Vì sao đàn ông sau tuổi 40 dễ có "bụng bia"?

Tích mỡ bụng là tình trạng phổ biến ở nam giới sau tuổi 40 - Ảnh minh họa được tạo bởi AI

Trước đây, giới khoa học cho rằng hiện tượng tích mỡ ở vùng bụng chủ yếu xảy ra do các tế bào mỡ (vốn có) ngày càng to lên khi cơ thể tích trữ nhiều năng lượng hơn.

Tuy nhiên, nghiên cứu mới công bố trên tạp chí khoa học Science cho thấy, cơ chế này phức tạp hơn. Các nhà khoa học phát hiện cơ thể có thể liên tục tạo ra các tế bào mỡ mới khi già đi.

Phát hiện này được đánh giá là bước tiến quan trọng vì nếu hiểu rõ cơ chế hình thành tế bào mỡ mới, các nhà nghiên cứu có thể phát triển những phương pháp giúp ngăn ngừa tăng cân ngay từ gốc trong tương lai.

Tế bào gốc trong mô mỡ thay đổi khi cơ thể lão hóa

Để tìm ra nguyên nhân, nhóm nghiên cứu tập trung vào một nhóm tế bào gốc đặc biệt có trong mô mỡ, gọi là tế bào tiền thân của tế bào mỡ (adipocyte progenitor cells - APCs).

Ở giai đoạn trẻ, các tế bào này hầu như ở trạng thái ổn định. Nhưng khi cơ thể già đi, chúng có khả năng biệt hóa thành các tế bào mỡ mới, làm tăng tổng số lượng tế bào mỡ trong cơ thể.

Các nhà khoa học sử dụng kỹ thuật giải trình tự RNA (phân tích hoạt động của các gene trong từng tế bào) để tìm hiểu APCs thay đổi như thế nào khi cơ thể già đi.

Kết quả thí nghiệm trên chuột cho thấy, khi lấy APCs từ chuột già cấy vào mô mỡ của chuột non, số lượng tế bào mỡ ở chuột non tăng mạnh. Trong khi đó, việc cấy APCs từ chuột non sang chuột non lại không tạo ra thay đổi đáng kể. Điều này cho thấy, chính quá trình lão hóa đã khiến APCs trở nên hoạt động mạnh hơn và liên tục tạo ra các tế bào mỡ mới. Ngoài ra, nhóm nghiên cứu còn phát hiện ở chuột già tồn tại một con đường truyền tín hiệu sinh học đặc trưng, kích hoạt một loại tế bào gốc khác tạo thêm tế bào mỡ, đặc biệt tập trung ở vùng bụng.

Tiến sĩ Adolfo Garcia-Ocaña, Trưởng khoa nội tiết học phân tử và tế bào tại Viện nghiên cứu và điều trị ung thư City of Hope (Mỹ), đồng thời là tác giả nghiên cứu, cho biết: "Trong khi khả năng phát triển của hầu hết các tế bào gốc ở người trưởng thành suy giảm theo tuổi tác thì APCs lại diễn biến theo hướng ngược lại. Quá trình lão hóa "mở khóa" khả năng phát triển và lan rộng của các tế bào này."

Ông cho biết thêm, đây là bằng chứng đầu tiên cho thấy vòng bụng của con người tăng lên theo tuổi do APCs tạo ra số lượng lớn tế bào mỡ mới.

Để đánh giá khả năng áp dụng cho con người, nhóm nghiên cứu không thực hiện cấy ghép mô mỡ giữa người lớn tuổi và người trẻ. Thay vào đó, họ tái tạo quy trình này trên các tế bào của người trong phòng thí nghiệm và ghi nhận kết quả tương tự như ở chuột.

Không chỉ tế bào, hormone và lối sống cũng góp phần gây tăng cân

Các chuyên gia cho rằng những thay đổi ở cấp độ tế bào chỉ là một phần nguyên nhân khiến việc kiểm soát cân nặng trở nên khó khăn hơn khi bước vào tuổi trung niên.

BS. Mir Ali thuộc Trung tâm Y tế Orange Coast (Mỹ), cho biết quá trình lão hóa còn kéo theo thay đổi hormone và tốc độ trao đổi chất. Một trong những hormone quan trọng là testosterone. Sau tuổi 30, lượng testosterone ở nam giới bắt đầu giảm dần, làm tăng nguy cơ tích mỡ và tăng cân.

Mối liên hệ này diễn ra theo cả hai chiều. Khi lượng mỡ trong cơ thể tăng lên, mô mỡ chứa enzyme aromatase sẽ chuyển đổi testosterone thành estrogen, khiến nồng độ testosterone tiếp tục giảm.

Bên cạnh đó, lối sống cũng đóng vai trò đáng kể. BS. Richard Siegel thuộc Trung tâm Y tế Tufts (Mỹ), cho biết nam giới ở tuổi trung niên thường ít vận động hơn và dễ gặp các rối loạn giấc ngủ. Đây đều là những yếu tố thúc đẩy tăng cân.

Lộ trình đẩy lùi mỡ bụng hiệu quả

Theo các chuyên gia, dù yếu tố tuổi tác và sinh học không thể thay đổi, nam giới vẫn có thể kiểm soát mỡ bụng bằng chế độ ăn uống và vận động phù hợp.

Theo BS. Richard Siegel, về mặt dinh dưỡng, nam giới nên tập trung vào chế độ ăn giàu thực vật và thực phẩm ít chế biến. Ông lưu ý, không nhất thiết phải ăn chay hoàn toàn, nhưng cần hạn chế các loại thịt đỏ và thịt chế biến sẵn vì chúng có liên quan trực tiếp đến việc tăng cân. Về bia, rượu - không bắt buộc phải bỏ hẳn, nhưng cần uống có kiểm soát vì calo từ đồ uống rất dễ tích tụ, đồng thời tình trạng say xỉn thường khiến con người ăn vặt nhiều hơn.

Về vận động, phương pháp hiệu quả nhất là kết hợp giữa bài tập thể dục nhịp điệu (aerobic) và tập luyện kháng lực (resistance training). BS. Mir Ali lưu ý, không có bài tập nào chỉ tác động riêng lẻ để giảm mỡ bụng. Mục tiêu phải là giảm mỡ toàn thân. Trong đó, các bài tập cardio giúp hạn chế tăng cân, còn tập kháng lực sẽ giúp định hình lại cấu trúc cơ thể.

Cuối cùng, đừng xem nhẹ sức mạnh của một giấc ngủ ngon. Việc ngủ ít hơn 7-9 tiếng mỗi đêm sẽ khiến cơ thể không thể hồi phục hoàn toàn, dẫn đến trao đổi chất chậm lại, mệt mỏi vào ban ngày và gia tăng cảm giác thèm ăn thực phẩm nhiều calo.

 

3 thói quen giúp giảm mỡ bụng cho dân văn phòng

7 loại phô mai giàu đạm giúp no lâu, hỗ trợ giảm mỡ bụng

Bí quyết giúp nam giới tuổi 40 “đánh bay” mỡ bụng

Podcast: Chị em cần cảnh giác khi vòng eo to, mỡ bụng nhiều