Trào lưu ăn kiêng: Cẩn trọng với lời quảng cáo thiếu căn cứ

Không nên áp dụng chế độ ăn kiêng chỉ vì được quảng bá rầm rộ

Trên mạng xã hội, nhiều chế độ ăn kiêng được giới thiệu với những lời quảng cáo hấp dẫn như “giảm 10kg trong một tuần”, “cân bằng nội tiết tố” hoặc “thiết lập lại hệ vi sinh vật đường ruột”.

Một số phương pháp tập trung vào một loại thực phẩm hoặc dưỡng chất nhất định, trong khi những phương pháp khác yêu cầu loại bỏ hoàn toàn một số nhóm thực phẩm.

Theo chuyên gia dinh dưỡng Devon Peart, thành viên Hiệp hội Dinh dưỡng Canada, có một số dấu hiệu cần cẩn trọng khi tìm hiểu và lựa chọn chế độ ăn kiêng.

1. Cam kết giảm cân nhanh chóng

Cần xem xét thận trọng những lời quảng cáo cam kết giảm nhiều cân trong thời gian ngắn mà không cần thay đổi đáng kể thói quen sinh hoạt.

Theo chuyên gia Devon Peart, kiểm soát cân nặng là quá trình cần thời gian và sự kiên trì. Những thói quen được lựa chọn để giảm cân cũng cần có khả năng duy trì lâu dài.

2. Quá chú trọng một loại thực phẩm hoặc dưỡng chất

Một số chế độ ăn kiêng đề cao một loại thực phẩm hoặc dưỡng chất nhất định, chẳng hạn protein, probiotic hay vitamin, như yếu tố quyết định sức khỏe và cân nặng.

Tuy nhiên, không có một loại thực phẩm hoặc dưỡng chất đơn lẻ nào có thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể. Chế độ ăn cần đa dạng để cung cấp đủ các nhóm chất cần thiết.

3. Yêu cầu loại bỏ hoàn toàn một nhóm thực phẩm

Một số phương pháp khuyến nghị hạn chế thực phẩm nhất định, chẳng hạn thịt đỏ hoặc thực phẩm chứa nhiều natri. Tuy nhiên, việc loại bỏ hoàn toàn một nhóm thực phẩm có thể khiến cơ thể thiếu hụt một số dưỡng chất nếu không có thực phẩm thay thế phù hợp.

Không có loại thực phẩm nào bắt buộc phải ăn để giảm cân, cũng không có nhóm thực phẩm nào mà tất cả mọi người đều cần loại bỏ. Việc điều chỉnh khẩu phần nên dựa trên nhu cầu dinh dưỡng và tình trạng sức khỏe của từng người.

4. Bằng chứng khoa học còn hạn chế

Một số chế độ ăn kiêng sử dụng kết quả nghiên cứu để giải thích hiệu quả nhưng có thể diễn giải sai hoặc đơn giản hóa những phát hiện khoa học phức tạp. Một số khác dựa trên các nghiên cứu có quy mô nhỏ, chất lượng chưa cao hoặc số lượng bằng chứng còn hạn chế.

Vì vậy, cần tìm hiểu nguồn thông tin và chất lượng nghiên cứu trước khi tin vào những kết luận về hiệu quả của một phương pháp ăn kiêng.

5. Chủ yếu dựa vào trải nghiệm cá nhân

Những câu chuyện giảm cân thành công của người nổi tiếng, người có ảnh hưởng trên mạng xã hội hoặc người quen có thể tạo niềm tin vào một chế độ ăn kiêng. Tuy nhiên, trải nghiệm cá nhân không đủ để chứng minh phương pháp đó có hiệu quả với tất cả mọi người.

Khả năng giảm cân và đáp ứng với chế độ ăn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có thể trạng, tình trạng sức khỏe và thói quen sinh hoạt.

6. Gắn với việc bán sản phẩm

Một số chế độ ăn kiêng đi kèm yêu cầu mua sách hướng dẫn, thực phẩm bổ sung... Khi người giới thiệu đồng thời có lợi ích thương mại từ việc bán sản phẩm, thông tin được cung cấp có thể không hoàn toàn khách quan.

