Neha làm việc tại một nhà kho ở Manesar, bang Haryana. Năm 2024, điều kiện làm việc của cô trở nên tồi tệ hơn sau một đợt nắng nóng chết người lan rộng khắp miền bắc Ấn Độ. Biến đổi khí hậu đang làm gia tăng tần suất và cường độ của các đợt nắng nóng ở Ấn Độ.

Neha cho biết, thông thường, cô sẽ rời giường vào 5h30-6h sáng, nấu đồ ăn sáng và đi làm. Ca làm việc của cô bắt đầu lúc 8h30 sáng. Tuy nhiên, thói quen của cô đã thay đổi trong suốt mùa hè năm 2024, khi nhiệt độ luôn ở mức 46-50 độ C.

Cô và một người bạn cùng thuê tầng mái của một căn nhà cao tầng. Khu phố này thường xuyên mất điện, điện cũng chỉ được cấp đến 3h sáng. Hai người không thể ngủ ngon giấc như trước nên cố gắng ngủ chập chờn đến 6h sáng, tắm sớm với nước bể vẫn còn nóng như rang. Bởi thời tiết nên hai người không nấu ăn sáng nữa. Họ sẽ rời nhà sau khi uống một ly nước lạnh thay cho một ly trà nóng trước đây.

Neha đi bộ tới chỗ làm cách nhà 3km. Cung đường này không có bóng râm, không có chỗ ngồi nghỉ nên Neha và bạn cô phải phơi nắng tầm 30 phút trước khi tới công ty. Người ướt đẫm mồ hôi, cô được hong khô trong điều hòa với nhiệt độ thấp hơn khoảng 10 độ C cùng làm dịu con khát bằng ly nước lạnh trong máy lọc nước, trước khi bắt đầu ngày làm việc.

Tại bộ phận "nhập hàng", Neha sắp xếp hàng hóa theo danh sách được giao. Cô liên tục đi lên đi xuống cầu thang với hàng hóa trên tay. Trong khu vực kho không có quạt và điều hòa không khí cũng không giúp ích được gì. Trong 10 tiếng làm việc, Neha đi bộ ít nhất 25km, phải duy trì tốc độ nhanh để có thể hoàn thành mục tiêu được giao và đẫm mồ hôi khi kết thúc ca làm việc. Trước khi đi bộ về nhà, cô sẽ lấy đầy một chai hai lít nước lạnh từ công ty. Nhưng khi mở cửa vào phòng, cô có cảm giác như đang nhảy vào lửa. Sàn nhà rất nóng và họ phải làm mát bằng cách dội nước xuống mặt sàn. Nước trong bể cũng rất nóng nên không thể giúp ích được gì nhiều.

Tuy nhiên, việc di chuyển liên tục giữa môi trường nóng và lạnh trong công ty ảnh hưởng đến sức khỏe của cô. Đầu tiên Neha bị mất giọng, sau đó bị cảm nặng. Cô không thể hoàn thành chỉ tiêu công việc và thường xuyên bị quản lý gọi tới trách mắng.

Dù có ngất xỉu ở công ty, Neha cũng không thể xin nghỉ. Nếu nghỉ hôm đó, lương sẽ bị cắt, còn nghỉ ba ngày thì công ty sẽ đuổi việc. Thời tiết nóng nực liên tục khiến nhiều người cô quen cũng bị ốm như vậy. Vấn đề sức khỏe trở thành mối lo ngại lớn đối với những người lao động như Neha.

Vì trời nóng quá, Neha và bạn cùng phòng phải mua một chiếc tủ lạnh nhưng điều này gây ảnh hưởng đến số tiền dành tiền gửi về nhà của hai người và khiến hóa đơn tiền điện tăng vọt. Neha nghĩ, những mùa hè như vậy sẽ lặp lại và cần làm gì đó để hỗ trợ người lao động, cả ở nhà và nơi làm việc để họ có đủ điều kiện sức khỏe để sống và làm việc.

Abbie Martin làm việc tại Pantanal (Brazil) - vùng đất ngập nước nhiệt đới lớn nhất thế giới, và là nơi cô thành lập Dự án Nhận dạng Báo đốm. Cháy rừng ở Pantanal đã đạt đến mức độ cực đoan mới, giết chết ít nhất 17 triệu động vật có xương sống và thiêu rụi 27% thảm thực vật vào năm 2020. Biến đổi khí hậu đã khiến Pantanal trở nên khô hạn hơn, làm gia tăng các vụ cháy rừng trong khu vực.

