màu để giảm hấp thụ nhiệt. Quy hoạch đô thị theo hướng tăng diện tích công viên, cây xanh. Các mô hình "thành phố bọt biển" tích hợp không gian xanh để vừa giảm ngập lụt, vừa hạ nhiệt độ đô thị đang được triển khai.

Bên cạnh hạ tầng, xã hội cũng đang phải thay đổi để thích ứng. Nhiều quốc gia vùng Vịnh đã cấm lao động ngoài trời từ 12 giờ trưa đến 3 giờ chiều vào mùa Hè. Các sự kiện lớn như FIFA World Cup 2022 tại Qatar đã phải dời từ mùa hè sang mùa Đông vì lo ngại nắng nóng.

Dù các nỗ lực thích nghi đến đâu, các chuyên gia cảnh báo rằng các giải pháp này không thể bảo vệ hàng tỷ người nếu Trái đất nóng thêm 4 hoặc 5 độ C. Mọi biện pháp chỉ là cách quản lý hậu quả khi chúng ta hành động chưa đủ nhanh.

 

Tác động tiêu cực của nắng nóng đến sức khỏe tinh thần

Đồ uống nên tránh khi thời tiết nắng nóng?

Nắng nóng, có nên tắm nhiều lần để hạ nhiệt cho trẻ?

Podcast: Nắng nóng, có nên uống nước dừa thay nước lọc?