Đề xuất hiến mô, tạng ở người dưới 18 tuổi: Thận trọng để bảo vệ trẻ em

Buổi họp báo nhận sự quan tâm rất lớn đối với việc mở rộng hiến mô tạng với người dưới 18 tuổi và việc lấy ý kiến trẻ em về việc hiến mô, tạng - Ảnh: Trần Minh.

Chiều 27/10, Bộ Y tế tổ chức họp báo cung cấp thông tin về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Cuộc họp báo diễn ra trong bối cảnh có nhiều ý kiến trái chiều về các quy định liên quan đến hiến, ghép tạng ở người dưới 18 tuổi và việc lấy ý kiến trẻ em từ 7 tuổi về hiến tạng. Những tranh luận này không chỉ xoay quanh tính phù hợp của các quy định dự kiến, mà còn đặt ra câu hỏi về cách thức bảo vệ quyền lợi trẻ em.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà, pháp luật hiện hành chưa cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể và chưa có cơ chế phù hợp cho một số trường hợp hiến mô tái sinh khi còn sống. Trong khi đó, nhu cầu ghép tạng ở trẻ em vẫn lớn, đặt ra yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý phù hợp với thực tiễn điều trị và sự phát triển của y học.

Dự thảo đề xuất người từ đủ 18 tuổi được hiến mô tái sinh; người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi có thể hiến một số loại mô tái sinh cho thành viên trong gia đình khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Với người dưới 15 tuổi, phạm vi đề xuất hẹp hơn, giới hạn ở cha mẹ và anh, chị, em ruột khi không có người hiến phù hợp khác.

Các loại mô được xem xét gồm tế bào gốc tạo máu và một số mô có khả năng tái sinh. Dự thảo không cho phép người chưa thành niên đang sống hiến các bộ phận cơ thể không tái sinh. Việc hiến mô trong những trường hợp này phải đáp ứng các điều kiện về sức khỏe, được tư vấn độc lập và có sự đồng ý của trẻ cùng cha mẹ hoặc người giám hộ.

Đối với hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi qua đời, dự thảo cũng đặt ra các điều kiện riêng, trong đó có việc xác định chết não hoặc chết tuần hoàn theo quy định chuyên môn và cơ chế đăng ký hoặc chấp thuận của cha mẹ, người giám hộ theo quy định.

Mở rộng nguồn hiến, thêm cơ hội cứu sống bệnh nhi

Chia sẻ tại cuộc họp báo, PGS.TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, cho biết ghép tạng hiện có hai nguồn hiến chính: người hiến còn sống và người hiến sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn. Với người hiến còn sống, pháp luật không cho phép lấy tạng từ người dưới 18 tuổi. Tuy nhiên, đối với một số mô có khả năng tái sinh, việc xem xét mở rộng quy định cần được đặt trên cơ sở bảo đảm an toàn và quyền lợi của trẻ.

Về việc lấy ý kiến của trẻ về hiến mô, tạng, theo ông Hùng, người từ đủ 18 tuổi trở lên mới có đầy đủ năng lực hành vi dân sự để tự quyết định những vấn đề quan trọng liên quan đến bản thân. Trong khi người dưới 18 tuổi chưa đạt mức độ trưởng thành tương tự.

Việc lấy ý kiến của trẻ nhằm lắng nghe nguyện vọng, suy nghĩ của trẻ, không đồng nghĩa với việc trao cho trẻ quyền tự quyết định hiến mô. Trẻ dưới 18 tuổi nhận thức và khả năng cân nhắc hậu quả lâu dài còn hạn chế nên cần có sự đồng ý bằng văn bản của cha mẹ/người giám hộ. “Trẻ 10 tuổi nhận thức các cháu còn hạn chế, khảo sát ý kiến để làm gì” - ông Hùng nêu ý kiến.

Từ thực tế điều trị, Giám đốc Bệnh viện Việt Đức cho rằng có những trường hợp khiến đội ngũ y tế day dứt khi người bệnh cần ghép tạng để duy trì sự sống nhưng không thể thực hiện do chưa đáp ứng điều kiện pháp luật. Vì vậy, sửa đổi luật cần vừa mở rộng cơ hội hiến, ghép, vừa tạo hành lang pháp lý đủ chặt chẽ để bảo vệ người hiến.

