Khi sự nghi ngờ trong tình yêu trở thành nỗi ám ảnh

Không chỉ là vấn đề về lòng tin (trust issue), việc luôn luôn trong trạng thái nghi ngờ người mình yêu có thể là một dấu hiệu bất ổn về tâm lý

Không có mối quan hệ nào hoàn toàn không tồn tại những lúc hoài nghi. Nhiều người từng tự hỏi liệu mình có đang yêu đúng người, đối phương có thực sự yêu mình hay tương lai của mối quan hệ sẽ ra sao. Với hầu hết mọi người, những băn khoăn này chỉ thoáng qua. Nhưng ở người mắc rối loạn ám ảnh cưỡng chế trong mối quan hệ (Relationship Obsessive-Compulsive Disorder - ROCD), chúng có thể trở thành nỗi ám ảnh kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống tinh thần và tình cảm.

ROCD là gì?

ROCD được xem là một dạng của rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD), trong đó các suy nghĩ ám ảnh tập trung vào người yêu hoặc chính mối quan hệ. Người bệnh thường bị cuốn vào vòng luẩn quẩn giữa những nghi ngờ dai dẳng và các hành vi nhằm xoa dịu lo âu.

Họ có thể liên tục tự hỏi: "Liệu đây có phải đúng người dành cho mình?", "Mình còn yêu họ không?", "Họ có đang phản bội mình?". Dù mối quan hệ vẫn ổn định, những suy nghĩ này vẫn xuất hiện lặp đi lặp lại và rất khó kiểm soát.

Để giảm bớt sự bất an, người bệnh thường thực hiện các hành vi như liên tục kiểm tra cảm xúc của bản thân, so sánh người yêu với người khác, phân tích từng lời nói hay hành động của đối phương hoặc thường xuyên tìm kiếm sự trấn an từ bạn bè, người thân. Những hành động này chỉ giúp giảm lo âu trong thời gian ngắn nhưng lại khiến nỗi ám ảnh ngày càng mạnh hơn, tạo thành vòng lặp khó thoát ra.

Phân biệt ROCD với những vấn đề thực sự trong tình yêu

Theo các chuyên gia tâm lý, không phải mọi nghi ngờ trong tình yêu đều là ROCD. Điểm khác biệt nằm ở cách những suy nghĩ này xuất hiện và tác động đến cuộc sống.

Ở người mắc ROCD, cảm giác bất an thường đi kèm sự thôi thúc phải có câu trả lời ngay lập tức. Họ có thể liên tục thay đổi giữa cảm giác yêu và không yêu chỉ trong thời gian ngắn, đồng thời tập trung quá mức vào những chi tiết nhỏ như ngoại hình, giọng nói hay một hành động rất bình thường của người yêu.

Trong khi đó, những vấn đề thực sự trong mối quan hệ thường liên quan đến các yếu tố quan trọng hơn như sự khác biệt về giá trị sống, mục tiêu tương lai, sự tôn trọng hoặc an toàn trong mối quan hệ. Những cảm xúc này thường ổn định và nhất quán hơn theo thời gian.

Làm thế nào để cải thiện tình trạng này?

Nếu những nghi ngờ kéo dài khiến chất lượng cuộc sống và các mối quan hệ bị ảnh hưởng, người bệnh nên tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ có kinh nghiệm điều trị OCD.

ROCD có thể gây rạn nứt mối quan hệ một cách nhanh chóng nếu không được nhận diện sớm và điều trị kịp thời 

Hiện nay, một số phương pháp đã được chứng minh hiệu quả như liệu pháp tiếp xúc và ngăn ngừa phản ứng (ERP) hoặc liệu pháp chấp nhận và cam kết (ACT). Trong đó, ERP giúp người bệnh từng bước đối diện với sự không chắc chắn thay vì thực hiện các hành vi cưỡng chế để giảm lo âu. Qua quá trình luyện tập, não bộ dần học cách chấp nhận những suy nghĩ khó chịu mà không phản ứng thái quá.

Bên cạnh điều trị chuyên môn, thực hành chánh niệm cũng có thể hỗ trợ kiểm soát ROCD. Việc tập trung vào hơi thở, cảm nhận cơ thể hoặc chú ý đến những gì đang diễn ra trong hiện tại giúp người bệnh nhận ra khi mình bắt đầu bị cuốn vào vòng xoáy suy nghĩ tiêu cực. Từ đó, họ có thể chuyển hướng sự chú ý thay vì tiếp tục phân tích hay tìm kiếm câu trả lời.

Một số bài tập đơn giản như thiền ngắn mỗi ngày, đi dạo hoặc kỹ thuật "5-4-3-2-1" tận dụng năm giác quan đều có thể giúp giảm căng thẳng và tăng khả năng tập trung vào hiện tại.

Kết nối với những giá trị quan trọng trong mối quan hệ

Các chuyên gia cũng khuyến khích người mắc ROCD thay vì chỉ tập trung vào việc loại bỏ nghi ngờ, hãy hướng sự chú ý đến những giá trị mà mình mong muốn xây dựng trong tình yêu như sự chân thành, tôn trọng, gắn kết hay lòng dũng cảm.

Khi những suy nghĩ ám ảnh xuất hiện, thay vì cố gắng kiểm tra xem mình còn yêu hay không, người bệnh có thể lựa chọn những hành động phù hợp với giá trị của bản thân, chẳng hạn dành thời gian trò chuyện, lắng nghe hoặc quan tâm đến người mình yêu. Theo thời gian, việc lặp lại những hành vi tích cực này có thể giúp giảm dần sức ảnh hưởng của các suy nghĩ ám ảnh.

Đừng ngần ngại chia sẻ

ROCD có thể khiến người bệnh cảm thấy cô đơn, tội lỗi hoặc lo sợ người yêu không thấu hiểu. Tuy nhiên, việc chia sẻ tình trạng của mình với đối phương một cách phù hợp có thể giúp cả hai hiểu nhau hơn và cùng xây dựng cách ứng phó hiệu quả.

Điều quan trọng là cuộc trò chuyện nên hướng đến việc giúp đối phương hiểu về căn bệnh và quá trình điều trị, thay vì liên tục tìm kiếm sự trấn an rằng mọi chuyện vẫn ổn.

Các chuyên gia nhấn mạnh, ROCD hoàn toàn có thể được cải thiện nếu được phát hiện và điều trị đúng cách. Khi học cách chấp nhận sự không chắc chắn và giảm dần các hành vi cưỡng chế, người bệnh có cơ hội xây dựng những mối quan hệ bền vững, gần gũi và ít bị chi phối bởi nỗi lo âu hơn.

 

Khi nào nên gặp chuyên gia tâm lý?

“Né tránh giao tiếp” hay "thao túng tâm lý", hành vi nào đáng lo ngại hơn?

Tâm lý bi quan ảnh hưởng thế nào tới sức khoẻ tinh thần?

Trầm cảm sau sinh: Khi những thay đổi sinh học và áp lực tâm lý cùng “hội tụ”