Tiếp tục tháo gỡ vướng mắc kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu

Tiếp tục tháo gỡ vướng mắc kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu - Ảnh minh họa.

Cụ thể, theo Thông tư số 22/2026/TT-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, từ ngày 1/9/2026 chính thức phân cấp toàn bộ việc kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm (phương thức thông thường và kiểm tra chặt) đối với hàng nông sản nhập khẩu về cho các cơ quan do Chủ tịch UBND cấp tỉnh chỉ định.

Tuy nhiên, sự chuyển giao đầu mối quản lý này đúng thời điểm chưa có quy định hướng dẫn mới chi tiết đã khiến nhiều lô hàng thực phẩm có nguồn gốc động vật đứng trước nguy cơ bị ách tắc tại cửa khẩu do chưa xác định rõ cơ quan kiểm tra chuyên ngành.

Để giải quyết ngay nguy cơ gián đoạn dòng chảy hàng hóa, Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) vừa ban hành công văn gửi Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố; Sở An toàn thực phẩm TP.HCM và Sở Y tế TP. Đà Nẵng, hướng dẫn triển khai công tác kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm nhập khẩu.

Văn bản cũng được ban hành trên cơ sở ý kiến của một số địa phương và các đề xuất, kiến nghị trong báo cáo tình hình kiểm tra an toàn thực phẩm đối với thực phẩm nhập khẩu từ 1 - 9/9/2026. Cụ thể:

Không yêu cầu doanh nghiệp nộp lại bản chính giấy chứng nhận

Đối với thực phẩm có nguồn gốc động vật, thủy sản thuộc diện quy định tại Điều 14 Nghị định số 15/2018/NĐ-CP, Cục Chăn nuôi và Thú y cho biết cơ quan có thẩm quyền nước xuất khẩu cơ bản cấp một Giấy chứng nhận (Health Certificate/Sanitary Certificate) cho mỗi lô hàng. Bản chính được lưu tại cơ quan kiểm dịch khi thực hiện kiểm dịch nhập khẩu.

Vì vậy, trường hợp lô hàng phải thực hiện thủ tục kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm nhập khẩu, cơ quan kiểm tra an toàn thực phẩm tiếp nhận bản sao có xác nhận của cơ quan kiểm dịch để kiểm tra, đối chiếu và không yêu cầu tổ chức, cá nhân nộp lại bản chính. Trường hợp Việt Nam và nước xuất khẩu đã thống nhất sử dụng Giấy chứng nhận điện tử đối với các lô hàng sản phẩm động vật, thủy sản xuất khẩu sang Việt Nam thì sử dụng Giấy chứng nhận điện tử, không yêu cầu cung cấp thêm bản giấy. 

Trong thời gian hệ thống thông tin phục vụ tiếp nhận, xử lý thủ tục kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đang được hoàn thiện, Cục đề nghị cơ quan kiểm tra tại các địa phương tiếp nhận và giải quyết hồ sơ trên hệ thống đã được thông báo áp dụng, bảo đảm việc tiếp nhận, xử lý và trả kết quả cho tổ chức, cá nhân không bị gián đoạn.

Cục Chăn nuôi và Thú y cũng đang phối hợp với các đơn vị liên quan đề xuất hoàn thiện việc kết nối, đồng bộ dữ liệu giữa các hệ thống, hướng tới tích hợp thống nhất trên Cổng thông tin Một cửa quốc gia. 

Phân cấp tiếp nhận hồ sơ, không đặt thêm điều kiện cho doanh nghiệp

Về phân cấp, phân luồng tiếp nhận hồ sơ giữa các địa phương, Cục Chăn nuôi và Thú y lưu ý, đối với phương thức kiểm tra thông thường, việc tiếp nhận hồ sơ được thực hiện theo quy định, không đặt thêm điều kiện về nơi đặt trụ sở của doanh nghiệp hoặc địa giới hành chính ngoài quy định.

Đối với phương thức kiểm tra chặt, do có yêu cầu kiểm tra thực tế, lấy mẫu, Cục đề nghị các Sở hướng dẫn tổ chức, cá nhân thực hiện thủ tục tại cơ quan kiểm tra phù hợp với nơi có cửa khẩu nhập khẩu hoặc nơi lưu giữ lô hàng, tạo thuận lợi cho việc kiểm tra theo thẩm quyền.

