2 năm đầu đời: Nuôi dưỡng sai, hệ lụy lớn

2 năm đầu đời là "giai đoạn vàng" quyết định sự phát triển thể chất và trí tuệ của trẻ

Theo TS.BS Phan Bích Nga, Khoa Khám tư vấn dinh dưỡng trẻ em, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, trong 2 năm đầu đời, tốc độ tăng trưởng của trẻ phụ thuộc rất lớn vào chế độ dinh dưỡng. Trong khi đó, yếu tố di truyền chưa chi phối rõ rệt. 

Hệ lụy khi nuôi dưỡng không đúng cách

TS.BS Phan Bích Nga cho biết, nuôi dưỡng không hợp lý trong giai đoạn này không chỉ khiến trẻ chậm lớn, mà còn ảnh hưởng đến nhiều mặt phát triển, bao gồm:

Ảnh hưởng đến thể chất và hệ xương

Thiếu vitamin D, calci và protein có thể khiến trẻ chậm tăng trưởng chiều cao, đồng thời làm tăng nguy cơ còi xương. Trẻ có thể xuất hiện các biến dạng xương như chân vòng kiềng, chân chữ X, bướu trán… Phần chiều cao thiếu hụt trong giai đoạn này thường khó bù đắp hoàn toàn ở tuổi dậy thì.

Ảnh hưởng đến phát triển não bộ

Khi lên 2 tuổi, kích thước não bộ trẻ đã đạt khoảng 80% so với người lớn. Nếu thiếu sắt, iot và các chất béo lành mạnh như DHA, Omega-3, mật độ tế bào thần kinh có thể giảm. Hậu quả là trẻ có nguy cơ chậm nói, tiếp thu kém, tư duy kém nhạy bén và bị ảnh hưởng đến chỉ số IQ về lâu dài.

Suy giảm hệ miễn dịch

Trẻ thiếu dinh dưỡng thường dễ mắc các bệnh nhiễm trùng hô hấp và tiêu hóa. Mỗi đợt bệnh lại kéo theo biếng ăn, sụt cân và hấp thu kém. Tình trạng này dễ tạo thành “vòng xoắn” suy dinh dưỡng - bệnh tật, khiến trẻ chậm lớn và hay ốm vặt.

Gia tăng nguy cơ bệnh mạn tính

Nuôi dưỡng sai cách không chỉ dẫn đến thiếu dinh dưỡng, mà còn gây ra dư thừa năng lượng. Việc cho trẻ ăn quá nhiều đường, muối hoặc dư năng lượng có thể khiến gan, thận và tụy phải hoạt động quá tải. Về lâu dài, điều này làm tăng nguy cơ béo phì, đái tháo đường và tăng huyết áp khi trưởng thành.

Chế độ ăn hợp lý cho trẻ nhỏ

Theo TS.BS Phan Bích Nga, một chế độ ăn khoa học trong 2 năm đầu đời trước hết phải bảo đảm sự đa dạng thực phẩm. Mỗi ngày, trẻ nên được sử dụng ít nhất 5 trong 8 nhóm thực phẩm (gồm tinh bột, thịt, trứng, sữa, rau xanh, củ quả vàng hoặc đỏ, dầu mỡ và các loại hạt) phù hợp với lứa tuổi. Sự đa dạng này giúp trẻ nhận đủ dưỡng chất cần thiết cho tăng trưởng.

Thức ăn cũng cần phù hợp với số răng và khả năng nhai nuốt của trẻ. Không nên kéo dài việc xay nhuyễn đến 2 tuổi. Khi trẻ đã có khả năng nhai, nuốt tốt và không còn nôn trớ khi ăn thô, cha mẹ nên cho trẻ chuyển dần sang độ ăn thô phù hợp.

Với trẻ dưới 1 tuổi, nên ưu tiên thực phẩm tươi, hạn chế chất bảo quản và không thêm muối, đường hay gia vị. Bữa ăn cũng cần diễn ra trong không khí thoải mái. Trẻ không nên bị ép ăn và cũng không nên vừa ăn, vừa sử dụng thiết bị điện tử.

Lợi ích khi xây dựng chế độ ăn hợp lý

Một chế độ ăn hợp lý giúp trẻ phát triển tốt cả về thể chất, tinh thần và trí tuệ. Dinh dưỡng đầy đủ trong 24 tháng đầu giúp trẻ đạt mức tăng trưởng tối đa mà gene di truyền cho phép. Ngay cả khi bố mẹ không có lợi thế về chiều cao, trẻ vẫn có thể phát triển tốt hơn nếu được nuôi dưỡng khoa học từ sớm.

Chế độ ăn cân đối cũng góp phần xây dựng hệ miễn dịch khỏe mạnh. Chất xơ từ rau củ, cùng nguồn dinh dưỡng từ sữa mẹ và đạm động vật trong giai đoạn ăn dặm, giúp hệ vi sinh đường ruột cân bằng. Nhờ đó, trẻ hấp thu tốt hơn và giảm nguy cơ ốm vặt.

Bên cạnh đó, ăn dặm đúng cách còn giúp trẻ hình thành hành vi ăn uống tích cực. Trẻ được làm quen với nhiều hương vị tự nhiên thường ít kén ăn hơn và ít phụ thuộc vào đồ ngọt hay thức ăn nhanh. Đồng thời, trẻ cũng dần biết cách tự điều chỉnh lượng ăn, ăn khi đói và dừng khi no.

Ngoài ra, chuyên gia khuyến cáo trẻ dưới 2 tuổi nên được cân đo hằng tháng để theo dõi tốc độ tăng trưởng. Việc theo dõi định kỳ giúp phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường như giảm cân, chững cân, chậm tăng chiều cao, rối loạn tiêu hóa...

Khi có những dấu hiệu này, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá và can thiệp kịp thời. Bởi sau 2 tuổi, nhiều vấn đề, đặc biệt là thấp còi, thường khó cải thiện hơn.

 

WHO: Trẻ em gái 13-15 tuổi ở Châu Âu có tỷ lệ hút thuốc nhiều nhất thế giới

Bảo vệ sức khỏe trẻ em trong thời tiết lạnh ẩm

Podcast: Trẻ em có nên bổ sung vitamin C dạng sủi thường xuyên không?

Bảo vệ sức khỏe trẻ em trong giai đoạn chuyển mùa