Người đọc nên tìm hiểu kỹ về phương pháp, thành phần sản phẩm, mức độ phù hợp với thể trạng và bằng chứng khoa học thay vì quyết định chỉ dựa trên nội dung quảng bá.  

Những rủi ro khi áp dụng chế độ ăn kiêng không phù hợp

Chế độ ăn cân đối cần cung cấp đa dạng thực phẩm để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng và hỗ trợ phòng ngừa bệnh mạn tính. Trong khi đó, một số phương pháp ăn kiêng quá khắt khe có thể gây ra những bất lợi cho sức khỏe.

- Thiếu hụt dưỡng chất: Việc loại bỏ nhiều loại thực phẩm có thể khiến cơ thể không được cung cấp đầy đủ chất xơ, protein, vitamin và khoáng chất cần thiết.

- Tiêu thụ quá mức một số thực phẩm: Khi một loại thực phẩm được quảng bá là có lợi, người áp dụng có thể ăn nhiều hơn mức khuyến nghị. Việc quá chú trọng một thực phẩm cũng khiến khẩu phần thiếu đa dạng.

- Khó duy trì lâu dài: Những thay đổi đột ngột hoặc quá lớn trong chế độ ăn thường khó thực hiện trong thời gian dài. Khi ngừng ăn kiêng, người áp dụng có thể nhanh chóng lấy lại số cân đã giảm, khiến kết quả ban đầu không được duy trì.

- Bỏ qua các yếu tố quan trọng khác: Một số chế độ ăn chỉ tập trung vào thực phẩm và cân nặng, ít chú ý đến những yếu tố khác ảnh hưởng đến sức khỏe như hoạt động thể chất, giấc ngủ và kiểm soát căng thẳng.

Chuyên gia Devon Peart nhấn mạnh, ăn uống chỉ là một phần của lối sống lành mạnh. Sức khỏe còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác, trong đó có hoạt động thể chất, chất lượng giấc ngủ và khả năng kiểm soát căng thẳng.

Nên lựa chọn chế độ ăn như thế nào?

Thay vì chỉ chạy theo các xu hướng mới, chuyên gia Devon Peart khuyến nghị duy trì những nguyên tắc dinh dưỡng có cơ sở khoa học.

- Ăn đa dạng thực phẩm: Ưu tiên thực phẩm tươi, ít qua chế biến hoặc chế biến tối thiểu, gồm ngũ cốc nguyên hạt, protein nạc, rau củ và trái cây.

- Kiểm soát khẩu phần: Ăn với lượng vừa phải. Có thể chia thành các bữa ăn và bữa phụ nhỏ thay vì nhịn ăn quá mức rồi ăn bù trong một bữa.

- Duy trì hoạt động thể chất: Tập thể dục thường xuyên, phù hợp với thể trạng và sức khỏe.

- Kiểm soát căng thẳng: Sắp xếp thời gian nghỉ ngơi, đi bộ ngoài trời, trò chuyện với bạn bè hoặc thực hành yoga, các bài tập thở.

- Ngủ đủ giấc: Duy trì thời gian ngủ phù hợp để cơ thể được phục hồi.

- Uống đủ nước: Bổ sung nước phù hợp với nhu cầu của cơ thể.

Lưu ý: Khi cần tư vấn về dinh dưỡng, có thể tham khảo ý kiến bác sĩ dinh dưỡng. Người mắc bệnh mạn tính hoặc có nhu cầu dinh dưỡng đặc biệt cần trao đổi với bác sĩ điều trị trước khi thay đổi chế độ ăn.

Không phải mọi chế độ ăn theo xu hướng đều thiếu cơ sở khoa học hoặc gây hại cho sức khỏe. Mức độ phù hợp phụ thuộc vào thành phần thực phẩm, cách áp dụng, tình trạng sức khỏe và nhu cầu dinh dưỡng của từng người. 

 

Lý do các chế độ ăn kiêng giảm cân dễ thất bại

Podcast: Mắc bệnh tuyến giáp có cần kiêng đậu phụ?

Cholesterol xấu tăng cao vì một kiểu ăn kiêng phổ biến

Infographic: Một vài nguyên tắc để có chế độ ăn kiêng lành mạnh