Abbie thường ở Pantanal vào mùa khô - mùa báo đốm, khi mọi thứ thoi thóp chờ đợi những cơn mưa đầu mùa. Từ tháng 12 đến tháng 4, Pantanal ngập nước. Nước trong vắt, xanh mướt, tươi tốt và đẹp đẽ. Rồi đến tháng 6, hạn hán bắt đầu. Mọi thứ đều chuyển sang màu nâu. Trên cây cối đều có dấu vết của mực nước. Mọi người đều tụ tập bên cạnh những nguồn nước chính, kể cả báo đốm.

Những ngày bắt đầu làm việc ở Pantanal, Abbie từng thấy báo đốm lộn nhào quanh đàn chuột lang nước, nhảy từ trên cây xuống để bắt cá sấu caiman. Những cuộc chạm trán luôn để lại cho cô ấn tượng sâu sắc. Nhưng điều khiến cô ấn tượng hơn cả là tình yêu thương giữa báo mẹ và báo con. Bởi, báo mẹ - dù là một sát thủ máu lạnh, nhưng khi ở bên cạnh con, nó lại trở nên yêu thương kiểu "sẽ làm bất cứ điều gì cho con".

Cô kể: “Vào tháng 6/2020, giữa thời kỳ phong tỏa vì COVID-19, một trận cháy rừng khủng khiếp đã xảy ra. Tôi không thể đến đó. Tôi không thể giúp gì được. Bạn tôi, Duda, nói với tôi rằng mọi thứ đang bốc cháy. Bố chồng cô ấy sở hữu khu bảo tồn sinh thái báo đốm. Cô ấy đã gửi cho tôi những video về động vật hoang dã chạy trốn khỏi đám cháy. Và khi nhìn trên bản đồ của NASA, đám cháy lớn trải dài 40km này khiến tôi bị hoảng loạn. Tôi và bạn tôi đã gửi 90.000 USD cho một nhóm tình nguyện viên đang cần khẩu trang và quần áo chống cháy để bảo vệ làng cộng đồng và cơ sở nghiên cứu.

Ngọn lửa cháy liên tục bốn tháng. Lửa âm ỉ sâu dưới rễ cây, và mặc dù trông có vẻ như đã tắt, chỉ cần một cơn gió nhẹ là nó lại bùng lên. Ngọn lửa nhảy qua sông, thiêu rụi cả rào chắn lửa. Họ ví nó như quỷ dữ, có thể đi qua sông, thiêu rụi cả khu rừng rồi lại quay trở lại phía sau khi họ không để ý.

Vào tháng 10, khi tôi hạ cánh xuống thành phố Cuiabá, không khí nóng đến mức không thể thở được. Khói vẫn mù mịt. Chúng tôi lái xe qua những cơn bão tro bụi. Mọi thứ đã biến mất. Tất cả những cây cối xinh đẹp ấy đều bị thiêu rụi. Trông như vừa có một quả bom rơi xuống vậy. Khi có một đám cháy lớn, các loài động vật đều tìm đến những chỗ nhỏ không cháy để nương náu, nhưng rồi, đám cháy lan rộng, chỗ náu đó cũng cháy… Và khỉ, gấu mèo, chim chóc, kỳ nhông… đều chết chung trong một nấm mồ. Nhưng tôi thật nhẹ lòng khi nhìn thấy những con báo đốm. Chúng đã sống sót. Và khi những cơn mưa đầu mùa đến, chỉ trong vài ngày, bạn bắt đầu thấy màu xanh, thậm chí còn không thể biết là rừng đã bị cháy.”

Năm 2021, Abbie đang ở khu bảo tồn thì đám cháy bùng phát. Ngọn lửa cháy rất gần với khu vực nhà nghỉ Jaguar nơi cô đang ở. Lính cứu hỏa chưa kịp tới. Abbie cùng những người ở khu bảo tồn xông vào dập lửa với những người dân địa phương. Họ dùng máy ủi để làm rào chắn lửa. Phát quang những khoảng rừng để ngăn lửa lan rộng. Phun nước từ những bồn nước được chở tới bìa rừng trên những chiếc máy kéo. Dập lửa với những tấm thảm cao su lớn… Nhưng không thể dập tắt đám cháy. Trời càng lúc càng nóng. Lửa càng cháy dữ dội và ngày càng lan rộng. Họ phải rời đi. Năm đó, rừng đã cháy trong một tháng rưỡi.

