Những lợi ích sức khoẻ của lá tía tô

Không chỉ là loại rau gia vị quen thuộc, tía tô chứa nhiều hợp chất tốt cho sức khoẻ.

Các nhà nghiên cứu đã phát hiện hàng trăm hợp chất trong tía tô, nổi bật là acid rosmarinic, luteolin, apigenin và acid alpha-linolenic (ALA). Một số chất có khả năng chống oxy hóa, giúp hạn chế tác động của các phân tử gây tổn thương tế bào; đồng thời có thể làm giảm quá trình viêm trong các nghiên cứu thực nghiệm.

Đáng chú ý, thành phần của tía tô thay đổi tùy bộ phận. Lá chứa nhiều chất chống oxy hóa như acid rosmarinic và flavonoid, trong khi hạt giàu chất béo không bão hòa, đặc biệt là chất béo omega-3 ALA có liên quan đến khả năng chống viêm.

Tuy nhiên, những kết quả này chủ yếu được ghi nhận trong phòng thí nghiệm hoặc trên động vật. Việc ăn tía tô trong bữa ăn hằng ngày không đồng nghĩa với việc cơ thể sẽ nhận được tác dụng tương tự như khi sử dụng các chất chiết xuất với liều lượng được nghiên cứu.

Có thể hỗ trợ giảm phản ứng dị ứng

Một trong những hướng nghiên cứu đáng chú ý của tía tô là khả năng ảnh hưởng đến phản ứng dị ứng. Khi cơ thể tiếp xúc với chất gây dị ứng, một loại tế bào miễn dịch gọi là tế bào mast (dưỡng bào) có thể giải phóng histamine và nhiều chất gây viêm. Đây là một trong những cơ chế dẫn đến các biểu hiện như ngứa, chảy nước mắt, sổ mũi, sưng nề hoặc khó thở.

Các nghiên cứu trên động vật và tế bào cho thấy một số thành phần của tía tô có thể làm giảm quá trình giải phóng histamine, đồng thời hạn chế sự tập trung của các tế bào miễn dịch tại vùng bị viêm. Một số chất trong tía tô cũng được ghi nhận có khả năng làm giảm các chất do cơ thể sản sinh khi xảy ra phản ứng viêm.

Một thử nghiệm nhỏ trên người bị viêm mũi và kết mạc dị ứng theo mùa cho thấy chiết xuất tía tô giàu acid rosmarinic có thể cải thiện một số triệu chứng như ngứa mũi, chảy nước mắt và ngứa mắt so với giả dược. Nghiên cứu kéo dài 21 ngày và sử dụng các liều acid rosmarinic khác nhau.

Dù vậy, đây là nghiên cứu có quy mô nhỏ. Một số chỉ số liên quan đến phản ứng dị ứng không khác biệt rõ rệt giữa các nhóm. Vì thế, chưa đủ bằng chứng để khẳng định tía tô có thể điều trị dị ứng hoặc thay thế các thuốc đang được sử dụng.

Giúp cân bằng hệ miễn dịch

Tía tô cũng đang được nghiên cứu về khả năng điều hòa hoạt động của hệ miễn dịch. Một số thí nghiệm cho thấy các hợp chất trong cây có thể làm giảm việc sản sinh những chất thúc đẩy tình trạng viêm, từ đó hạn chế phản ứng viêm quá mức.

Đặc biệt, một nghiên cứu trên chuột bị viêm đại tràng cho thấy chiết xuất lá tía tô có thể làm tăng số lượng một nhóm tế bào miễn dịch có nhiệm vụ “kiểm soát” phản ứng viêm, đồng thời giảm một nhóm tế bào khác có liên quan đến tình trạng viêm kéo dài. Nhờ đó, tình trạng viêm tại niêm mạc đại tràng được cải thiện.

Các nhà nghiên cứu cũng nhận thấy một số thành phần như luteolin, apigenin và acid rosmarinic có thể tác động đến quá trình này. Tuy nhiên, phần lớn kết quả được ghi nhận trong thí nghiệm với tế bào hoặc trên động vật, chưa thể khẳng định tác dụng tương tự ở người.

Tía tô có nhiều loại, phổ biến nhất vẫn là tía tô tím

Tiềm năng bảo vệ đường ruột

Hệ vi sinh đường ruột tập hợp hàng nghìn tỷ vi khuẩn sống trong đường tiêu hóa đóng vai trò quan trọng đối với tiêu hóa và hệ miễn dịch. Khi hệ vi sinh mất cân bằng, hàng rào bảo vệ thành ruột có thể suy yếu, tạo điều kiện cho các chất có khả năng gây viêm đi vào máu.

Một số nghiên cứu trên chuột cho thấy dầu hạt tía tô có thể làm thay đổi thành phần vi khuẩn đường ruột theo hướng tích cực. Ở những con chuột béo phì và kháng insulin, dầu hạt tía tô giúp giảm một số nhóm vi khuẩn có liên quan đến tình trạng rối loạn hệ vi sinh. Đồng thời, nghiên cứu ghi nhận dấu hiệu cho thấy hàng rào ruột được củng cố và tình trạng viêm giảm.

Các nghiên cứu sử dụng lá tía tô cũng cho kết quả tương tự. Trong mô hình chuột bị viêm đại tràng, chiết xuất lá tía tô giúp niêm mạc ruột phục hồi, hỗ trợ tái tạo các tế bào tiết chất nhầy bảo vệ thành ruột và giảm một số dấu hiệu viêm.

Một nghiên cứu khác công bố trên tạp chí Khoa học Phân tử Quốc tế (International Journal of Molecular Sciences) năm 2025 cho thấy chiết xuất từ bã hạt tía tô có thể làm tăng sự đa dạng của vi khuẩn đường ruột và đưa hệ vi sinh về gần với trạng thái của nhóm chuột khỏe mạnh. Tuy nhiên, nghiên cứu này được thực hiện trên động vật và sử dụng bã hạt, không phải lá tía tô dùng trong bữa ăn.

Nhìn chung, những phát hiện hiện nay cho thấy tía tô có tiềm năng hỗ trợ nghiên cứu về dị ứng, viêm, miễn dịch và sức khỏe đường ruột. Tuy nhiên, bằng chứng vẫn chưa đủ mạnh để đưa ra khuyến nghị điều trị. Quan trọng hơn, cần có các thử nghiệm quy mô lớn trên người để xác định liệu những tác dụng quan sát được trong phòng thí nghiệm và trên động vật có mang lại lợi ích sức khỏe rõ rệt hay không.

Với người khỏe mạnh, tía tô có thể được sử dụng như một loại rau gia vị trong chế độ ăn đa dạng. Tuy nhiên, không nên tự ý sử dụng các sản phẩm chiết xuất từ tía tô để điều trị dị ứng, viêm hoặc bệnh đường tiêu hóa, cũng như thay thế thuốc đã được bác sĩ kê đơn.

 

Podcast: Uống nước tía tô có giúp giảm cân sau Tết?

Cách sử dụng tía tô đất – gia vị nhiều lợi ích

Cách làm kẹo ngậm trị ho từ gừng và tía tô đất

Tía tô đất giúp chống viêm, cải thiện tâm trạng và nhiều lợi ích khác