Tuổi vị thành niên: Tuổi nổi loạn

Khi đến độ tuổi vị thành niên, nhiều cha mẹ nhận thấy con cái thường có xu hướng trở nên "khó bảo" hơn.

Dự kiến tỷ lệ trẻ em và thanh thiếu niên béo phì sẽ tăng vọt vào năm 2050

Những bài tập tốt nhất cho trẻ bị viêm khớp vị thành niên

Podcast: Rối loạn tâm thần gia tăng mạnh ở trẻ vị thành niên

Trẻ tuổi teen hút thuốc lá điện tử dễ nhiễm kim loại độc hại

Tuổi vị thành niên (từ 10-18 tuổi) đánh dấu bước chuyển quan trọng từ trẻ em sang người trưởng thành. Ở giai đoạn này, cơ thể thay đổi nhanh chóng, trong khi khả năng nhận thức, kiểm soát cảm xúc và xây dựng bản sắc cá nhân cũng đang phát triển. Vì vậy, trẻ có thể bắt đầu đặt câu hỏi về những quy tắc trước đây từng dễ dàng chấp nhận, muốn có nhiều quyền tự quyết hơn và dễ xảy ra bất đồng với cha mẹ. Theo đó, dành thời gian thực sự kết nối với con quan trọng không kém việc cha mẹ có mặt bên cạnh trẻ về mặt thể chất. Sự đồng hành phù hợp có thể giúp cha mẹ hiểu hơn những thay đổi mà con đang trải qua.

Áp lực từ bạn bè

Khi bước vào tuổi thiếu niên, trẻ thường dành nhiều thời gian hơn cho bạn bè và bắt đầu coi sự chấp nhận của nhóm bạn là yếu tố quan trọng. Mong muốn được hòa nhập có thể khiến trẻ thay đổi cách ăn mặc, giao tiếp hoặc hành xử.

Trong một số trường hợp, áp lực từ bạn bè còn khiến trẻ đưa ra những lựa chọn thiếu cân nhắc chỉ để được công nhận. Hút thuốc, uống rượu hoặc thử chất gây nghiện có thể xuất hiện ở một số nhóm trẻ. Vì vậy, việc xây dựng mối quan hệ tin cậy để trẻ có thể chia sẻ về bạn bè và những tình huống mình gặp phải là rất cần thiết.

Bắt đầu suy nghĩ khác về thế giới

Một thay đổi đáng chú ý ở tuổi vị thành niên là khả năng tư duy trừu tượng ngày càng phát triển. Trẻ không còn chỉ nhìn nhận sự việc dựa trên những gì đang diễn ra trước mắt mà bắt đầu suy nghĩ về các khái niệm như công bằng, đạo đức, bản sắc và tương lai.

Khả năng này giúp trẻ nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ, nhưng đồng thời cũng khiến các em bắt đầu đặt câu hỏi về những quy tắc của gia đình và xã hội. Khi phát hiện những quan điểm khác với cha mẹ, trẻ có thể muốn tranh luận, phản biện hoặc khẳng định rằng cách nhìn của mình mới là đúng.

Đây là một phần của quá trình hình thành bản sắc cá nhân. Tuy nhiên, do khả năng kiểm soát cảm xúc và cân nhắc hậu quả vẫn đang hoàn thiện, những tranh luận này đôi khi dễ chuyển thành xung đột.

Cảm xúc thay đổi thất thường

Dậy thì kéo theo nhiều biến đổi về hormone và thể chất, có thể ảnh hưởng đến tâm trạng. Trẻ có thể vui vẻ, hào hứng ở một thời điểm nhưng nhanh chóng trở nên buồn bã, tức giận hoặc cáu gắt.

Tuổi vị thành niên khiển trẻ trở nên dễ cáu gắt khi không tìm được tiếng nói chung với cha mẹ hoặc mọi người xung quanh

Ngoài thay đổi sinh học, áp lực học tập, quan hệ bạn bè, chuyện gia đình và những băn khoăn về ngoại hình cũng có thể tác động đến cảm xúc. Vì vậy, một số biểu hiện tưởng như là “bướng bỉnh” thực chất có thể phản ánh việc trẻ đang gặp khó khăn trong điều chỉnh cảm xúc.

Bắt đầu quan tâm đến tình cảm và giới tính

Những thay đổi nội tiết tố trong tuổi dậy thì cũng khiến trẻ bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến tình cảm và sự hấp dẫn giới tính. Bạn bè, mạng xã hội, phim ảnh và các chuẩn mực xã hội có thể tác động đến cách trẻ nhìn nhận những vấn đề này.

Nếu thiếu kiến thức phù hợp, trẻ dễ tiếp nhận thông tin sai lệch từ mạng xã hội, Internet hoặc bạn bè. Cha mẹ vì vậy nên chủ động cung cấp kiến thức về cơ thể, tình cảm, tình dục an toàn và sự đồng thuận bằng ngôn ngữ phù hợp với độ tuổi, thay vì né tránh hoàn toàn chủ đề này.

Vì sao cha mẹ dễ trở thành “người đối đầu”?

Khi trẻ ngày càng độc lập về suy nghĩ, những lời nhắc nhở và quy tắc của cha mẹ đôi khi được nhìn nhận như sự kiểm soát. Trẻ muốn tự quyết định cách ăn mặc, lựa chọn bạn bè, sử dụng thời gian hoặc định hướng tương lai, trong khi cha mẹ vẫn muốn bảo vệ và đặt ra giới hạn.

Sự khác biệt này dễ tạo ra mâu thuẫn. Trẻ có thể phản ứng bằng cách tranh luận, im lặng, cáu gắt hoặc chống đối. Điều đó không có nghĩa trẻ không yêu thương hay tôn trọng cha mẹ, mà có thể là biểu hiện của nhu cầu được công nhận và trở nên độc lập.

Thay vì chỉ tập trung vào việc kiểm soát hành vi, cha mẹ nên duy trì giao tiếp bình tĩnh, lắng nghe trước khi phán xét và thống nhất những giới hạn rõ ràng. Việc dành thời gian chất lượng cho con, tôn trọng cảm xúc nhưng vẫn giữ nguyên các nguyên tắc cần thiết sẽ giúp trẻ có cảm giác được thấu hiểu và an toàn hơn trong giai đoạn nhiều biến động này.

 
Hà Chi (Theo HealthShots)
Mời quý vị độc giả đọc tin hàng ngày về chủ đề sức khỏe tại suckhoecong.vn trong chuyên mục Tâm thần kinh