Điều khiến Abbie và bạn cô – Duda, cảm thấy an lòng nhất là sự ở lại của những chú báo đốm. Ousado - chú báo đốm được cứu năm 2020 khỏi đám cháy, bị bỏng cấp độ ba ở tất cả các chân, được điều trị vết bỏng bằng tế bào gốc và đã được đưa trở lại Pantanal sau 38 ngày, vẫn ở lại đây. Ousado đã có thể rời khỏi nơi này, nhưng nó vẫn ở lại. Thiên nhiên vẫn cứ tự lo liệu cho chính mình và báo đốm cũng vậy. Mỗi năm, lại có thêm nhiều báo đốm con. Chúng nằm dài trên bờ sông, cạnh dòng nước. Ở bên cạnh sông, chúng có thể sống sót. Đó chính là thông điệp quan trọng đằng sau tất cả. Dòng sông chính là chìa khóa. Đó là nơi trú ẩn sinh thái cuối cùng mà chúng ta cần bảo vệ. Đó chính là thứ giữ cho tất cả các loài động vật khác được an toàn. Dòng sông vẫn chảy và nước vẫn còn đó, loài báo đốm - đủ thông minh, để có thể sống sót.

Saúl Luciano Lliuya là một hướng dẫn viên leo núi nói tiếng Quechua, là một nông dân và một người cha sống ở vùng cao nguyên Andes. Anh là nguyên đơn chính trong một vụ kiện khí hậu chống lại công ty năng lượng Đức RWE. Dù tòa án đã bác bỏ vụ kiện của anh với lý do không có mối đe dọa cụ thể nào đối với nhà của Saúl, nhưng tòa cũng phán quyết rằng, các nhà phát thải khí nhà kính lớn có thể phải chịu trách nhiệm về tác động của những khí thải đó theo luật pháp.

Saúl sinh ra tại một trang trại ở Huaraz Independencia, ở độ cao 3.100m. Từ Huaraz, anh có thể nhìn thấy những ngọn núi cao tới 6.000m. Có một ngọn núi phủ tuyết trắng có thể nhìn thấy khá gần từ trang trại. Nó tên là Nevado Churup. Ngay từ nhỏ, anh Saúl đã thường xuyên leo lên những khe núi để chăn bò. Lùa bò lên núi để chăn thả và khi chúng mang thai thì đưa chúng ra khỏi khe núi. Đường xuống khe núi mất khoảng 12 tiếng đi bộ cả đi lẫn về.

“Khe núi giờ đã khác xưa. Tôi nhớ hồi đó có nhiều vùng đất ngập nước hơn, có nhiều sinh vật hơn. Có nhiều vịt hơn, nhiều loài chim lạ mà bây giờ không còn thấy nữa. Tôi nhớ chim chóc bay lượn như thể chúng đang ở dưới biển. Cũng có nhiều cỏ hơn, nhiều thác nước hơn. Giờ thì khác rồi. Ít cỏ hơn, ít thác nước hơn. Tôi nhớ khi chúng tôi đến gần núi, tôi từng thấy rất nhiều hươu, nai, taruca. Giờ thì không còn thấy nhiều nữa.” - anh Saúl cho biết.

Theo thời gian và sự tan chảy của các sông băng, các đầm phá đã bắt đầu hình thành, và các nhà chức trách cùng các chuyên gia cho rằng điều này rất nguy hiểm. Năm 1941, phần trên của một trận tuyết lở đã đổ xuống đầm phá Palcacocha và tràn bờ, gây ra một trận lở đất, giết chết khoảng 18.000 - 20.000 người. Từ năm 1941 đến nay, sông băng tiếp tục tan chảy, khiến đầm phá Palcacocha mở rộng gấp 34 lần kể từ khi nó tràn bờ. Nếu một trận lở đất khác xảy ra như năm 1941, sẽ có khoảng 50.000 người - đang sinh sống ở vùng đất phù sa sau vụ lụt, bị ảnh hưởng. Nhà anh Saúl cũng sẽ bị ảnh hưởng.

