Tiếp xúc với ánh nắng có thể giúp giảm nguy cơ sa sút trí tuệ?

Ánh nắng mặt trời được cho là có khả năng giúp giảm nguy cơ mắc sa sút trí tuệ

Chi tiết nghiên cứu được đăng tải trên Tạp chí Tâm thần học Tổng quát (General Psychiatry) và được thực hiện trên gần 88.000 người trưởng thành có trong dữ liệu của Ngân hàng Sinh học Vương quốc Anh (UK Biobank), với độ tuổi trung bình khoảng 62. Tất cả đều chưa mắc sa sút trí tuệ khi bắt đầu nghiên cứu. Mỗi người được đeo một thiết bị có khả năng ghi nhận mức độ vận động và lượng ánh sáng tiếp xúc trong suốt 7 ngày, sau đó được theo dõi sức khỏe trong khoảng 8 năm.

Trong thời gian theo dõi, hơn 700 người được chẩn đoán mắc sa sút trí tuệ. Khi phân tích dữ liệu, các nhà nghiên cứu nhận thấy những người tiếp xúc nhiều với ánh sáng ban ngày có nguy cơ mắc bệnh thấp hơn đáng kể.

Cụ thể, những người tiếp xúc với cường độ ánh sáng từ khoảng 1.000 lux (đơn vị đo mật độ chiếu sáng) trở lên có nguy cơ mắc sa sút trí tuệ thấp hơn 16% so với nhóm ít tiếp xúc. Những người dành khoảng 40 phút mỗi ngày dưới mức ánh sáng khoảng 5.000 lux giảm nguy cơ khoảng 17%, trong khi tiếp xúc khoảng 84 phút với ánh sáng 3.000 lux giúp giảm nguy cơ khoảng 18%.

Để dễ hình dung, ánh sáng trong nhà thông thường chỉ dao động khoảng 300–500 lux, còn ánh sáng ngoài trời vào một ngày nhiều mây cũng có thể đạt khoảng 1.000 lux. Điều đó cho thấy chỉ cần dành thời gian ở ngoài trời, ngay cả khi không có nắng gắt, cũng giúp cơ thể nhận được lượng ánh sáng lớn hơn rất nhiều so với ở trong nhà.

Các nhà nghiên cứu cũng ghi nhận mối liên hệ này rõ rệt hơn ở những người có nguy cơ cao mắc sa sút trí tuệ, ví dụ người mang biến thể gene APOE ε4, người có thói quen thức khuya hoặc những người thường xuyên tiếp xúc với ánh sáng mạnh vào ban đêm. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng nghiên cứu này chỉ cho thấy mối liên hệ giữa ánh sáng ban ngày và nguy cơ sa sút trí tuệ, chứ chưa chứng minh ánh nắng là nguyên nhân trực tiếp giúp phòng bệnh.

Theo GS.TS Erik S. Musiek, Chuyên gia thần kinh học và là giám đốc Trung tâm Nhịp sinh học và Giấc ngủ (Center on Biological Rhythms and Sleep), Trường Y Đại học Washington (St. Louis - Mỹ), nhiều yếu tố khác cũng có thể góp phần tạo nên kết quả này. Những người thường xuyên ra ngoài có xu hướng vận động nhiều hơn, tham gia các hoạt động xã hội tích cực hơn và nhìn chung có sức khỏe tốt hơn. Đây đều là những yếu tố đã được chứng minh có lợi cho não bộ.

Dù vậy, các nhà nghiên cứu đã cố gắng giảm ảnh hưởng của những yếu tố này bằng cách điều chỉnh nhiều biến số như hoạt động thể chất, chế độ ăn, hút thuốc, uống rượu, béo phì, đái tháo đường, tăng huyết áp, suy giảm thính lực, chấn thương sọ não và điều kiện thời tiết theo mùa.

Một giả thuyết được nhiều chuyên gia quan tâm là tác động của ánh sáng lên nhịp sinh học. Ánh sáng ban ngày là tín hiệu quan trọng giúp đồng hồ sinh học của cơ thể hoạt động chính xác, từ đó điều hòa chu kỳ ngủ – thức, sự tiết hormone và nhiều chức năng khác của não.

Nhiều nghiên cứu trước đây cũng cho thấy những người có nhịp sinh học bị rối loạn, ít hoạt động ban ngày hoặc thường xuyên thức khuya có nguy cơ sa sút trí tuệ cao hơn khi về già. Vì vậy, việc tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên có thể là một mắt xích quan trọng giúp duy trì giấc ngủ chất lượng và hỗ trợ sức khỏe não bộ về lâu dài.

Dẫu vậy, nghiên cứu vẫn tồn tại một số hạn chế. Thiết bị đeo chỉ ghi nhận lượng ánh sáng trong 7 ngày nên chưa phản ánh đầy đủ thói quen nhiều năm của mỗi người. Ngoài ra, cảm biến đo ánh sáng ở cổ tay chứ không phải lượng ánh sáng đi vào mắt gây ảnh hưởng trực tiếp đến nhịp sinh học. Thời gian theo dõi khoảng 8 năm cũng được xem là tương đối ngắn, bởi nhiều bệnh thoái hóa thần kinh có thể âm thầm phát triển từ một đến hai thập kỷ trước khi xuất hiện triệu chứng.

GS.TS Musiek khuyến nghị mọi người nên tranh thủ ra ngoài vào ban ngày bất cứ khi nào có thể. Một buổi đi bộ vào buổi sáng, ăn trưa ngoài trời hoặc đơn giản là ngồi gần cửa sổ có nhiều ánh sáng tự nhiên đều giúp cơ thể nhận được cường độ ánh sáng cao hơn đáng kể so với ở trong phòng kín.

Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc phơi nắng quá lâu hoặc tắm nắng. Khi ra ngoài trong thời gian dài, vẫn cần sử dụng kem chống nắng, đội mũ và thực hiện các biện pháp bảo vệ da để giảm nguy cơ ung thư da.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng khuyến khích hạn chế ánh sáng mạnh vào buổi tối. Việc giảm bớt ánh sáng từ đèn LED hoặc màn hình điện tử trước khi ngủ có thể giúp duy trì nhịp sinh học ổn định và cải thiện chất lượng giấc ngủ, một yếu tố ngày càng được xem là có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe não bộ.

 

5 cách ánh nắng trực tiếp gây hại cho làn da

Tập thể dục ngoài trời: Đừng quên bảo vệ làn da trước ánh nắng

Ô nhiễm ánh sáng: Mối đe dọa âm thầm với sức khỏe và hệ sinh thái

Podcast: Có nên đeo kính chống ánh sáng xanh hay không?