Trong giai đoạn đầu triển khai phân cấp, các Sở được đề nghị hướng dẫn, khuyến nghị tổ chức, cá nhân lựa chọn cơ quan kiểm tra tại địa phương nơi có cửa khẩu nhập khẩu hoặc nơi lưu giữ lô hàng. Điều này nhằm tạo thuận lợi cho cơ quan kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm phối hợp với cơ quan kiểm dịch động vật, thủy sản, nhất là trong những trường hợp phải kiểm tra thực tế.

Đối với hồ sơ, dữ liệu trước ngày 1/9/2026, các hồ sơ do cơ quan thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tiếp nhận nhưng chưa giải quyết xong trước thời điểm các quy định về phân cấp có hiệu lực được bàn giao cho cơ quan được giao thực hiện thủ tục hành chính tại địa phương tiếp tục xử lý theo quy định.

Riêng hồ sơ kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với sản phẩm động vật trên cạn, sản phẩm động vật thủy sản nhập khẩu đã được các đơn vị thuộc Cục Chăn nuôi và Thú y giải quyết xong trước ngày 1/9/2026 thì không thuộc trường hợp phải bàn giao và tiếp tục được đơn vị đã giải quyết quản lý, lưu trữ theo quy định.

Qua rà soát tại thời điểm ngày 1/9/2026, Cục Chăn nuôi và Thú y cho biết không có hồ sơ chưa giải quyết thuộc đối tượng phải bàn giao cho UBND cấp tỉnh.

 

Bộ Y tế hướng dẫn kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm nhập khẩu

Cần hiểu rõ hơn về vấn đề kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu

Thực phẩm nhập khẩu: Cắt giảm hơn 50% dòng hàng phải kiểm tra trước thông quan

Tiếp tục kéo dài thời hạn tạm ngưng Nghị định 46 để chờ Luật mới

Một điểm được Cục lưu ý là tờ khai hải quan không phải thành phần bắt buộc trong hồ sơ đăng ký kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm. Theo khoản 2 Điều 18 Nghị định số 15/2018/NĐ-CP, cơ quan kiểm tra không yêu cầu tổ chức, cá nhân phải nộp tờ khai hải quan như một thành phần bắt buộc và không được từ chối tiếp nhận hồ sơ chỉ vì chưa có thông tin từ tờ khai hải quan.

Trường hợp cần thông tin từ tờ khai hải quan, mã hồ sơ để đối chiếu thông tin lô hàng hoặc ghi nhận trên Thông báo kết quả, cơ quan kiểm tra có thể đề nghị tổ chức, cá nhân cung cấp khi đã có hoặc khai thác thông tin từ hệ thống, cơ sở dữ liệu được kết nối, chia sẻ theo quy định. Việc thu thập thông tin này không làm phát sinh thêm thành phần hồ sơ đăng ký kiểm tra và không làm chậm thời hạn giải quyết thủ tục. 

Đối với sản phẩm thực phẩm có nguồn gốc động vật trên cạn, thủy sản đề nghị cơ quan kiểm tra căn cứ danh mục theo Thông tư số 01/2024/TT-BNNPTNT để thực hiện. Trường hợp, thực tế có sản phẩm chưa có trong danh mục đề nghị có văn bản gửi về Cục Chăn nuôi và Thú y để báo cáo cấp có thầm quyền tiến hành rà soát.

Trường hợp một lô hàng nhập khẩu có nhiều loại thực phẩm thuộc phạm vi quản lý của nhiều Bộ, việc xác định cơ quan kiểm tra nhà nước thực hiện theo khoản 1 Điều 15 Nghị định số 15/2018/NĐ-CP.

Đôi với lô hàng gồm nhiều sản phẩm có kết quả kiểm tra khác nhau, cơ quan kiểm tra ghi rõ kết quả đạt hoặc không đạt đối với từng sản phẩm trong Thông báo kết quả theo Mẫu số 05 Phụ lục I Nghị định số 15/2018/NĐ-CP và nêu rõ lý do đối với sản phẩm không đạt yêu cầu.

