Dân gian còn ví đội hát sắc bùa như một đội quân hùng mạnh đi xua đuổi ma quỷ để bảo vệ dân làng; nhiều nơi trong đội còn có người đóng giả quỷ và người "tróc quỷ" đuổi bắt ngay trong lúc hát, tiếng trống tiếng mõ xen lẫn câu hát, tạo không khí vừa thiêng liêng vừa vui nhộn, thể hiện ước mong xua tan mọi xui rủi để đón những điều tốt lành trong năm mới.

Chiều 30 Tết, khi công việc đồng áng, chợ búa đã tạm gác lại, khắp làng quê tôi rộn ràng tiếng trống, tiếng thanh la từ nhà văn hóa - nơi đội sắc bùa tập dượt lần cuối trước giờ xuất phát. Đội sắc bùa thường có từ 6 đến hơn 10 người, do một “ông cai” dẫn dắt. Ông cai sắc là người có giọng hát khỏe, thuộc nhiều bài chúc và đặc biệt là ứng khẩu sáng tác rất nhanh, có thể “biến hóa” lời ca phù hợp với từng gia cảnh. Các thành viên khác vừa hòa giọng vừa gõ trống, chiêng, phách nhịp nhàng.

Đêm xuống, cả đoàn tụ họp làm lễ “xin sắc” (lộc). Đúng thời khắc giao thừa, nghi thức hoàn tất cũng là lúc đoàn hát sắc bùa bắt đầu lên đường đi khắp thôn xóm chúc Tết. Tiếng trống, tiếng chiêng vang vọng khắp nơi kéo theo nhiều người dân hòa vào đoàn, tựa như một phần hội nho nhỏ ngay trong đêm giao thừa. Ai nấy khuôn mặt rạng rỡ, già trẻ lớn bé cùng chung niềm vui đón chào năm mới.

Đến trước cổng mỗi nhà, ông cai sắc dõng dạc cất tiếng hát “mở ngõ” chào Xuân vang vọng trong đêm, vừa dứt câu hát là gia chủ liền mở cửa hồ hởi đón mừng.

Cụ ông chủ nhà cung kính thắp hương, xin phép gia tiên cho đội sắc bùa vào nhà chúc Tết. Mọi người trong đội bước qua ngưỡng cửa, xếp thành hàng ngang trước bàn thờ gia tiên. Ông cai sắc nghiêm cẩn vái lạy, rồi trang trọng đọc lời chúc ý nghĩa như:

Trong ánh đèn dầu lung linh, giọng hát trầm bổng hòa cùng mùi hương trầm tạo nên không khí Tết ấm cúng, thiêng liêng khó tả.

Sau đó, ông cai sẽ dán lên cột nhà một lá bùa đỏ có viết sẵn câu đối cầu chúc phù hợp với từng gia đình, từ lời mừng thọ ông bà đến lời chúc ngư dân, nông dân đón năm mới thuận lợi, phát đạt. Gặp gia đình có ông bà ngoài 80 tuổi, cả đội lập tức ngân nga: “Xuân sang hoa thắm đất trời/ Ông bà sống thọ, tuổi nhiều càng vinh…” - lời ca mừng thọ đôi vợ chồng già. Sang nhà khác, lời ca lại ứng biến xoay sang hình ảnh lúa bông trĩu hạt, vườn cây sai quả để chúc gia chủ tiếp tục phát tài phát lộc. Những vần điệu mộc mạc nhưng chứa đựng bao ước vọng tốt đẹp ấy khiến ai nghe cũng mỉm cười hài lòng.

Dù thời gian đổi thay, hát sắc bùa vẫn được người dân Kỳ Anh trân trọng gìn giữ trong mỗi mùa Xuân của quê hương. Với lối diễn xướng mộc mạc nhưng giàu ý nghĩa, những câu hát chúc tụng đầu năm đã “khắc sâu vào tâm trí, thấm vào máu thịt” của biết bao thế hệ nơi đây. Với tôi, điệu sắc bùa đã thấm vào tâm hồn từ thuở ấu thơ, để khi trưởng thành, chỉ cần nghe tiếng trống quen thuộc vang lên là bao ký ức Tết xưa ngọt ngào lại ùa về nguyên vẹn.

Không chỉ mang ý nghĩa xua đuổi điều xấu và cầu chúc an lành cho từng nhà, điệu sắc bùa còn gói trọn tinh thần cộng đồng sâu sắc. Người người, nhà nhà cùng tụ họp hòa ca, chan hòa không phân biệt tuổi tác, giàu nghèo. Chính những khoảnh khắc cả xóm cùng cười vang trước một lời chúc hóm hỉnh, hay cùng lắng lòng trước lời nguyện cầu an khang đã thắt chặt thêm tình làng nghĩa xóm nơi thôn dã. Hát sắc bùa không chỉ là “lời chúc Tết độc đáo” của người dân quê tôi, mà còn là sợi dây kết nối tâm hồn bao thế hệ, nuôi dưỡng tình yêu quê hương và niềm tự hào về bản sắc văn hóa địa phương.

Điều đáng mừng là nét đẹp ấy vẫn đang được kế thừa và lan tỏa trong cuộc sống hôm nay. Kỳ Anh quê tôi hầu như xóm nào giờ cũng có một đội hoặc câu lạc bộ sắc bùa, với đủ các thành phần từ các cụ cao niên đến phụ nữ, thanh thiếu niên cùng tham gia luyện tập. Thậm chí có đội thiếu nhi hát đêm giao thừa, đội phụ nữ hát mừng thọ đầu năm, đội lão niên hát ở nhà thờ họ dịp rằm tháng Giêng. Chính sự đồng lòng và nhiệt huyết của người dân đã giúp “hồi sinh” phong trào hát sắc bùa sau những năm tưởng chừng mai một vì đời sống đổi thay.

Không chỉ có cộng đồng địa phương tự nguyện giữ gìn, chính quyền và ngành văn hóa Hà Tĩnh cũng chung tay bảo tồn di sản quý giá này. Nhiều nghệ nhân gạo cội được mời truyền dạy cho lớp trẻ, các hội thi, liên hoan hát sắc bùa được tổ chức từ cấp phường đến cấp tỉnh để khuyến khích phong trào. Một số trường học trên địa bàn còn đưa hát sắc bùa vào giờ ngoại khóa, lập các đội sắc bùa “nhí” để học sinh trải nghiệm văn hóa truyền thống. Kết quả, loại hình văn hóa này đã được hồi sinh mạnh mẽ; giai điệu sắc bùa không chỉ vang lên dịp đầu năm mới mà còn trở nên quen thuộc trong nhiều sự kiện văn hóa, lễ hội ở địa phương.

Giữa bộn bề cuộc sống hôm nay, những thanh âm mộc mạc ấy càng thêm quý giá, nhắc nhở mỗi người con Kỳ Anh xưa về cội nguồn. Hát sắc bùa không đơn thuần là một thú vui ngày Xuân, mà đã trở thành một phần hồn cốt của Tết cổ truyền trên quê hương Hà Tĩnh. Việc giữ gìn và phát huy điệu hát sắc bùa trong đời sống hiện đại chính là cách chúng ta nối dài mạch nguồn văn hóa dân tộc, để tiếng hát cầu may mắn đầu Xuân còn mãi vang vọng, sưởi ấm tâm hồn bao thế hệ mai sau.