Lấy ý kiến hoàn thiện Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi)

Hội thảo góp ý hoàn thiện Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) tổ chức chiều ngày 4/9 tại Hà Nội.

Lo ngại được nêu tại Hội thảo “Góp ý hoàn thiện Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi)”, do Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội phối hợp Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức chiều 4/9 tại Hà Nội.

Theo các doanh nghiệp, một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là đề xuất thay thế cơ chế "tự công bố" bằng "công bố tiêu chuẩn sản phẩm". Năm 2018, Nghị định 15/2018/NĐ-CP được xem là bước cải cách đáng kể khi bãi bỏ cơ chế tiền kiểm, cho phép doanh nghiệp tự công bố sản phẩm và chịu trách nhiệm về chất lượng, an toàn thực phẩm.

Theo đánh giá của Bộ Y tế thời điểm đó, cơ chế này giúp tiết kiệm khoảng 8,5 triệu ngày công và hơn 3.332,5 tỷ đồng mỗi năm. Nghiên cứu năm 2024 của Viện Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) cũng cho thấy cơ chế tự công bố giúp mỗi doanh nghiệp tiết kiệm trung bình 134,7 triệu đồng mỗi năm.

Trong khi đó, theo các hiệp hội, quy định mới có thể làm phát sinh một hình thức tiền kiểm khác. Trong khi đó, theo các hiệp hội, quy định mới có thể làm phát sinh một hình thức tiền kiểm khác. Cụ thể, hồ sơ công bố có thể gồm tới 14 loại tài liệu, thay vì hai loại theo cơ chế hiện hành. Thời gian xử lý cũng có thể kéo dài 15-90 ngày, trong khi với cơ chế tự công bố, doanh nghiệp có thể đưa sản phẩm ra thị trường sau khi hoàn tất thủ tục.

Theo tính toán được đưa ra tại hội thảo, nếu các quy định này được áp dụng, chi phí tuân thủ hành chính của doanh nghiệp có thể tăng ít nhất 1.347 tỷ đồng mỗi năm đối với đăng ký mới và 1.476 tỷ đồng đối với kiểm tra nhập khẩu. Một vấn đề khác được các hiệp hội quan tâm là yêu cầu bổ sung nhiều tài liệu kỹ thuật, trong đó có "bằng chứng khoa học chứng minh công dụng", "báo cáo quá trình nghiên cứu và phát triển sản phẩm", "kết quả nghiên cứu độ ổn định".

Đại diện Hiệp hội Sữa Việt Nam (VDA) và các chuyên gia cho rằng những yêu cầu này có thể gây khó cho các sản phẩm truyền thống, đặc sản được sản xuất dựa trên kinh nghiệm và quy trình lâu đời.

Các sản phẩm như trà Thái Nguyên, long nhãn Hưng Yên, bánh pía Nam Bộ, kẹo dừa Bến Tre hay nước mắm truyền thống Phú Quốc được cho là khó đáp ứng những yêu cầu về hồ sơ nghiên cứu như đối với các sản phẩm có quy trình nghiên cứu, phát triển bài bản.

Theo các ý kiến tại hội thảo, nếu không có cơ chế phù hợp, doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể gặp bất lợi do hạn chế về nguồn lực để thực hiện các yêu cầu kỹ thuật và thủ tục mới. Những khó khăn này cũng có thể tác động tới đầu ra của nông sản, thực phẩm truyền thống.

Đối với hoạt động xuất nhập khẩu, đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) và EuroCham cho rằng một số quy định trong dự thảo có thể làm gia tăng thủ tục.

Với hàng nhập khẩu, yêu cầu về "Thông báo kết quả đạt yêu cầu đối với từng lô hàng" được cho là có nguy cơ làm tăng khối lượng kiểm tra. Theo các ý kiến tại hội thảo, trong trường hợp kiểm tra 100% hồ sơ thay vì 5% như trước, thủ tục có thể tăng gấp 20 lần, gây nguy cơ ùn tắc tại cửa khẩu, đặc biệt với hàng tươi sống.

Ở chiều xuất khẩu, dự thảo quy định sản phẩm xuất khẩu vẫn phải đáp ứng các quy chuẩn của Việt Nam trong trường hợp nước nhập khẩu không có quy định tương ứng.

Các doanh nghiệp cho rằng quy định này có thể khiến hàng xuất khẩu phải tuân thủ thêm những yêu cầu trong nước, chẳng hạn bổ sung vi chất dinh dưỡng hoặc ghi nhãn tiếng Việt, dù thị trường nhập khẩu không yêu cầu. Điều này có thể làm tăng chi phí và ảnh hưởng khả năng cạnh tranh của nông, lâm, thủy sản Việt Nam.

Tại hội thảo góp ý Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), đại diện Hiệp hội Thực phẩm chức năng Việt Nam (VAFF) cũng phát biểu, đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát các khái niệm pháp lý, bổ sung quy định riêng đối với thực phẩm chức năng và điều chỉnh thời gian chuyển tiếp để giảm gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp.

Cụ thể, một số thuật ngữ trong dự thảo cần được định nghĩa rõ để tránh cách hiểu khác nhau trong quá trình áp dụng. Với khái niệm "thực phẩm giả", dự thảo dựa trên các tiêu chí như giá trị sử dụng, công dụng không đúng bản chất hoặc chất tạo nên công dụng không phù hợp với thông tin ghi trên nhãn. Đại diện VAFF cho rằng cách định nghĩa này còn mang tính định tính, trong khi hoạt động kiểm nghiệm, thử nghiệm thực tế vẫn có những vấn đề cần làm rõ, có thể dẫn đến nguy cơ quy kết sản phẩm là thực phẩm giả chưa phù hợp.

VAFF kiến nghị bổ sung một chương riêng về thực phẩm chức năng trong Luật An toàn thực phẩm, qua đó phân loại rõ các nhóm sản phẩm như thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm bổ sung có công dụng đối với sức khỏe, thực phẩm tăng cường vi chất dinh dưỡng và thực phẩm dành cho chế độ ăn đặc biệt hoặc mục đích y học.

Sau khi đã lắng nghe những góp ý từ phía các doanh nghiệp, hiệp hội, ông Nguyễn Phương Tuấn, Phó Chủ nhiệm, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, cho rằng ban soạn thảo cần tập trung vào việc tháo gỡ các bất cập về quy định hành chính và bảo đảm tính khả thi của chính sách. Phải phân loại rõ ràng giữa tiền kiểm và hậu kiểm, đặc biệt đối với những sản phẩm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người như thực phẩm để tránh những hậu quả đáng tiếc không thể khắc phục.

Bên cạnh việc yêu cầu thống nhất thuật ngữ pháp lý và đảm bảo tính tương thích với các bộ luật liên quan, đại diện cơ quan thẩm tra của Quốc hội còn bày tỏ sự quan ngại sâu sắc về tình trạng mâu thuẫn giữa luật và nghị định, gây khó khăn cho công tác giám sát. Ông Nguyễn Phương Tuấn đề nghị cơ quan soạn thảo xây dựng những quy định đơn nghĩa, dễ hiểu và nhất quán nhằm cắt giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp mà vẫn bảo vệ được an toàn cộng đồng.

Theo TS.DS Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu các ý kiến và nghiên cứu phân loại quản lý dựa trên mức độ nguy cơ. Theo hướng này, những nhóm sản phẩm có nguy cơ cao, trong đó có sản phẩm bảo vệ sức khỏe, sẽ tiếp tục được quản lý chặt chẽ. Với các sản phẩm thông thường, bao gói sẵn, cơ quan soạn thảo sẽ nghiên cứu đơn giản hóa thủ tục, tăng cường hậu kiểm dựa trên phân tích rủi ro và lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp.

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) sẽ tiếp tục được rà soát, lấy ý kiến các bên liên quan trước khi hoàn thiện. Đại diện cơ quan thẩm tra Quốc hội cho biết sẽ tổ chức thêm các cuộc tham vấn trực tiếp nhằm cân bằng yêu cầu bảo vệ sức khỏe người dân với việc tạo thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh.

Mục tiêu là xây dựng quy định rõ ràng, khả thi, vừa bảo đảm an toàn thực phẩm vừa hạn chế phát sinh thủ tục không cần thiết và nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng.

 

Luật An toàn thực phẩm sửa đổi: Bổ sung hàng loạt hành vi bị nghiêm cấm

Đề xuất gỡ vướng pháp lý cho ngành TPCN trong Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi)

VCCI: Công bố báo cáo "Dòng chảy pháp luật kinh doanh Việt Nam 2025"

Thủ tướng: Siết chặt an toàn thực phẩm trường học, công khai bữa ăn học sinh