Cách nói chuyện bất thường cảnh báo sa sút trí tuệ

Dấu hiệu ban đầu của bệnh Alzheimer có thể ẩn giấu trong cách nói chuyện của người cao tuổi

Tiến sĩ Tim Beanland từ Hiệp hội Alzheimer (Vương quốc Anh) giải thích: "Ngôn ngữ là một trong những chức năng phức tạp nhất của não bộ. Để có thể duy trì một cuộc hội thoại, mạng lưới các vùng não khác nhau phải phối hợp nhịp nhàng".

Khi hệ thống này bắt đầu trục trặc do chứng sa sút trí tuệ như Alzheimer, dấu hiệu sẽ xuất hiện trong cách chúng ta nói chuyện, trước cả khi các triệu chứng khác lộ diện. Nghiên cứu công bố trên tạp chí The Lancet thậm chí đã dự đoán chính xác những người sẽ mắc Alzheimer sau 7 năm, chỉ dựa trên phân tích mẫu lời nói, với độ chính xác cao hơn cả các bài kiểm tra nhận thức truyền thống.

Vậy đâu là thay đổi do lão hóa tự nhiên và đâu là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý? Dưới đây là 4 dấu hiệu bạn cần lưu ý:

1. Tốc độ nói chậm lại

Từ tuổi trung niên trở đi, ai cũng có lúc rơi vào tình huống “nhớ nhớ quên quên” các sự kiện, nhân vật khi nói chuyện. Tuy nhiên, theo nghiên cứu năm 2024 của các nhà khoa học từ Đại học Toronto (Canada), tốc độ nói có thể dự báo sức khỏe não bộ chính xác hơn so với khó khăn khi tìm từ ngữ.

Các nhà khoa học phát hiện ra rằng những người nói nhanh trong sinh hoạt hàng ngày thường có kết quả tốt hơn trong các bài kiểm tra nhận thức.

Nếu một người vốn có tốc độ nói bình thường bỗng dưng nói chậm lại một cách rõ rệt, đó là dấu hiệu đáng lo ngại.

2. Thường xuyên dùng từ đệm  

Hầu hết chúng ta đều thường dùng các từ đệm như "ừm", "ờ" khi chưa kịp tìm ra cách diễn đạt hoặc thông tin phù hợp. Ở người già, chất trắng, tức hệ thống dây dẫn tín hiệu, bị thu hẹp khiến thông tin truyền đi chậm hơn.

Tuy nhiên, nếu tần suất dùng từ đệm tăng đột biến, đó có thể là vấn đề về chức năng điều hành của não bộ.

3. Những khoảng nghỉ giữa câu dài hơn

Nghiên cứu cho thấy độ dài và tần suất các khoảng nghỉ là một trong những dấu hiệu sớm nhất của suy giảm nhận thức. Ngay cả khi dùng đúng từ, người bệnh vẫn có thể để lại những khoảng trống lớn giữa câu.

Sự ngập ngừng này phản ánh tốc độ xử lý của não bộ và hệ thống chuyển hóa suy nghĩ thành ngôn ngữ bị cản trở. Ở giai đoạn đầu Alzheimer, các khoảng nghỉ trở nên dài và thường xuyên hơn, làm mất đi sự trôi chảy tự nhiên của cuộc trò chuyện.

4. Ít dùng các từ nối 

Người mắc Alzheimer giai đoạn đầu có xu hướng chuyển từ các câu phức nhiều vế sang các câu đơn ngắn và tuyến tính hơn để giảm bớt nỗ lực tổ chức tư duy.

Ví dụ, thay vì nói: "Vì trời mưa tầm tã nên tôi không đi chơi", người bệnh có thể nói: "Tôi không đi chơi. Trời mưa."

Lúc này, nhịp điệu lời nói trở nên rời rạc, thường dựa vào các cụm từ quen thuộc, lặp đi lặp lại. Đây là dấu hiệu cho thấy não bộ đang gặp khó khăn trong việc xử lý thông tin và phản hồi.

 

Làm thế nào để bảo vệ não bộ?

Các biện pháp sau giúp người cao tuổi kích thích não bộ thường xuyên, góp phần giảm nguy cơ sa sút trí tuệ:

Học ngoại ngữ: Nghiên cứu năm 2026 của Trung tâm Y tế Đại học Rush (Mỹ) cho thấy các hoạt động trí tuệ giúp giảm 38% nguy cơ sa sút trí tuệ. Học ngoại ngữ, đọc và viết được coi là "bài tập thể dục" cho não, giúp tăng cường chất xám và chất trắng.

Duy trì kết nối xã hội và giải đố: Trò chuyện với bạn bè và thực hiện các trò chơi trí tuệ như giải ô chữ giúp rèn luyện kỹ năng ngôn ngữ. Hãy thử thách bản thân với các cấp độ khó hơn để não bộ luôn được thử thách.

Lối sống lành mạnh: Cơ thể khỏe mạnh là nền tảng cho sức khỏe não bộ. Một vài bí quyết sinh hoạt điều độ gồm áp dụng chế độ ăn Địa Trung Hải, không hút thuốc, hạn chế rượu bia, ngủ đủ 7 - 8 tiếng mỗi đêm và tập thể dục đều đặn.

 

Làm gì để não bộ bớt căng thẳng mỗi ngày?

3 thói quen đang âm thầm vắt kiệt não bộ của bạn

5 thực phẩm tốt cho não bộ của người bệnh Parkinson

Thuốc gây mê tác động lên não bộ ra sao?