Cục Hải quan hướng dẫn kiểm tra an toàn thực phẩm động vật và thuỷ sản nhập khẩu 

Mới đây, Cục Chăn nuôi và Thú y tiếp tục có văn bản gửi Cục Hải quan (Bộ Tài Chính) đề nghị phối hợp tháo gỡ khó khăn trong quá trình thông quan đối với thực phẩm nhập khẩu có nguồn gốc động vật trên cạn và thủy sản.

Ngay sau đó, Cục Hải quan đã phát văn bản hỏa tốc chỉ đạo các Chi cục Hải quan khu vực thống nhất phương án xử lý tạm thời.

Theo đó, trong thời gian chờ ban hành văn bản quy phạm pháp luật mới, cơ quan hải quan tiếp tục áp dụng cơ chế xử lý theo các hướng dẫn trước đây tại Công văn 358/TY-KD (ngày 8/3/2019) và Công văn 3581/BNN-QLCL (ngày 23/5/2019).

Đối với các lô hàng sản phẩm động vật trên cạn và thủy sản tươi sống, đông lạnh dùng làm thực phẩm, cơ quan hải quan sẽ cho phép thông quan ngay khi doanh nghiệp xuất trình Giấy chứng nhận kiểm dịch nhập khẩu (mẫu 15b hoặc mẫu 10TS) do cơ quan thú y cấp. Cơ chế này giúp tối giản thủ tục hành chính, giải phóng hàng hóa nhanh chóng mà vẫn kiểm soát được an toàn dịch bệnh.

Dù được áp dụng cơ chế thông quan linh hoạt, cơ quan hải quan vẫn lưu ý các doanh nghiệp nhập khẩu thực phẩm động vật cần chủ động kiểm tra kỹ các điều kiện pháp lý trước khi mở tờ khai để tránh phát sinh chi phí lưu kho bãi...

Theo hướng xử lý này, các lô hàng đã được cấp Giấy chứng nhận kiểm dịch có thể sử dụng giấy tờ này làm căn cứ thông quan. Điều kiện là giấy chứng nhận phải thể hiện rõ mục đích sử dụng của lô hàng.

Tuy nhiên, điều doanh nghiệp chờ đợi là cách xử lý thống nhất ngay tại cửa khẩu. Cùng một lô hàng không nên phải bổ sung thêm giấy tờ chỉ vì các khâu kiểm tra chưa được kết nối. Bởi với hàng nhập khẩu, mỗi ngày chậm thông quan không chỉ là thêm thời gian chờ. Đó còn là chi phí lưu kho, lưu bãi và những xáo trộn trong kế hoạch kinh doanh.

 

Trước đó, đầu năm 2026, Nghị định 46, Nghị quyết 66.13 hướng dẫn thực hiện Luật An toàn thực phẩm được ban hành và có hiệu lực từ 26/1. Quy định mới đặt ra nhiều yêu cầu quản lý chặt chẽ hơn, đặc biệt với thực phẩm nhập khẩu, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và hoạt động kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm.

Tuy nhiên, các quy định mới này có hiệu lực ngay trong bối cảnh Luật An toàn thực phẩm đang trong quá trình sửa đổi, cùng việc thiếu các văn bản hướng dẫn khiến hoạt động nhập khẩu thực phẩm, nguyên liệu đầu vào cho sản xuất thực phẩm đã rơi vào tình trạng ách tắc trên phạm vi cả nước khi hàng nghìn container hàng hóa bị "tắc" tại cửa khẩu, cảng biển.

Để tạm thời giải quyết tình hình, Chính phủ đồng ý lùi thực hiện cả hai văn bản trên đến ngày 15/4. Và đến đầu tháng 4/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 15 về việc chính thức hoãn thực hiện Nghị định 46, Nghị quyết 66.13 cho đến khi Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) và các văn bản hướng dẫn mới có hiệu lực. Trong thời gian ngưng hiệu lực 2 văn bản trên, các quy định về an toàn thực phẩm đối với thực phẩm nhập khẩu được thực hiện theo quy định cũ (Nghị định 15).