Tại sao cholesterol vẫn cao dù không ăn thịt?

Cholesterol tăng do ăn uống thiếu khoa học, thừa cân, hút thuốc, uống rượu và yếu tố di truyền

Ăn chay là chế độ ăn chỉ dùng những thực phẩm có nguồn gốc từ thực vật; có thể ăn những sản phẩm từ sữa, trứng hoặc mật ong và hoàn toàn không sử dụng các thực phẩm có từ quá trình giết mổ như thịt đỏ, thịt gia cầm và hải sản. Ăn chay hiện đang rất thịnh hành. Bên cạnh lý do tín ngưỡng, rất nhiều người ăn chay vì sức khỏe, vì nhân văn hoặc để bảo vệ môi trường.

Vậy người ăn chay có thể bị cholesterol cao không?

Câu trả lời là có. Mặc dù nhiều chế độ ăn chay vốn chứa rất ít cholesterol, nhưng vẫn có thể bao gồm những thực phẩm giàu chất béo bão hòa. Các loại thực phẩm này có thể làm tăng LDL - cholesterol (cholesterol "xấu") ngay cả khi không tiêu thụ thịt. 

Theo chuyên gia dinh dưỡng người Ấn Độ Archana Batra, chế độ ăn có nguồn gốc thực vật thường liên quan đến mức cholesterol thấp hơn. Tuy nhiên, người ăn chay vẫn có thể nạp nhiều chất béo bão hòa từ bơ sữa, phô mai, các sản phẩm sữa nguyên kem, dầu dừa, thực phẩm từ dừa và các loại thực phẩm chay chế biến sẵn.

Bà cũng cho biết yếu tố di truyền, tuổi tác, ít vận động và các bệnh lý nền đều có thể khiến cholesterol tăng cao.

Những thực phẩm chay có thể làm tăng cholesterol

Không phải mọi thực phẩm chay đều tốt cho sức khỏe. Một số món ăn phổ biến trong chế độ ăn chay chứa lượng lớn chất béo bão hòa và calo.

- Các sản phẩm sữa nguyên kem: Sữa, phô mai, kem, bơ, phô mai tươi và sữa chua làm từ sữa nguyên kem đều chứa nhiều chất béo bão hòa. Theo Quỹ tim mạch Anh (British Heart Foundation), việc thường xuyên tiêu thụ những thực phẩm này với khẩu phần lớn có thể làm tăng LDL - cholesterol.

- Bơ và bơ ghee: Nhiều món ăn truyền thống được chế biến với lượng lớn bơ hoặc ghee. Mặc dù giúp món ăn thơm ngon hơn, nhưng tiêu thụ quá nhiều có thể góp phần làm tăng cholesterol.

- Các sản phẩm từ dừa: Dầu dừa, nước cốt dừa và kem dừa được sử dụng phổ biến trong nhiều món ăn. Dù có nguồn gốc thực vật, các sản phẩm này vẫn chứa nhiều chất béo bão hòa nên chỉ nên sử dụng ở mức vừa phải.

- Thực phẩm chay chế biến sẵn: Đồ ăn chay đông lạnh, thực phẩm chay ăn liền hay các món chiên rán thường được chế biến công nghiệp. Những sản phẩm này có thể chứa chất béo không lành mạnh, nhiều muối và các thành phần tinh chế, không có lợi cho sức khỏe tim mạch.

- Thực phẩm nhiều đường và tinh chế: Bánh ngọt, bánh quy, kẹo, bánh mì trắng và đồ uống có đường không chứa cholesterol, nhưng có thể khiến tăng cân và làm suy giảm sức khỏe chuyển hóa. Về lâu dài, điều này có thể gián tiếp làm tăng cholesterol.

Những nguyên nhân khác khiến cholesterol tăng cao

Chế độ ăn uống chỉ là một trong những yếu tố làm tăng cholesterol. Nhiều “thủ phạm” khác cũng có thể khiến cholesterol cao, ngay cả những người ăn chay cân bằng.

Di truyền

Một số người mắc tình trạng di truyền khiến cơ thể sản xuất nhiều cholesterol hơn bình thường. Vì vậy, họ vẫn có thể bị cholesterol cao dù duy trì chế độ ăn lành mạnh.

