Sang chấn tâm lý có thể thúc đẩy bệnh lạc nội mạc tử cung

Lạc nội mạc tử cung gây ra những cơn đau vùng chậu dữ dội trước

Căn bệnh mạn tính hành hạ hàng triệu phụ nữ

Lạc nội mạc tử cung là một bệnh lý viêm mạn tính và có tính chất toàn thân, xảy ra khi các mô tương tự như nội mạc tử cung phát triển ở bên ngoài tử cung. Triệu chứng phổ biến nhất của bệnh là những cơn đau vùng chậu dữ dội trước và trong kỳ kinh nguyệt, hoặc đau khi quan hệ tình dục. Bệnh cũng có thể gây vô sinh, các vấn đề về tiêu hóa như đau khi đại tiện, cùng nhiều triệu chứng khác.

Trên toàn cầu, căn bệnh này ảnh hưởng tới khoảng 10-15% phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Mặc dù rất phổ biến, các nhà khoa học vẫn chưa tìm ra nguyên nhân chính xác gây bệnh.  

Mối liên hệ từ những tổn thương tâm lý trong đời

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học Tâm thần học (JAMA Psychiatry) chỉ ra rằng những phụ nữ bị lạc nội mạc tử cung có tỷ lệ từng trải qua các trải nghiệm đau buồn hoặc sự kiện căng thẳng (cả ở thời thơ ấu lẫn khi trưởng thành) cao hơn đáng kể so với những người khỏe mạnh.

Hai tác giả TS. Dora Koller (Đại học Barcelona, Tây Ban Nha) và PGS. Renato Polimanti (Đại học Yale, Mỹ) đã tiến hành phân tích dữ liệu lâm sàng và di truyền của hơn 500.000 phụ nữ, trong đó có hơn 30.000 ca mắc lạc nội mạc tử cung.

Kết quả cho thấy, bệnh nhân lạc nội mạc tử cung có tỷ lệ cao từng gặp phải các biến cố như bị xâm hại tình dục khi trưởng thành, nhận chẩn đoán mắc bệnh đe dọa tính mạng, hoặc chứng kiến cái chết đột ngột của người thân.

Khi phân nhóm các sự kiện sang chấn, nghiên cứu phát hiện lạc nội mạc tử cung liên quan mật thiết đến bạo lực thể xác, ngược đãi thời thơ ấu, cũng như các sang chấn trực tiếp hoặc gián tiếp khác.

Đáng chú ý, bệnh lạc nội mạc tử cung cũng có mối liên kết về mặt di truyền với chứng rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) và tình trạng bị ngược đãi thuở nhỏ. Các nhà khoa học phát hiện ra rằng yếu tố di truyền và các biến cố tâm lý tác động hoàn toàn độc lập lên nguy cơ mắc bệnh.

Điều này nghĩa là di truyền và trải nghiệm sang chấn có thể cộng hưởng theo những cách riêng biệt để làm tăng khả năng khởi phát bệnh.

Cơ chế sinh học phía sau

Tại sao những tổn thương tinh thần lại có thể dẫn tới một bệnh lý thể chất tại cơ quan sinh sản? Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra một số cơ chế sinh học lý giải cho hiện tượng này:

Phản ứng viêm

Căng thẳng tột độ (stress) từ các trải nghiệm sang chấn có thể kích hoạt các phản ứng viêm trong cơ thể, tạo điều kiện cho lạc nội mạc tử cung hình thành và phát triển.

Mất cân bằng nội tiết

Sang chấn làm rối loạn hệ thống hormone, đặc biệt là làm tăng các hormone căng thẳng như cortisol. Sự thay đổi này có thể làm trầm trọng thêm các triệu chứng lạc nội mạc tử cung, hoặc thúc đẩy bệnh tiến triển.

Biến đổi biểu hiện của gene

Sang chấn tâm lý có thể để lại những ảnh hưởng lâu dài lên biểu hiện của gene, từ đó tác động đến phản ứng miễn dịch, mức độ viêm và sự điều hòa hormone của cơ thể.

Sự tương tác phức tạp này một lần nữa khẳng định lạc nội mạc tử cung là một bệnh lý toàn thân, ảnh hưởng đến các hệ sinh học nằm ngoài cơ quan sinh sản, tương tự như cách sang chấn liên quan đến ung thư và bệnh tim.

Mối liên hệ mật thiết này đòi hỏi các y bác sĩ cần đánh giá toàn diện cả hai yếu tố này để đưa ra phác đồ điều trị hiệu quả và toàn diện hơn cho người bệnh.

Đặc biệt, mô hình "chăm sóc nhạy cảm với sang chấn" (trauma-informed care) cần được chú trọng hơn trong sản phụ khoa. Thăm khám phụ khoa thường liên quan đến các vùng nhạy cảm trên cơ thể. Đối với những người từng bị bạo lực thể xác hoặc xâm hại tình dục, quá trình khám có thể khơi lại nỗi đau quá khứ (tái sang chấn), khiến họ sợ hãi và né tránh việc đi khám trong tương lai.

Nỗi sợ này vô tình trì hoãn quá trình thăm khám và điều trị bệnh. Trên thực tế, ngay cả khi không có rào cản tâm lý, bệnh nhân lạc nội mạc tử cung cũng mất trung bình từ 4 đến 11 năm mới nhận được chẩn đoán và điều trị phù hợp.

 

Lạc nội mạc tử cung có thể tăng nguy cơ mắc đái tháo đường type 2

Lạc nội mạc tử cung có nên tập thể dục?

Chị em có đặc điểm nào dễ mắc lạc nội mạc tử cung?

Nhiều phụ nữ phải nghỉ học, nghỉ làm vì cơn đau lạc nội mạc tử cung