Dù không thắng kiện, nhưng anh Saúl cho biết, anh và những người có trách nhiệm sẽ tiếp tục gây áp lực buộc công ty RWE phải ngừng gây ô nhiễm. Và họ phải chịu trách nhiệm về những rủi ro biến đổi khí hậu mà họ có thể gây ra. Họ sẽ phải trả tiền để giảm thiểu rủi ro, bồi thường thiệt hại. Và 17.000 euro là số tiền mà công ty phải đóng góp cho một dự án Chính phủ Peru đã thúc đẩy để xây dựng một con đập lớn ngăn ngừa sự sạt lở. Số tiền này chỉ là số tiền đóng góp khiêm tốn và việc xây dựng con đập hàng triệu euro để giảm thiểu rủi ro. Với anh Saúl, điều này rất quan trọng. Bởi nó góp phần đảm bảo an toàn cho những người nông dân đang phải đối mặt với biến đổi khí hậu.

Sông băng sẽ khó có thể hồi phục như trước, nhưng nó sẽ không tan chảy nhanh như trước nữa. “Mỗi ngọn núi là một thế giới, một thế giới rất khác so với những gì bạn thấy trong thành phố hay nông trại. Tôi chỉ hy vọng những ngọn núi đừng biến mất hoàn toàn. Đó là điều tôi hy vọng và mong muốn.” – anh Saúl nói.

Isabella Visagie còn được biết đến với cái tên Sybil, là một người chăn cừu 57 tuổi, đến từ Karoo, thuộc tỉnh Northern Cape, Nam Phi. Năm 2015, một trận hạn hán đã xảy ra khiến cộng đồng nơi bà sinh sống rơi vào cảnh khốn cùng. Từ đó đến nay, biến đổi khí hậu đã làm trầm trọng thêm các đợt hạn hán khắp miền Nam châu Phi.

Sybil cho biết, bà sinh ra và lớn lên ở trang trại Rooipoort ở Karoo. Đây là nơi bà sống và cũng là nơi hình thành nên tính cách của bà - tự do, phóng khoáng và có đôi phần hoang dã. Bà không làm gì khác ngoài nghề nông. Kể từ khi tiếp quản trang trại này – năm 2004, bà đã nhận ra những điều bất thường về khí hậu. Năm 2012, lũ lụt thực sự nghiêm trọng khiến mùa màng thất thu. Nhưng kể từ năm kế tiếp, trời không có mưa. Trời khô hanh đến mức có thể cảm nhận được rằng hạn hán sẽ khốc liệt đến như thế nào dù bà đã quen với hạn hán theo mùa ở Karoo.

“Năm 2017, đàn ong đến nhà tôi tìm thức ăn. Ong luôn tìm thấy thức ăn trên đồng ruộng. Tôi chưa bao giờ gặp trường hợp ong đến xin ăn. Chúng bay thành đàn để kiếm ăn. Chúng tôi đã làm siro cho chúng. Chúng vô cùng hạnh phúc khi bạn cho một chút đường vào. Chúng gọi thêm ong đến. Đối với tôi, đây là một dấu hiệu rõ ràng cho thấy không còn gì trên đồng ruộng, thậm chí không còn một chút gì sót lại.

Con sông nhỏ trong trang trại, vốn không bao giờ cạn khô hẳn, giờ đã cạn khô hoàn toàn. Cá chết. Đại bàng bắt cá bỏ đi. Rùa chết. Nước bốc mùi tử khí nồng nặc. Chúng tôi cũng phải cho rùa ăn. Chúng là loài vật nhút nhát. Chúng sống đơn độc. Chúng ăn chút cỏ còn sót lại trong vườn. Rồi mọi thứ trở nên yên tĩnh. Cứ như thể chim ngừng hót. Bầu trời trong xanh hơn bao giờ hết. Trắng xóa. Mọi thứ đều khô khốc.” – bà Sybil chia sẻ.

Dự báo của các nhà địa chất thủy văn cho thấy, thời kỳ này mới là khởi đầu của một đợt hạn hán rất rất nghiêm trọng. Nhiệt độ khắc nghiệt có thể khiến người nông dân như bà Sybil mất khoảng 40% diện tích chăn thả. Trang trại nào cũng khánh kiệt và phải đi vay ngân hàng. Toàn bộ tiền tiết kiệm và mọi thứ bán được đều đổ vào thức ăn chăn nuôi nhưng vẫn không thể lấp đầy cái bụng rỗng của những con vật.

