Các loại vi khuẩn gây ngộ độc thực phẩm phổ biến

Nhận biết nguồn lây nhiễm vi khuẩn và các triệu chứng giúp người bệnh chủ động phòng tránh ngộ độc thực phẩm hiệu quả

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC Mỹ), tại quốc gia này mỗi năm có khoảng 48 triệu người mắc bệnh do thực phẩm, trong đó có khoảng 128.000 người phải nhập viện và 3.000 người tử vong. Các tác nhân gây bệnh rất đa dạng, gồm vi khuẩn, virus và ký sinh trùng.

Những vi khuẩn gây ngộ độc thực phẩm phổ biến

Salmonella

Salmonella là một trong những nguyên nhân thường gặp gây bệnh do thực phẩm. Vi khuẩn này có thể hiện diện trong thịt gia cầm, thịt gia súc và trứng sống hoặc chưa chín kỹ; Sữa, nước ép chưa tiệt trùng; Cùng một số loại rau quả sống.

Triệu chứng nhiễm Salmonella thường gồm tiêu chảy, sốt, đau quặn bụng và có thể nôn. Bệnh thường khởi phát từ vài giờ đến vài ngày sau khi ăn thực phẩm nhiễm khuẩn. Theo CDC Mỹ, thời gian xuất hiện triệu chứng có thể từ 6 giờ đến 6 ngày.

Phần lớn trường hợp hồi phục sau vài ngày, nhưng nhiễm khuẩn Salmonella đôi khi có thể trở nên nghiêm trọng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có hệ miễn dịch suy yếu.

E. coli

Không phải tất cả vi khuẩn E. coli đều gây bệnh. Tuy nhiên, một số chủng gây bệnh, đặc biệt nhóm E. coli sinh độc tố Shiga (STEC), có thể gây tiêu chảy nặng và biến chứng nguy hiểm.

Nguồn lây thường liên quan đến thịt bò xay chưa chín kỹ, sữa và nước ép chưa tiệt trùng, rau sống, giá đỗ và nước nhiễm bẩn. Triệu chứng điển hình gồm đau quặn bụng dữ dội, tiêu chảy, thường có thể kèm máu và nôn. Các triệu chứng thường xuất hiện sau khoảng 3 - 4 ngày, nhưng cũng có thể muộn hơn.

Một số trường hợp nhiễm E. coli có thể dẫn đến hội chứng tán huyết ure huyết (HUS), biến chứng nghiêm trọng có thể gây tổn thương thận.

Campylobacter

Campylobacter thường liên quan đến thịt gia cầm sống hoặc chưa chín kỹ, sữa chưa tiệt trùng và nước nhiễm khuẩn. Người bệnh thường bị tiêu chảy, đau quặn bụng và sốt; Tiêu chảy đôi khi có máu. Các triệu chứng thường xuất hiện sau 2 - 5 ngày và có thể kéo dài từ vài ngày đến hơn 1 tuần.

Đây cũng là một trong những tác nhân vi khuẩn phổ biến gây bệnh tiêu hóa do thực phẩm. CDC Mỹ xếp Campylobacter trong nhóm những vi khuẩn gây nhiều ca bệnh do thực phẩm nhất tại Mỹ.

Listeria

Listeria monocytogenes có thể xuất hiện trong nhiều loại thực phẩm ăn liền, thịt nguội, xúc xích, cá xông khói, phô mai mềm và sữa chưa tiệt trùng.

Nhiễm Listeria đáng lưu ý vì vi khuẩn có khả năng gây bệnh xâm lấn, không chỉ giới hạn ở đường tiêu hóa. Người bệnh có thể sốt, đau cơ, mệt mỏi, buồn nôn hoặc tiêu chảy. Trong trường hợp nặng, nhiễm trùng có thể ảnh hưởng đến cả hệ thần kinh.

Phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh, người cao tuổi và người bị suy giảm miễn dịch là những nhóm có nguy cơ cao bị bệnh nặng. Ở phụ nữ mang thai, nhiễm Listeria có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng trong thai kỳ.

Shigella

Shigella có thể lây qua rau quả sống, salad, thực phẩm ăn liền, nước nhiễm bẩn và thực phẩm được xử lý bởi người mang vi khuẩn nhưng không vệ sinh tay đúng cách.

Bệnh thường gây đau quặn bụng, sốt và tiêu chảy, trong đó phân có thể chứa máu hoặc chất nhầy. Triệu chứng thường xuất hiện khoảng 1 - 2 ngày sau khi nhiễm. Do Shigella dễ lây từ người sang người nên việc vệ sinh tay đóng vai trò quan trọng trong phòng bệnh.

Không chỉ có vi khuẩn

Ngoài các loại vi khuẩn trên, một số tác nhân khác cũng thường gây bệnh qua thực phẩm. Norovirus là virus gây nhiều ca bệnh do thực phẩm nhất tại Mỹ, có thể lây qua rau lá xanh, trái cây, hải sản sống và thực phẩm nhiễm bẩn. Triệu chứng thường xuất hiện sau 12 - 48 giờ, chủ yếu là gây nôn, tiêu chảy, buồn nôn và đau bụng.

Bên cạnh đó, ký sinh trùng Cyclospora cũng có thể nhiễm vào rau quả và rau thơm tươi. Bệnh thường gây tiêu chảy, đau bụng, đầy hơi, buồn nôn, mệt mỏi và có thể kéo dài hoặc tái phát trong nhiều tuần nếu không được chẩn đoán và điều trị phù hợp.

Khi nào cần tới bệnh viện?

Các triệu chứng phổ biến của bệnh do thực phẩm gồm tiêu chảy, đau bụng hoặc đau quặn bụng, buồn nôn, nôn và sốt. Mức độ nặng phụ thuộc vào loại tác nhân và tình trạng sức khỏe của người bệnh.

Người bệnh cần đến bệnh viện khi tiêu chảy ra máu, kéo dài hơn 3 ngày, sốt cao trên 38,9°C, nôn nhiều đến mức không thể giữ được nước hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước như tiểu ít, khô miệng, chóng mặt, choáng váng.

Người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch cần đặc biệt thận trọng vì có nguy cơ diễn biến nặng hơn khi mắc bệnh do thực phẩm.

Cách giảm nguy cơ ngộ độc thực phẩm

Để hạn chế nhiễm khuẩn, cần rửa tay bằng xà phòng trước, trong và sau khi chế biến thức ăn; Vệ sinh dao, thớt và các bề mặt tiếp xúc với thực phẩm. Thịt sống, gia cầm, hải sản và trứng cần được tách khỏi thực phẩm chín hoặc thực phẩm có thể ăn ngay để tránh lây nhiễm chéo.

Rau quả nên được rửa dưới vòi nước trước khi ăn hoặc chế biến. Thịt, gia cầm, hải sản và trứng cần được nấu chín kỹ. Không nên dùng sữa, nước ép hoặc các sản phẩm chưa tiệt trùng khi thuộc nhóm nguy cơ cao.

Thực phẩm cũng cần được bảo quản lạnh đúng cách và không để thức ăn đã nấu chín ở nhiệt độ phòng quá lâu. Những thói quen đơn giản này giúp giảm đáng kể nguy cơ vi khuẩn từ thực phẩm xâm nhập vào cơ thể.

 

Hướng dẫn xử trí ngộ độc thực phẩm khi đi du lịch

Podcast: Từ ổ bánh mì đến nguy cơ ngộ độc thực phẩm

Vì sao ngộ độc thực phẩm thường xảy ra nhiều hơn và nặng hơn vào mùa Hè?

Mẹo rửa rau củ quả giúp tránh ngộ độc thực phẩm