Cùng quan điểm, GS.TS. Nguyễn Hoàng Định, Phó giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, cho biết ghép tạng ở trẻ em có những đặc thù riêng, nhất là ghép tim. Do kích thước và đặc điểm sinh lý của trẻ, không phải quả tim nào từ người hiến cũng có thể sử dụng để ghép cho trẻ.

Tại bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, trẻ nhỏ nhất được ghép tim là 9 tuổi, nặng 45 kg. Với những trẻ có cân nặng thấp hơn, việc tìm nguồn tim phù hợp khó khăn hơn bởi tim của người hiến trưởng thành có thể không tương thích về kích thước.

"Riêng với ghép tim, không thể chia nhỏ quả tim để ghép cho nhiều người bệnh như có thể thực hiện với một số loại tạng khác. Vì vậy, nguồn tim phù hợp với trẻ nhỏ vẫn là một thách thức lớn", GS.TS Nguyễn Hoàng Định phân tích.

Đối với ghép gan, ông Nguyễn Hoàng Định cho biết, bệnh viện đã thực hiện 57 ca ghép gan cho trẻ em, trong đó 50 ca sử dụng gan từ người hiến sống, chủ yếu là cha mẹ hiến một phần gan cho con, và 7 ca từ người hiến chết não.

Vì vậy, theo ông Định, nếu pháp luật cho phép hiến tạng sau khi chết não ở người dưới 18 tuổi với những điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt, nguồn tạng hiến sẽ có thêm cơ hội đến với những bệnh nhi đang chờ ghép, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào người thân.

Nhu cầu ghép tạng ở trẻ em hiện vẫn là thách thức lớn. Theo thông tin được Bộ Y tế công bố tại cuộc họp báo, mỗi năm ước tính trẻ em cần khoảng 55 ca ghép gan, 60 ca ghép thận; khoảng 200 bệnh nhi đang chờ ghép gan.

GS.TS. Trần Minh Điển, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, cho biết tính đến ngày 25/10, bệnh viện Nhi Trung ương hiện có khoảng 60 trẻ trong danh sách chờ ghép gan. Trong số này, 25 trẻ có thể tử vong trong 3-5 tháng tới nếu không được ghép kịp thời; 20 trẻ khác cần ghép trong 6-8 tháng, số còn lại có thể chờ khoảng một năm.

Ông cũng dẫn ví dụ trẻ mắc bệnh tan máu bẩm sinh (thalassemia) thể nặng có thể phải truyền máu định kỳ khoảng 20 ngày một lần. Ghép tế bào gốc tạo máu từ người thân phù hợp có thể giúp trẻ giảm hoặc chấm dứt tình trạng phụ thuộc vào truyền máu. Trong một số trường hợp, tế bào gốc từ máu cuống rốn của em bé sinh sau có thể được lưu trữ để ghép cho anh, chị ruột nếu đáp ứng các điều kiện chuyên môn.

Theo các chuyên gia, mở rộng nguồn hiến phù hợp có thể giúp tăng cơ hội điều trị cho trẻ mắc bệnh hiểm nghèo, đồng thời giảm áp lực phải hiến tạng khi còn sống đối với người thân.

WHO lưu ý cần tiếp cận thận trọng, bảo vệ quyền trẻ em

Tại cuộc họp báo, bà Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, nhấn mạnh hiến mô, tạng ở người dưới 18 tuổi là vấn đề nhạy cảm, cần được tiếp cận thận trọng, với các nguyên tắc đạo đức rõ ràng và cơ chế bảo vệ đầy đủ.

WHO khuyến nghị lợi ích tốt nhất và sự bảo vệ cao nhất dành cho trẻ phải là ưu tiên hàng đầu. Đồng thời, cần phân biệt rõ giữa hiến tạng khi còn sống và hiến tạng sau khi chết.

Bà Angela Pratt cho biết, một số quốc gia đã có quy định cho phép người chưa thành niên bày tỏ nguyện vọng hiến mô, tạng sau khi qua đời thông qua hệ thống đăng ký tự nguyện, đi kèm sự tham gia của gia đình, đánh giá chuyên môn và cơ chế giám sát. Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cần được nghiên cứu, đánh giá để bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam.