“Nhiều loài động vật bỏ cuộc. Những con cừu cái không muốn nuôi cừu non. Điều khó khăn nhất đối với một người phụ nữ như tôi là ngừng cố gắng cứu lũ cừu non. Trước cơn hạn hán này, bạn phải tự tay cho chúng ăn. Bạn có bản năng làm mẹ. Khi nhìn thấy một em bé, bất kể là em bé nào, bạn cũng sẽ bế nó lên để giúp đỡ. Giờ đây, không còn tiền để làm điều đó nữa.”, bà Sybil nói.

Với sự giúp sức của bạn bè, bà Sybil đã thành lập Save the Sheep - một nền tảng giúp mọi người có thêm nguồn thu nhập thay thế. Họ nướng bánh và bán trên nền tảng, thu tiền về và hỗ trợ nhân đạo cho những gia đình nông dân không còn đủ tiền để mua thức ăn. Họ cũng đã hỗ trợ khoan giếng ở các trang trại để giúp họ duy trì sự sống. Nhưng đó chỉ là những nỗ lực của một vài cá nhân. Thảm họa vẫn còn đó và những hỗ trợ từ Chính phủ hầu như không đủ. Và bà Sybil cảm thấy rằng những người nông dân như bà đã bị bỏ rơi.

Biến đổi khí hậu giờ đây là điều mà tất cả họ lo sợ khi bàn luận. Hậu quả của biến đổi khí hậu đều tàn khốc. “Hạn hán ở Karoo là nghiêm trọng nhất thế giới. Và đã đến lúc chúng ta nhận ra rằng, mình sống trên Trái Đất này không chỉ để kiếm sống, mà còn để đóng góp cho tương lai của con cháu chúng ta.” – bà Sybil nói.

Li Jie sống cùng gia đình tại Xianniangxi, một ngôi làng miền núi ở tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Cô là nhân viên xã hội cho một tổ chức phi lợi nhuận ở nông thôn và cũng là một nông dân. Khủng hoảng khí hậu đã làm gia tăng lượng mưa ở Quảng Đông và làm trầm trọng thêm trận lũ lụt ở tỉnh này vào tháng 4 năm 2024, khiến ít nhất 47 người thiệt mạng. Ngôi làng của Li Jie nằm ở thượng nguồn sông Lưu Tây, được bao quanh bởi núi rừng. Người dân nơi đây sống tự lập, cuộc sống nhẹ nhàng, bình dị. Cô Li đã làm việc với nông dân để trồng mận Nhật, gừng và khoai lang trên những mảnh đất nông nghiệp nằm rải rác, trải dài dọc theo sườn núi như những thửa ruộng bậc thang.

Vài năm trở lại đây, cô Li nhận thấy sự ảnh hưởng mạnh mẽ của thời tiết đến mùa màng. “Mưa nhiều hơn vào mùa xuân khiến hạt giống bị mốc nhiều hơn. Mưa ảnh hưởng lớn đến những ruộng rau củ. Ngay cả cải xoong - vốn là loại cây dễ trồng nhất, cũng nhỏ và chậm phát triển. Trước đây, chúng tôi chưa bao giờ gặp trường hợp cây trồng không thể sinh trưởng như bây giờ. Mưa liên tục, đất lúc nào cũng ẩm ướt, dính và lầy lội. Cả ngọn núi đều bị ngập úng.” – Cô Li chia sẻ.

Gia đình cô Li cũng chịu thiệt hại không ít. Năm 2023, gia đình cô thu hoạch được một vụ mùa bí đao bội thu với khoảng 10.000kg thu được gần 5.000 bảng Anh (1 bảng Anh tương đương 10 tệ). Nhưng năm nay, số lượng bí đao thu được chả đủ cho gia đình ăn. Thu nhập từ nông nghiệp của nhà cô Li mất trắng.

Mưa nhiều cũng tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển. Các loại đồ khô cô Li trữ trong kho đều mốc. Ngay cả vỏ hộp carton đựng các loại đồ khô cũng bị mốc.

