Sửa đổi Luật An toàn thực phẩm: Chuyển quản lý theo nguy cơ, rõ đầu mối trách nhiệm

Quang cảnh Phiên họp thứ 6 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội chiều 24/9 - Ảnh: Quốc hội.

Đây là nhấn mạnh của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tại phiên họp thứ 6 vào chiều 24/9, Ủy Ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).

Tại phiên họp, trình bày Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, việc xây dựng dự án Luật nhằm kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thi hành Luật An toàn thực phẩm năm 2010.

Dự thảo Luật quy định chung về an toàn thực phẩm; quyền và nghĩa vụ của cơ sở kinh doanh thực phẩm; điều kiện đối với thực phẩm; điều kiện đối với cơ sở kinh doanh thực phẩm; biện pháp quản lý an toàn thực phẩm; hoạt động thử nghiệm thực phẩm, giám định phục vụ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm; hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm; truy xuất nguồn gốc về an toàn thực phẩm; thông tin, truyền thông về an toàn thực phẩm, quảng cáo, ghi nhãn thực phẩm; quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Dự thảo Luật gồm 76 điều, 9 chương, quy định về các nội dung cơ bản như: an toàn thực phẩm; quyền, nghĩa vụ của cơ sở kinh doanh thực phẩm; điều kiện đối với thực phẩm và cơ sở kinh doanh thực phẩm; các biện pháp quản lý an toàn thực phẩm; hệ thống thông tin, truy xuất nguồn gốc...

Về phân cấp, phân quyền, dự thảo Luật đã cụ thể hóa nguyên tắc phân cấp, phân quyền thống nhất một đầu mối, quy định Chính phủ thống nhất quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm.

Theo dự thảo, cơ quan quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm Trung ương là cơ quan chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm.

Dự thảo luật giao Chính phủ quy định thẩm quyền cấp, gia hạn, thu hồi bản công bố sản phẩm và Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm theo hướng đẩy mạnh phân cấp tối đa cho cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh thực hiện.

34 tỉnh/thành phố sẽ hình thành một đầu mối thống nhất là Chi cục An toàn thực phẩm

Dự luật xây dựng quy định về nguyên tắc phân tích nguy cơ, trách nhiệm thi hành và lộ trình thực hiện để phân loại các sản phẩm theo nguy cơ cao, nguy cơ thấp. Trên cơ sở đó, thực hiện truy xuất nguồn gốc đối với thực phẩm nguy cơ cao theo quy định.

Đáng chú ý, bổ sung nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân cung cấp thức ăn tập thể không vì mục đích kinh doanh và bổ sung quy định về điều kiện đảm bảo an toàn thực phẩm với cơ sở giao đồ ăn trực tuyến.

Cùng với đó quy định về lưu thông thực phẩm và thu hồi các giấy phép, tạm dừng việc tiếp nhận giải quyết hồ sơ công bố.

Nội dung nữa là quy định riêng về các đối tượng phải thu hồi, nâng mức xử phạt hành chính tối đa, tăng các mức phạt bổ sung để đảm bảo tính răn đe trong vấn đề bảo đảm an toàn thực phẩm.

Với việc nâng cao hệ thống tổ chức quản lý nhà nước theo một đầu mối từ Trung ương đến địa phương, Thứ trưởng Tuyên cho biết, theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, Đảng ủy Chính phủ đã giao Đảng ủy Bộ Y tế tham mưu, xây dựng đề án và báo cáo Bộ Chính trị.

Bộ Chính trị cũng đã họp và có thông báo ý kiến, đó là thống nhất ở Trung ương: Cơ quan quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm tập trung về Cục An toàn thực phẩm thuộc Bộ Y tế. Sau này, các chức năng, nhiệm vụ sẽ được rà soát, đánh giá, chuyển từ các bộ, ngành có liên quan về quản lý theo một đầu mối.

Đối với cấp tỉnh, Bộ Chính trị đã cho ý kiến là tất cả các tỉnh sẽ hình thành Chi cục An toàn thực phẩm. Riêng TP Hồ Chí Minh đang thực hiện Nghị quyết của Quốc hội thí điểm trong 3 năm là Sở An toàn thực phẩm, sau khi kết thúc thí điểm cũng trở về mô hình này. Như vậy, 34 tỉnh/thành phố sẽ hình thành một đầu mối thống nhất là Chi cục An toàn thực phẩm.

Ở cấp xã, thống nhất công tác tham mưu quản lý an toàn thực phẩm giao cho Phòng Văn hóa có cán bộ, chuyên viên tham mưu; còn tổ chức thực thi sẽ có tổ chức liên ngành kiêm nhiệm do lãnh đạo UBND cấp xã tổ chức thực hiện.

Chuyển từ tiền kiểm sang quản lý theo nguy cơ an toàn thực phẩm, rõ đầu mối trách nhiệm

Phát biểu tại Phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ, "điểm nghẽn" lớn nhất hiện nay là luật hiện hành và dự thảo Luật sửa đổi vẫn chưa làm rõ cơ chế quản lý nhà nước cũng như ranh giới trách nhiệm giữa các Bộ, giữa Trung ương và địa phương.

Theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, việc kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất chỉ một đầu mối chịu trách nhiệm từ Trung ương đến địa phương là Bộ Y tế.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh rằng, Luật sửa đổi phải thể hiện thật rõ ràng: cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, cơ quan nào quyết định và khi xảy ra sự cố thì cơ quan nào phải chịu trách nhiệm đến cùng.

Chủ tịch Quốc hội cũng khẳng định việc chuyển đổi từ tiền kiểm sang quản lý theo nguy cơ phải là "xương sống" của Luật sửa đổi, phải quy định theo hướng chuyển từ "tiền kiểm" cơ học sang phân tích nguy cơ và "hậu kiểm" thực chất. Phải xác định rõ nhóm nào nhà nước tiền kiểm, nhóm nào doanh nghiệp chịu trách nhiệm và nhóm nào hậu kiểm. Tiêu chí nào xác định mức độ kiểm soát, kết quả phân tích nguy cơ phải là căn cứ gốc để thiết kế thủ tục.

Theo định hướng được nêu tại phiên họp, hậu kiểm phải kiểm tra thực tế tại cơ sở, lấy mẫu trên thị trường, xem xét lịch sử tuân thủ và khả năng truy xuất nguồn gốc. Việc chỉ kiểm tra trên hồ sơ sẽ không đáp ứng yêu cầu quản lý khi phương thức sản xuất, kinh doanh thực phẩm ngày càng đa dạng.

Dữ liệu được xem là một phần khác của quá trình chuyển đổi này. Dự thảo dành riêng một chương cho hệ thống thông tin, dữ liệu và chuyển đổi số. Chủ tịch Quốc hội đề nghị thông tin đã được cập nhật trong hệ thống thì không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại, song phải bảo vệ bí mật kinh doanh và công thức sản phẩm.

Từ yêu cầu quản lý đến khả năng truy xuất, theo Chủ tịch Quốc hội, các quy định mới cuối cùng phải trả lời được 3 câu hỏi: thực phẩm đến tay người dân có an toàn hay không, doanh nghiệp tuân thủ tốt có giảm được chi phí thủ tục hay không và khi xảy ra sự cố có nhanh chóng truy được nguồn gốc, xác định trách nhiệm hay không?

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định, an toàn thực phẩm không được bảo đảm bằng việc tạo ra nhiều giấy phép hơn, mà phải bằng chuẩn an toàn rõ hơn, dữ liệu tốt hơn, hậu kiểm mạnh hơn và trách nhiệm không thể né tránh. 

Tiếp tục hoàn thiện trước khi trình Quốc hội

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật An toàn thực phẩm năm 2010.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội yêu cầu tiếp tục hoàn thiện mô hình quản lý theo hướng một đầu mối chịu trách nhiệm, phân định rõ nhiệm vụ giữa các cơ quan và hạn chế tình trạng chồng chéo hoặc bỏ trống trách nhiệm.

Các quy định về thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh cũng được yêu cầu rà soát để giảm chi phí tuân thủ, đặc biệt là quy định bắt buộc bổ sung vi chất dinh dưỡng vào thực phẩm. Với sản phẩm đã được cấp bản đăng ký công bố, những thay đổi nhỏ về kỹ thuật được định hướng cập nhật trên hệ thống dữ liệu số, chỉ đăng ký lại khi thay đổi liên quan đến bản chất, an toàn hoặc công dụng của sản phẩm.

Dự thảo cũng cần tiếp tục làm rõ thời hạn hiệu lực của giấy đăng ký bản công bố sản phẩm, giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm; trách nhiệm quản lý đối với dịch vụ giao đồ ăn trực tuyến, thức ăn đường phố và các chủ sàn thương mại điện tử, mạng xã hội.

Về công tác hậu kiểm và chuyển đổi số, Dự thảo Luật cần hoàn thiện quy định về chuyển đổi số, tiến tới xây dựng Cổng dữ liệu quốc gia về an toàn thực phẩm dùng chung duy nhất, bảo đảm kết nối thông suốt với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Đổi mới công tác hậu kiểm được xác định là khâu then chốt. Hoạt động hậu kiểm phải đi vào bản chất và có giá trị thực chất, tập trung kiểm tra thực tế tại cơ sở sản xuất và lấy mẫu kiểm nghiệm trên thị trường thay vì chỉ hậu kiểm trên hồ sơ thủ tục.

Theo lộ trình được thống nhất tại phiên họp, dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) dự kiến được trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến lần đầu tại Kỳ họp thứ 2 vào tháng 10/2026 và xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ 3 vào tháng 5/2027. 

 

Tiếp tục tháo gỡ vướng mắc kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu

Thủ tướng: Siết chặt an toàn thực phẩm trường học, công khai bữa ăn học sinh

Hà Nội: Mở đợt cao điểm kiểm tra an toàn thực phẩm dịp Tết Trung thu 2026

Luật An toàn thực phẩm sửa đổi: Bổ sung hàng loạt hành vi bị nghiêm cấm