Bạn có đang lặp lại một kiểu tình yêu độc hại?

Tình yêu độc hại có thể khiến một người suy sụp cả về tinh thần lẫn thể chất

Trong chuyện tình cảm, không ít người nhận thấy mình liên tục rơi vào những mối quan hệ có cùng một kiểu vấn đề: Đối phương thiếu quan tâm, khó gần, kiểm soát hoặc không tôn trọng nhu cầu của mình. Dù từng tự nhủ sẽ không lặp lại sai lầm, họ vẫn bị thu hút bởi những người có đặc điểm tương tự. Trên thực tế, điều này không có nghĩa một người chủ động lựa chọn sự tổn thương. Đằng sau những lựa chọn lặp đi lặp lại có thể là các khuôn mẫu tâm lý hình thành từ quá khứ.

Khi nào một mối quan hệ trở nên độc hại?

Mối quan hệ có nhiều bất đồng, hay "nửa kia" có tính cách khó chịu thường không đồng nghĩa với một mối quan hệ độc hại. Các mối quan hệ đều có lúc xảy ra xung đột và cần thời gian để điều chỉnh.

Sự độc hại thường được nhận diện qua những hành vi lặp đi lặp lại khiến một người bị xem nhẹ, mất cảm giác an toàn hoặc dần đánh mất giá trị của bản thân. Ví dụ, đối phương thường xuyên phủ nhận cảm xúc, cho rằng nhu cầu của họ quan trọng hơn; Đổ lỗi cho người kia về chính hành động của mình; Né tránh trách nhiệm hoặc không chịu nhìn nhận sai lầm.

Một số dấu hiệu khác gồm thiếu sự hỗ trợ về cảm xúc, lối giao tiếp đầy chỉ trích và phòng thủ, không tôn trọng ranh giới cá nhân, thiếu tin tưởng một cách vô lý hoặc liên tục nhắc lại những xung đột trong quá khứ.

Đáng lưu ý, người ở trong mối quan hệ như vậy có thể dần trở nên tự ti, nghi ngờ khả năng phán đoán và luôn phải cân nhắc từng lời nói, hành động để tránh xảy ra tranh cãi. Điều khiến việc rời đi trở nên khó khăn là những mối quan hệ này không phải lúc nào cũng chỉ có trải nghiệm tiêu cực. Xen kẽ những tổn thương vẫn có thể là những khoảng thời gian hạnh phúc, sự quan tâm hoặc cảm giác gần gũi. Chính những khoảnh khắc đó khiến một người tiếp tục hy vọng rằng đối phương sẽ thay đổi.

Tổn thương trong quá khứ có thể ảnh hưởng đến lựa chọn tình cảm

Một trong những lý do khiến con người lặp lại kiểu quan hệ cũ là xu hướng tìm kiếm những điều quen thuộc, ngay cả khi chúng không tốt cho mình. Trong tâm lý học, “sự cưỡng chế lặp lại” được dùng để mô tả xu hướng vô thức lặp lại những khuôn mẫu hoặc trải nghiệm trong quá khứ. Một người từng lớn lên trong môi trường thiếu sự quan tâm, lạnh nhạt hoặc bất ổn có thể vô tình bị thu hút bởi những người mang đặc điểm tương tự.

Họ có thể tin rằng lần này mình sẽ khiến đối phương thay đổi, nhận được tình yêu mà trước đây từng chưa có được, hoặc cuối cùng cũng chứng minh được rằng bản thân xứng đáng được yêu thương. Tuy nhiên, nếu không nhận ra khuôn mẫu này, họ dễ tiếp tục rơi vào vòng lặp thất vọng.

Kiểu gắn bó cũng có thể đóng vai trò nhất định. Ví dụ, người có xu hướng gắn bó lo âu có thể đặc biệt bị thu hút bởi người né tránh sự thân mật. Sự gần gũi, xa cách thất thường khiến mối quan hệ trở nên khó đoán nhưng lại tạo cảm giác quen thuộc.

Con người thường có xu hướng ưu tiên những điều quen thuộc hơn những điều hoàn toàn mới. Vì vậy, một mối quan hệ ổn định, tôn trọng và ít biến động đôi khi lại có thể tạo cảm giác “thiếu hấp dẫn” đối với người đã quen với tình yêu nhiều bất ổn.

Nhìn lại lịch sử tình cảm để nhận diện khuôn mẫu

Một cách hữu ích là nhìn lại những mối quan hệ trước đây và tìm điểm chung giữa các đối tượng từng khiến mình rung động. Có thể tự đặt câu hỏi: Những người mình từng yêu có đặc điểm gì giống nhau? Mối quan hệ thường bắt đầu và kết thúc theo cách nào? Những vấn đề nào liên tục xuất hiện? Mình từng bỏ qua những dấu hiệu cảnh báo nào? Có khi nào bản thân phải thu hẹp nhu cầu, hạ thấp tiêu chuẩn hoặc từ bỏ ranh giới để duy trì mối quan hệ? Việc ghi chép lại những trải nghiệm này có thể giúp nhận diện rõ hơn một “mẫu số chung” mà trước đó khó nhận ra.

Thay đổi cách lựa chọn

Sau khi nhận diện khuôn mẫu, bước tiếp theo là thay đổi cách đánh giá một người ngay từ giai đoạn đầu của mối quan hệ. Thay vì chỉ chú ý đến sức hút hoặc cảm xúc mãnh liệt, nên quan sát những đặc điểm có ý nghĩa lâu dài như sự tử tế, trung thực, khả năng chịu trách nhiệm, sự ổn định, đồng cảm và tôn trọng ranh giới.

Trực giác cũng không nên bị bỏ qua. Nếu liên tục cảm thấy bất an, không được là chính mình hoặc có điều gì đó không ổn, cần dành thời gian xem xét nguyên nhân, thay vì chỉ hy vọng cảm xúc ấy sẽ biến mất. Đồng thời, việc đặt ra những giới hạn rõ ràng và chia sẻ với người thân đáng tin cậy có thể giúp duy trì góc nhìn khách quan hơn.

Quan trọng nhất, nhận ra vai trò của bản thân trong những khuôn mẫu tình cảm không đồng nghĩa với việc tự trách mình. Những người từng ở trong mối quan hệ độc hại cần nhìn nhận trải nghiệm cũ bằng sự cảm thông, thay vì cho rằng mình “đáng bị như vậy”.

Nếu những tổn thương trong quá khứ tiếp tục ảnh hưởng đến các mối quan hệ hiện tại, bạn cần tìm đến chuyên gia tâm lý có kinh nghiệm về lòng tự trọng, kiểu gắn bó hoặc các vấn đề trong quan hệ tình cảm.

Nhìn chung, nhận thức rõ bản thân không thể thay đổi những gì đã xảy ra, nhưng có thể giúp mỗi người nhận ra những khuôn mẫu cần phá vỡ. Khi không còn nhầm lẫn sự bất ổn với tình yêu, một người sẽ có nhiều cơ hội hơn để lựa chọn mối quan hệ dựa trên sự tôn trọng, an toàn và tương hỗ.

 

Hạnh phúc đến từ những mối quan hệ “chất lượng”

Môi trường cô lập làm rạn nứt các mối quan hệ và gây hoang tưởng

Mối quan hệ không lành mạnh ảnh hưởng thế nào tới thể chất và tinh thần?

5 yếu tố quan trọng trong mối quan hệ giữa cha và con trai