Năm 2013, khu vực này đã xảy ra một trận lũ quét khiến đập Tiên Tây bị vỡ, cuốn trôi nhiều người trong làng khiến người dân nơi đây bị ám ảnh khi mưa nhiều. Phía trên đồi còn có một đập thủy điện nhỏ nhưng lâu rồi không được tu sửa và cũng không tạo ra điện, ẩn chứa nhiều nguy cơ khi mưa liên miên không dứt. Nhưng cô Li cũng cho rằng đây là một vấn đề không quá khó, khi cả làng cùng nhau hợp sức thì sẽ đem lại hy vọng.

Theo cô Li, người dân nơi đây đã quen với sự thay đổi thời tiết đến nỗi họ không thực sự hiểu gì về biến đổi khí hậu. Họ chỉ có những quan sát tình hình thời tiết cụ thể, chẳng hạn như mưa nhiều hơn, thời tiết nóng hơn, và những kiểu thời tiết khó lường. Người ta còn đùa rằng thậm chí không thể trồng cải xoong nữa. Nhưng họ lại thường nghĩ rằng thời tiết luôn thay đổi và việc làm nông là phải thích nghi với những thay đổi này.

“Tôi có thể cảm nhận được trời đang nóng dần lên. Trời chắc chắn nóng hơn hồi tôi còn nhỏ, và thời tiết cũng khó lường hơn nhiều. Mưa lớn và hạn hán cũng khắc nghiệt hơn. Điều này khiến những thành quả lao động của chúng tôi mất trắng. Đôi khi tôi cảm thấy rất lo lắng, tuyệt vọng như thể thế giới đang sụp đổ. Cảm giác tuyệt vọng của tôi không chỉ giới hạn ở biến đổi khí hậu. Tôi không nghĩ nhiều về việc biến đổi khí hậu có thể ảnh hưởng đến con mình như thế nào. Tôi quan tâm nhiều hơn đến tình hình chung, về khoảng cách giàu nghèo ngày càng gia tăng. Tôi cảm thấy khá bi quan về tương lai.”, cô Li chia sẻ.

Để khắc phục những điều này, cô đã tìm tới những sáng kiến gắn kết cộng đồng, thay vì đơn lẻ thì cùng nhau chia sẻ và hành động. Cô chủ động tập hơn những nông dân trẻ, được đào tạo để cùng thảo luận về các thách thức chung và cùng nhau tìm giải pháp. Cô cảm thấy những việc làm như vậy đem lại hy vọng, không chỉ với cô mà còn với những người xung quanh. Nó có thể không thay đổi bất kỳ chính sách xã hội nào, nhưng nó cho phép những người liên quan quan tâm lẫn nhau, và điều đó thực sự quan trọng.

José Fiuza Xakriabá là một nhà lãnh đạo có ảnh hưởng của Xakriabá. Khu vực này trước đây được tưới tiêu bởi một mạng lưới sông ngòi rộng lớn. Tuy nhiên, dòng suối duy nhất vẫn còn chảy trong khu vực xung quanh hiện là Itacarambi. Xu hướng hạn hán gia tăng ở bang Minas Gerais bắt đầu từ những năm 1970 và là do nhiệt độ tăng cao. Nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng hạn hán là đợt hạn hán tồi tệ nhất trong ít nhất 700 năm qua và chủ yếu là do hiện tượng nóng lên toàn cầu do con người gây ra.

Ông José Fiuza Xakriabá chia sẻ, ông không bao giờ từ bỏ quê hương mình. Nhưng ông tiếc nuối những gì đã được trải qua thời trẻ: Thời tiết đẹp, rừng có thú, sông có cá, sông ngòi kênh rạch chằng chịt. Nhưng chúng đã cạn dần. Và quê hương ông đang phải chống chọi với một đợt hạn hán kéo dài hơn 10 năm. Mưa rất ít, năm sau ít hơn năm trước, không còn đủ nước để sinh tồn. Cày cấy vất vả mà chẳng được gì vì trời không còn mưa. Chăn nuôi cũng thật khó khăn. Những cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi của vùng đất này cũng chết dần. Những cây pequi, cây favela, cây pau-terra, cây jatoba, cây sucupira… đang lụi tàn dưới nắng nóng và khô hạn.

