Chịu áp lực: Kỹ năng để vượt qua những thời điểm khó khăn

Có thể bình tĩnh giải quyết vấn đề khi áp lực là một trong những kỹ năng rất cần thiết không chỉ trong công việc mà còn cả đời sống thường ngày

Khả năng chịu đựng áp lực là gì?

Khái niệm này xuất phát từ Liệu pháp hành vi biện chứng (Dialectical Behavior Therapy - DBT), một phương pháp trị liệu tâm lý được phát triển bởi chuyên gia tâm lý học - TS. Marsha Linehan đồng thời là nhà sáng lập Trung tâm Điều trị Sức khoẻ Tâm thần The Midtown Practice (Mỹ). Trong khuôn khổ DBT, khả năng chịu đựng áp lực được hiểu là năng lực chấp nhận và đi qua những cảm xúc tiêu cực mà không phản ứng bốc đồng. Nói cách khác, đây là kỹ năng giúp con người “chịu đựng” cảm xúc khó chịu thay vì tìm cách né tránh hoặc loại bỏ chúng ngay lập tức. Mục tiêu không phải là xóa bỏ cảm xúc tiêu cực, mà là học cách vượt qua chúng một cách an toàn và có kiểm soát.

Về mặt sinh học, điều này có ý nghĩa quan trọng. Khi căng thẳng tăng cao, vùng não xử lý cảm xúc (hạch hạnh nhân) trở nên hoạt động mạnh, trong khi vùng não chịu trách nhiệm lý trí và kiểm soát hành vi lại suy giảm. Các kỹ thuật chịu đựng áp lực giúp cân bằng lại phản ứng này, từ đó hạn chế những hành động thiếu kiểm soát.

Vì sao kỹ năng này quan trọng?

Cảm xúc tiêu cực là một phần không thể tránh khỏi của cuộc sống. Tuy nhiên, cách con người phản ứng với chúng mới là yếu tố quyết định. Khi thiếu khả năng chịu đựng áp lực, nhiều người có xu hướng tìm đến các hành vi đối phó không lành mạnh như lạm dụng chất kích thích, né tránh vấn đề hoặc tự gây hại cho bản thân. Những hành vi này có thể mang lại cảm giác dễ chịu tức thời, nhưng về lâu dài lại làm trầm trọng thêm tình trạng căng thẳng.

Ngược lại, khi biết cách “ở lại” với cảm xúc mà không bị cuốn theo, con người có xu hướng đưa ra quyết định sáng suốt hơn. Điều này không chỉ giúp giảm những sai lầm không đáng có mà còn tăng khả năng thích nghi và phục hồi trước những biến cố trong cuộc sống.

Những kỹ năng đơn giản có thể luyện tập

Một trong những nguyên tắc quan trọng là nên luyện tập các kỹ năng này từ trước, khi cơ thể đang ở trạng thái bình thường. Điều này giúp chúng trở thành phản xạ tự nhiên khi căng thẳng xảy ra.

Cách tiếp cận phổ biến là sử dụng các hoạt động đánh lạc hướng lành mạnh. Khi cảm xúc quá mạnh, việc tạm thời chuyển sự chú ý sang một hoạt động khác như đi bộ, nghe nhạc hoặc làm việc tay chân có thể giúp “hạ nhiệt” cảm xúc. Đây không phải là né tránh, mà là tạo khoảng dừng cần thiết để suy nghĩ rõ ràng hơn.

Bên cạnh đó, kỹ năng “ở lại với hiện tại” thông qua các giác quan cũng được khuyến khích. Ví dụ, bạn có thể tập trung vào những gì đang nhìn thấy, nghe thấy hoặc cảm nhận được từ cơ thể. Cách này giúp đưa tâm trí quay về thực tại, thay vì bị cuốn vào dòng suy nghĩ tiêu cực.

Trong những trường hợp căng thẳng cấp tính, các tác động vật lý có thể mang lại hiệu quả nhanh chóng. Việc rửa mặt bằng nước lạnh, tập thể dục cường độ cao trong thời gian ngắn hoặc điều chỉnh nhịp thở đều có thể giúp làm dịu hệ thần kinh.

Một kỹ năng khác là “dừng lại trước khi hành động”. Điều này bao gồm việc tạm dừng, quan sát cảm xúc và suy nghĩ, sau đó cân nhắc hậu quả trước khi đưa ra quyết định. Chỉ một khoảng dừng ngắn cũng có thể tạo ra khác biệt lớn.

Ngoài ra, khái niệm “bỏ qua sự thôi thúc” cũng được nhiều chuyên gia nhấn mạnh. Những thôi thúc cảm xúc thường đạt đỉnh trong vài phút rồi giảm dần nếu không bị củng cố. Nhận biết điều này giúp con người kiên nhẫn hơn, thay vì hành động ngay lập tức.

Nhìn chung, khả năng chịu đựng áp lực không phải là phẩm chất bẩm sinh, mà là kỹ năng có thể rèn luyện. Khi được thực hành thường xuyên, nó giúp con người đối diện với khó khăn một cách bình tĩnh hơn, giảm thiểu hành vi bốc đồng và nâng cao sức khỏe tinh thần. Trong bối cảnh cuộc sống ngày càng nhiều áp lực, việc học cách kiểm soát phản ứng trước cảm xúc tiêu cực có thể là một trong những yếu tố quan trọng nhất giúp mỗi người duy trì sự ổn định và phát triển bền vững.

 

7 tác nhân gây căng thẳng trong đời sống hằng ngày

Tim đập nhanh mỗi khi lo lắng hoặc căng thẳng có phải bệnh tim?

Ứng dụng hẹn hò có thể gây căng thẳng?

Căng thẳng có thể gây rụng tóc?