Theo đại diện WHO, người hiến chưa thành niên cần được cung cấp thông tin phù hợp với độ tuổi, được tạo điều kiện bày tỏ ý kiến và có sự tham gia của cha mẹ hoặc người giám hộ theo quy định.

Trẻ cũng cần được bảo đảm quyền từ chối hoặc rút lại sự đồng ý, đồng thời được tư vấn, đánh giá độc lập để tránh sức ép từ gia đình, hành vi ép buộc hoặc thương mại hóa. Việc mở rộng đối tượng hiến không thể tách rời yêu cầu bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích của trẻ em.

Tuyệt đối không có chuyện ép buộc hiến tạng

Bên cạnh các ý kiến chuyên môn, việc lấy ý kiến trẻ em trong quá trình xây dựng dự luật cũng được đặt ra tại cuộc họp. Các ý kiến cho rằng trẻ cần được cung cấp thông tin đầy đủ, dễ hiểu, phù hợp với độ tuổi và khả năng nhận thức; nguyện vọng của trẻ phải được ghi nhận một cách độc lập, không chịu tác động từ sự ép buộc hay chi phối của người khác.

Bộ Y tế cho biết sẽ tiếp tục rà soát các quy định liên quan, trong đó nghiên cứu thu hẹp phạm vi đối tượng được hiến mô tái sinh khi còn sống ở nhóm trẻ nhỏ. Dự thảo cũng hướng tới quy trình tư vấn độc lập, bảo đảm trẻ được giải thích đầy đủ về lợi ích, nguy cơ và có thể từ chối hiến.

Phát biểu tại cuộc họp báo, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động ghép tạng tại Việt Nam. Tuy nhiên, sau 20 năm thực hiện, một số quy định đã bộc lộ hạn chế, chưa theo kịp sự phát triển của khoa học, công nghệ y tế và nhu cầu điều trị.

“Chúng ta không thể thờ ơ khi có cơ hội cứu sống người bệnh mà không làm. Trách nhiệm của cơ quan xây dựng pháp luật là hoàn thiện quy định để mang lại nhiều lợi ích nhất cho người dân, đồng thời bảo đảm không ai bị ép buộc hiến tạng”, Bộ trưởng xúc động nói.

Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, dự thảo được xây dựng trên hai nguyên tắc cốt lõi: mở rộng cơ hội cứu sống người bệnh và siết chặt các điều kiện bảo vệ người hiến. Việc mở rộng đối tượng hiến phải đi kèm quy định rõ ràng về điều kiện, phạm vi hiến và các hành vi bị nghiêm cấm nhằm ngăn chặn ép buộc, mua bán, trục lợi.

Làm rõ những băn khoăn của dư luận về quy định liên quan đến trẻ em trong dự thảo, Bộ trưởng khẳng định mạnh mẽ: Không ép buộc ai hiến tạng, kể cả trẻ em.

“Hiện cuộc vận động hiến tạng của chúng ta cũng chỉ là vận động, người lớn cũng chỉ là vận động chứ không phải là ép buộc. Ở đây là vấn đề nhân văn, sự sẻ chia giữa người với người. Người lớn không ép buộc thì tại sao lại đặt ra vấn đề ép buộc đối với trẻ con? Cách tiếp cận như vậy là không đúng”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Bộ trưởng Y tế cho biết Ban soạn thảo ghi nhận và trân trọng mọi ý kiến đóng góp từ các đại biểu Quốc hội, chuyên gia, cơ quan báo chí và người dân để tiếp tục hoàn thiện, chỉnh lý dự thảo luật trước khi trình Quốc hội thảo luận tại hội trường.

Dự thảo luật gồm 7 chương, 39 điều, đang được tiếp tục tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, người dân, chuyên gia và các cơ quan báo chí để hoàn thiện trước khi trình Quốc hội xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI.

 

Trình Quốc hội dự án Luật An toàn thực phẩm sửa đổi

Vì sao dự thảo Luật Hiến, ghép mô tạng lấy ý kiến trẻ từ 7 tuổi?

Sửa Luật an toàn thực phẩm: Quản lý xuyên suốt chuỗi, siết trách nhiệm

Sửa luật để kiểm soát thực phẩm từ gốc, thay vì chỉ xử lý vi phạm