Họ đã khoan giếng khắp nơi để tìm nước và cố gắng xây một con đập để trữ nước. Nhưng vẫn chưa đủ. Nước trong đập rất thấp. Giếng cạn khắp nơi. Ông José Fiuza Xakriabá cho rằng, có lẽ, họ sẽ phải đối mặt với tình trạng không thể tìm thấy thêm nước.

Nước rất ít nên việc phân phối nước đã được thực hiện. Có những ngày trường học phải đóng cửa vì trẻ em không có nước uống, và phụ nữ phải xuống sông Itacarambi để giặt giũ và tắm rửa. Các suối ở thượng nguồn của khu bảo tồn, Pindaíba, Pedrinha và Lagoinha, đã cạn kiệt. Chỉ còn lại một dòng sông khô cạn. Nhưng đó không phải lỗi của người Xakriabá. Đó là lỗi của những kẻ chỉ nghĩ đến việc hủy hoại đất đai, xóa sổ rừng cây, tin rằng đất đai sẽ tồn tại mà không cần họ. Trái đất đang chết dần bởi chính con người.

Ước mơ của ông José Fiuza Xakriabá và người dân Xakriabá là được sở hữu một phần nhỏ của dòng sông São Francisco, để có thể dẫn nước từ đó lên vùng cao nguyên này, ít nhất là một phần của khu bảo tồn. Ông José Fiuza Xakriabá cũng hy vọng rằng con người cần chấm dứt nạn phá rừng, chấm dứt chiến tranh, chấm dứt giết hại người vô tội, bởi vì ở Brazil, người da đen và người bản địa thường là những người phải chết nhiều nhất, bởi vì họ vô tội và họ cũng phải sống.

Sinh ra tại Campos dos Goytacazes, bà Sônia Ferreira đã dành thời thơ ấu của mình tại thị trấn ven biển Atafona. Sau khi kết hôn, vợ chồng bà đã xây dựng một ngôi nhà mùa hè ở đó và vào cuối những năm 1990, bà chuyển đến đó định cư. Ở cái tuổi 79, bà Sônia vẫn sống ở Atafona với con gái, nơi xói mòn bờ biển đã phá hủy 500 ngôi nhà trong những thập kỷ gần đây. Nhiều ngôi nhà khác đang gặp nguy hiểm.

Bà Sônia cho biết, năm 1978, khi xây căn nhà này, đứng ở sân nhà bà không thể nhìn thấy biển. Còn hai dãy nhà và một đại lộ ven biển trước khi tới được bờ cát. Khu chung cư duy nhất ở Atafona đã bị biển phá hủy vào năm 2008. Năm 2019, khi ở bancon phòng ngủ, bà đã nhìn thấy nhà hàng xóm phía trước nhà bị sóng cuốn trôi. Bà đã quay lại cảnh này và gửi cho hàng xóm. “Tôi có cảm giác mình đang sống trong một tòa lâu đài cát vậy.” bà Sônia nói.

Để ngăn chặn bước tiến của biển, Chính quyền Atafona đã đặt kè đá, lắp các hàng rào bằng những tấm kim loại để chặn dòng nước. Nhưng có vẻ là chưa đủ. Phòng ngủ của bà Sônia - nơi gần biển nhất, đã có một vết nứt lớn trên tường. Khi hàng rào kè biển tới sát gần ngôi nhà, bà không còn lựa chọn nào khác là chuyển tới căn nhà phụ ở phía sau. Năm 2022, căn nhà mà vợ chồng bà xây dựng đã bị biển phá hủy. Cho đến tháng 10/2024, bà đã phải rời khỏi căn nhà phụ vì cát bắt đầu tràn vào.

Mặc dù vẫn sống ở Atafona với con gái mình nhưng mất đi ngôi nhà thân thuộc đã để lại cho bà cảm giác mất mát vô cùng lớn. Nhưng bà Sônia và những người hàng xóm vẫn muốn gắn bó với nơi này, bất chấp thảm họa này. Nơi đây mang đến một cảm giác an yên, gần gũi và hạnh phúc, đến nỗi không ai muốn rời đi.

Họ đã cùng lập nên tổ chức SOS Atafona, mà bà Sônia hiện là chủ tịch với hy vọng rằng sẽ làm được điều gì đó cho nơi này, ví như thực hiện một số biện pháp kiểm soát xói mòn đã được thực hiện ở một vài thành phố khác.