Tuổi tác

Khi tuổi càng cao, khả năng điều hòa cholesterol của cơ thể dần thay đổi. Do đó, nồng độ cholesterol thường có xu hướng tăng theo tuổi.

Ít vận động

Theo một nghiên cứu đăng trên Journal of Applied Hematology, tập thể dục thường xuyên giúp tăng HDL - cholesterol (cholesterol "tốt") và giảm LDL - cholesterol. Ngược lại, lối sống ít vận động có thể khiến việc duy trì mức cholesterol khỏe mạnh trở nên khó khăn hơn.

Thừa cân

Tình trạng thừa cân, đặc biệt là mỡ tích tụ vùng bụng, có thể làm tăng LDL - cholesterol và triglyceride, đồng thời làm giảm HDL - cholesterol.

Bệnh lý nền

Một số bệnh như đái tháo đường, suy giáp, bệnh thận và một số bệnh về gan có thể ảnh hưởng đến nồng độ cholesterol. Việc kiểm soát tốt các bệnh này đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ sức khỏe tim mạch.

Người ăn chay nên làm gì để giảm cholesterol?

Theo tiến sĩ Archana Batra, một số thay đổi đơn giản trong lối sống có thể giúp cải thiện cholesterol. Cụ thể:

Lựa chọn chất béo lành mạnh

Nên thay thế bơ, bơ ghee và các sản phẩm sữa nguyên kem bằng những lựa chọn tốt hơn nếu có thể. Có thể sử dụng các loại dầu thực vật như dầu olive hoặc dầu cải với lượng vừa phải và ưu tiên các sản phẩm sữa ít béo hoặc tách béo.

Tăng cường chất xơ

Chất xơ hòa tan giúp giảm LDL - cholesterol bằng cách hạn chế lượng cholesterol được hấp thu vào máu. Những thực phẩm giàu chất xơ hòa tan gồm yến mạch, lúa mạch, các loại đậu, đậu lăng, đậu gà, táo, lê và hạt lanh.

Ăn nhiều thực phẩm thực vật lành mạnh

Một chế độ ăn giàu rau củ nhiều màu sắc, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, hạt và quả hạch sẽ cung cấp chất xơ, chất chống oxy hóa và chất béo tốt, góp phần bảo vệ tim mạch.

Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn

Tự nấu ăn từ nguyên liệu tươi giúp kiểm soát tốt hơn lượng chất béo, muối và đường trong khẩu phần. Khi mua thực phẩm chay đóng gói, nên đọc kỹ bảng thành phần và giá trị dinh dưỡng.

Duy trì vận động

Nên dành ít nhất 150 phút mỗi tuần cho các hoạt động thể chất cường độ vừa như đi bộ, đạp xe, bơi lội, khiêu vũ hoặc bất kỳ hoạt động nào giúp tăng nhịp tim. Điều này có thể góp phần cải thiện mức cholesterol.

Duy trì cân nặng hợp lý

Theo nghiên cứu đăng trên Journal of Clinical Lipidology, chỉ cần giảm một lượng cân nặng vừa phải cũng có thể cải thiện cholesterol và giảm nguy cơ mắc bệnh tim ở người thừa cân.

Không hút thuốc, hạn chế rượu bia

Hút thuốc làm giảm HDL - cholesterol và gây tổn thương mạch máu. Hạn chế uống rượu cũng góp phần bảo vệ sức khỏe tim mạch.

Khi nào nên kiểm tra cholesterol?

Cholesterol cao thường không gây triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, việc xét nghiệm máu định kỳ là rất quan trọng, đặc biệt đối với người trên 40 tuổi hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch.

Những người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, béo phì hoặc các bệnh mạn tính khác cũng nên kiểm tra cholesterol theo hướng dẫn của bác sĩ.

Nếu mức cholesterol vẫn cao dù đã thay đổi lối sống, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng thuốc kết hợp với điều chỉnh chế độ ăn uống.

 

Dấu hiệu cảnh báo cholesterol cao khi đi bộ

Tăng huyết áp kèm cholesterol cao: “Bộ đôi” đẩy nhanh xơ vữa mạch

Bị cholesterol cao nên tránh ăn gì?

Cholesterol cao - "thủ phạm" âm thầm bào mòn động mạch vành