Nghệ thuật dưới góc nhìn khoa học sức khỏe

Hoạt động nghệ thuật tác động trực tiếp tới sức khỏe

Trong đời sống người Việt, nghệ thuật hiện diện một cách tự nhiên. Từ tiếng hát trong sinh hoạt cộng đồng, điệu múa dân gian đến thói quen nghe nhạc, xem biểu diễn, tất cả đều đáp ứng nhu cầu tinh thần hằng ngày. Tuy nhiên, trong một thời gian dài, mối liên hệ giữa nghệ thuật và sức khỏe chủ yếu được nhìn nhận qua cảm nhận cá nhân, chưa dựa trên các bằng chứng khoa học cụ thể.

Những năm gần đây, quan điểm này đang dần thay đổi khi nhiều phân tích dựa trên các nghiên cứu khoa học quy mô lớn cho thấy nghệ thuật có mối liên hệ rõ rệt với sức khỏe con người. Một trong những hướng tiếp cận nổi bật đến từ GS. Daisy Fancourt, giảng viên tại trường University College London (Anh).

Không tiến hành các thử nghiệm nhỏ lẻ, GS. Fancourt tập trung khai thác dữ liệu từ các nghiên cứu đoàn hệ dài hạn tại Anh, bắt đầu từ năm 2002. Dữ liệu này theo dõi hơn 12.000 người cao tuổi thông qua các bảng khảo sát định kỳ và khám sức khỏe 2 năm một lần. Bà đã chọn ra nhóm 2.148 người không có tiền sử trầm cảm để phân tích chuyên sâu.

 

Nghiên cứu đoàn hệ (cohort study) là phương pháp nghiên cứu theo dõi một nhóm người có chung đặc điểm (đoàn hệ) theo thời gian dài để xác định mối liên hệ giữa yếu tố phơi nhiễm (ví dụ: Thói quen, môi trường) và kết quả sức khỏe (ví dụ: Bệnh tật, tỷ lệ tử vong).

Kết quả nghiên cứu cho thấy, những người thường xuyên tham gia các hoạt động nghệ thuật có nguy cơ mắc trầm cảm thấp hơn rõ rệt so với những người không tham gia. Sau 10 năm theo dõi, 35% số người không tham gia bị trầm cảm, trong khi tỷ lệ này ở nhóm tham gia chỉ là 23%. Đáng lưu ý, mối liên hệ này vẫn được duy trì ngay cả khi đã kiểm soát các yếu tố như thu nhập, mức độ giao tiếp xã hội và tình trạng sức khỏe ban đầu.

Không chỉ tác động tích cực đến sức khỏe tinh thần, nhiều nghiên cứu quy mô lớn do GS. Fancourt thực hiện, bao gồm các nghiên cứu tại Phần Lan và Trung Quốc, cũng chỉ ra rằng nghệ thuật có mối liên hệ rõ rệt với sức khỏe thể chất: Có thể giúp giảm huyết áp, giảm lo âu, hỗ trợ điều trị rối loạn tâm lý sau sang chấn và cải thiện chức năng nhận thức ở người cao tuổi.

Ở góc độ sinh học, các nghiên cứu sử dụng công nghệ chụp cộng hưởng từ (MRI), chụp cắt lớp phát xạ positron (PET) và xét nghiệm hormone cho thấy: Khi con người tham gia tích cực vào các hoạt động nghệ thuật, nồng độ cortisol (hormone gây căng thẳng) có xu hướng giảm, trong khi dopamine (chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến cảm xúc tích cực và trí nhớ) tăng lên. Đây là những chỉ dấu sinh học góp phần lý giải tác động tích cực của nghệ thuật với sức khỏe.

Cũng theo GS. Daisy Fancourt, lợi ích đối với sức khỏe chỉ rõ rệt khi có sự tương tác thực sự, như lắng nghe âm nhạc một cách trọn vẹn, trực tiếp tham gia biểu diễn, vẽ hoặc tô màu, hay dành đủ thời gian quan sát một tác phẩm hội họa. 

Như vậy, trong bối cảnh các vấn đề về căng thẳng và sức khỏe tinh thần ngày càng được quan tâm, kho tàng văn hóa nghệ thuật phong phú của Việt Nam có thể trở thành "nguồn lực" giúp con người thư giãn và cải thiện sức khỏe hiệu quả.

 

Điểm đến văn hóa trong MV “Mục hạ vô nhân”

Du lịch văn hóa và những điểm đến tiêu biểu tại Việt Nam

Thuốc lào: Nét văn hoá xưa cũ nhưng hệ luỵ khôn lường

“Tri thức dân gian về Bún bò Huế” được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia