Phát hiện "cơ chế ẩn" khiến dầu đậu nành làm tăng nguy cơ béo phì

Nghiên cứu về mối liên hệ giữa dầu đậu nành và tăng cân - Ảnh: SciTechDaily.

Theo Sciencedaily, trong thí nghiệm của Đại học California, Riverside (UCR), phần lớn số chuột được cho ăn chế độ giàu dầu đậu nành đều tăng cân mạnh. Tuy nhiên, một nhóm chuột biến đổi gene dù ăn cùng khẩu phần lại không bị tăng cân.

Điểm khác biệt nằm ở việc nhóm chuột này tạo ra một dạng biến đổi nhẹ của protein gan HNF4α – yếu tố có khả năng điều hòa hàng trăm gene liên quan đến chuyển hóa chất béo. Protein đặc biệt này thay đổi cách cơ thể xử lý acid linoleic, thành phần chính của dầu đậu nành.

"Đây có thể là bước đầu tiên để hiểu tại sao một số người dễ tăng cân hơn những người khác khi ăn nhiều dầu đậu nành" - Sonia Deol, nhà khoa học y sinh học của UCR và là tác giả chính của nghiên cứu đăng trên Journal of Lipid Research, cho biết.

Theo nhóm nghiên cứu, ở người, cả hai dạng protein gan HNF4α đều tồn tại, song dạng thay thế thường chỉ xuất hiện trong những tình trạng đặc biệt như bệnh mạn tính, căng thẳng chuyển hóa do nhịn ăn kéo dài hoặc gan nhiễm mỡ do rượu. Các biến thể của protein này, kết hợp với yếu tố tuổi tác, giới tính, di truyền và thuốc điều trị, có thể khiến mỗi người phản ứng khác nhau trước tác động chuyển hóa của dầu đậu nành.

Nghiên cứu mới tiếp nối các công trình trước đây của UCR về mối liên hệ giữa dầu đậu nành và tăng cân.

“Từ năm 2015, chúng tôi đã biết dầu đậu nành gây béo phì nhiều hơn dầu dừa,” giáo sư Frances Sladek, chuyên ngành sinh học tế bào tại UCR, cho biết. “Nhưng lần này, bằng chứng rõ ràng hơn cho thấy vấn đề không nằm ở bản thân loại dầu này hay acid linoleic, mà ở cách chất béo này được chuyển hóa trong cơ thể.”

Theo nghiên cứu, trong cơ thể, acid linoleic được phân hủy thành các hợp chất gọi là oxylipin. Khi tiêu thụ quá nhiều acid linoleic, nồng độ oxylipin có thể tăng cao, từ đó liên quan đến tình trạng viêm và tích tụ mỡ.

Nhóm chuột biến đổi gene trong nghiên cứu tạo ra lượng oxylipin thấp hơn đáng kể so với chuột bình thường, dù ăn cùng chế độ giàu dầu đậu nành. Gan của chúng khỏe mạnh hơn và chức năng ty thể cũng tốt hơn – yếu tố có thể giúp chúng chống lại tình trạng tăng cân.

Giáo sư Sladek nhấn mạnh: “Dầu đậu nành không phải là tác nhân xấu. Nhưng mức tiêu thụ quá cao đang kích hoạt các cơ chế mà cơ thể con người không tiến hóa để thích ứng”, theo Sciencedaily.

Dù chưa có kế hoạch thử nghiệm trên người, nhóm nghiên cứu kỳ vọng các kết quả này có thể hỗ trợ xây dựng chính sách dinh dưỡng trong tương lai. “Từ khi lần đầu phát hiện mối liên hệ giữa thuốc lá và ung thư đến khi có cảnh báo trên bao thuốc, nhân loại mất 100 năm. Chúng tôi hy vọng việc nhận ra tác động của tiêu thụ quá nhiều dầu đậu nành sẽ không mất lâu đến vậy”, giáo sư Sladek nói.  

 

Gợi ý các thực phẩm từ đậu nành vừa ngon, vừa bổ dưỡng

Podcast: Người bị u tuyến giáp có cần kiêng ăn đậu nành?

Những lợi ích bất ngờ của đậu nành đối với sự phát triển trí tuệ của trẻ em

Sữa đậu nành có ưu điểm nổi bật gì so với các loại sữa hạt khác?