Làm sao để vượt qua nỗi sợ khám răng?

Hội chứng sợ nha khoa khiến nhiều người cảm thấy hoảng sợ tột độ, tim đập nhanh mỗi khi đi khám

Hội chứng sợ nha khoa là gì?

Tới nha sĩ, đi khám răng không phải trải nghiệm dễ chịu. Đa phần mọi người có thể thấy căng thẳng, lo âu khi làm thủ thuật, nhưng họ vẫn có thể đến gặp nha sĩ để điều trị.

Thế nhưng, với người mắc hội chứng sợ nha khoa (dentophobia, hay odontophobia), họ thường cảm thấy lo âu tột độ khi bước chân vào phòng khám, nhìn hoặc nghe thấy tiếng dụng cụ va chạm, nằm lên ghế nha khoa, hoặc thậm chí chỉ vừa nảy ra ý nghĩ về lịch hẹn khám cũng đủ để kích hoạt cơn hoảng sợ.

Điều này khiến bệnh nhân né tránh việc gặp nha sĩ ngay cả khi răng bị đau nhức dữ dội hoặc cần cấp cứu khẩn cấp. Tình trạng này kéo dài sẽ khiến sức khỏe răng miệng suy giảm nghiêm trọng.

Ước tính có khoảng 3% người trưởng thành tại các quốc gia phát triển mắc chứng dentophobia và hoàn toàn không bao giờ đến gặp nha sĩ.  

Nỗi sợ trong nha khoa thường được kích hoạt bởi nhiều yếu tố cụ thể: Thuốc tê và các phản ứng phụ đi kèm; Máu và kim tiêm; Cảm giác đau đớn khi điều trị; Tiếng ồn của mũi khoan; Mùi thuốc khử trùng trong quá trình mài, trám răng...

Ngoài ra, nỗi sợ cũng có thể xuất phát từ những trải nghiệm tiêu cực hoặc ký ức không tốt với nha sĩ trong quá khứ. Tư thế nằm ngửa trên ghế điều trị và phải há miệng trong thời gian dài khiến bệnh nhân cảm thấy bản thân hoàn toàn bị động, mất khả năng tự vệ.

Việc nhân viên y tế ở khoảng cách quá gần khuôn mặt, cộng với sự tự ti về hàm răng xấu, hơi thở có mùi có thể khiến người bệnh e ngại. Ngoài ra, nghe những câu chuyện kể đáng sợ về việc làm răng từ mọi người xung quanh cũng có thể gián tiếp làm hình thành nỗi sợ.

Dấu hiệu nhận biết và giải pháp vượt qua nỗi sợ khám răng

Hội chứng sợ nha khoa được Hiệp hội Tâm thần Mỹ (APA) công nhận là một dạng rối loạn ám ảnh sợ đặc hiệu trong Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Tâm thần (DSM).

Các tiêu chí chẩn đoán bao gồm:

1. Xuất hiện nỗi sợ hãi hoặc lo âu mãnh liệt mỗi khi nghĩ đến hoặc chuẩn bị bước vào phòng khám nha khoa.

2. Nỗi sợ ngăn cản bệnh nhân tìm kiếm sự chăm sóc y tế, ngay cả khi đang bị đau dữ dội hoặc cần điều trị cấp bách.

3. Mức độ lo âu hoàn toàn vượt xa sự nguy hiểm thực tế của thủ thuật.

4. Tình trạng này kéo dài liên tục từ 6 tháng trở lên.

Lưu ý ở trẻ nhỏ: Trẻ em thường khó diễn đạt bằng lời những bất an trong lòng. Nếu sự sợ hãi đi khám răng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý và sinh hoạt của trẻ, phụ huynh nên đưa con đến gặp chuyên gia tâm lý để được đánh giá và xây dựng phác đồ can thiệp sớm.

Bác sĩ đa khoa hoặc nha sĩ có thể chuyển người bệnh đến các chuyên gia tâm lý để đánh giá lâm sàng mức độ tác động của nỗi sợ đến sinh hoạt hàng ngày. Từ đó, bác sĩ có thể đưa ra các giải pháp kiểm soát hiệu quả chứng ám ảnh này như: Liệu pháp phơi nhiễm; Liệu pháp nhận thức - hành vi; Cho phép bệnh nhân nghe nhạc qua tai nghe, xem phim ngay tại ghế điều trị để hướng sự chú ý ra khỏi tiếng ồn từ dụng cụ.

Bên cạnh các liệu trình dài hạn, người bệnh có thể áp dụng các mẹo thực tế sau để buổi khám diễn ra suôn sẻ.

Thẳng thắn chia sẻ về nỗi sợ của mình: Hãy nói rõ với nha sĩ về lo lắng của mình. Bác sĩ sẽ cân nhắc kê đơn thuốc làm dịu hoặc áp dụng quy trình nhẹ nhàng nhất.

Quy ước tín hiệu dừng lại: Thống nhất trước với nha sĩ một cử chỉ (chẳng hạn như giơ tay trái lên) để nha sĩ tạm dừng tay ngay lập tức mỗi khi bạn cảm thấy ngột ngạt hoặc cần nghỉ ngơi.

Đi cùng người thân: Đi cùng một người bạn hoặc thành viên đáng tin cậy trong gia đình có thể giúp tạo điểm tựa tinh thần.

Chọn khung giờ vắng vẻ: Đặt lịch vào các khung giờ ít bệnh nhân để tránh phải chờ đợi lâu và hạn chế tiếng ồn từ các ca điều trị xung quanh.

 

Mãn kinh tác động đến sức khỏe răng miệng thế nào?

7 căn bệnh có thể phát hiện sớm qua sức khoẻ răng miệng

Vượt qua nỗi sợ chụp chiếu khi đi viện

FOMO: Khi nỗi sợ bị bỏ lại phía sau ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần