Biến đổi khí hậu và mối họa từ nguồn nước

Hệ thống thoát nước quá tải sau bão lũ đưa mầm bệnh xâm nhập vào nguồn nước sinh hoạt

Vi khuẩn lên ngôi, virus thoái lui

Biến đổi khí hậu không làm gia tăng đồng loạt các mầm bệnh lây truyền qua nguồn nước. Thay vào đó, sự nóng lên toàn cầu đang "xáo trộn" lại danh sách các tác nhân gây bệnh, làm thay đổi thời điểm và đối tượng bị đe dọa.

Theo nghiên cứu dẫn đầu bởi GS.Karen Levy từ Đại học Washington (Mỹ), nhiệt độ tăng cao thúc đẩy sự phát triển của nhiều loại vi khuẩn. Điển hình là vi khuẩn gây bệnh tả (cholera), vốn nhân lên nhanh hơn trong môi trường nước ấm và có độ mặn nhẹ. Dữ liệu phân tích cho thấy nguy cơ nhiễm khuẩn Salmonella tăng khoảng 5% mỗi nhiệt độ tăng thêm 1 độ.

Ngược lại, nhiều loại virus gây nôn mửa và tiêu chảy phổ biến như Norovirus, Rotavirus và Adenovirus thường bùng phát mạnh nhất vào những thời điểm thời tiết mát mẻ và khô ráo trong năm. Khi những giai đoạn thời tiết này ngắn lại do biến đổi khí hậu, sự lây lan của các virus này có xu hướng thuyên giảm.

Theo dự đoán này, ngành y tế có thể giảm gánh nặng do các bệnh tiêu chảy do virus, tác nhân cướp đi sinh mạng của gần 1,2 triệu người mỗi năm, trong đó phần lớn là trẻ nhỏ.

Hiểm họa từ mưa lũ, hạn hán và nước biển dâng

Mưa bão và lũ lụt là con đường lây lan dịch bệnh quen thuộc nhất. Khi các cơn bão làm tràn hệ thống thoát nước, chất thải người và động vật bị cuốn trôi vào sông ngòi, giếng nước, từ đó xâm nhập vào vòi nước sinh hoạt của người dân.

Tuy nhiên, không phải cứ mưa lớn là có hại. Phân tích cho thấy đợt mưa lớn sau một đợt hạn hán dài ngày thường nguy hiểm hơn, cuốn trôi một lượng lớn chất thải tích tụ vào nguồn nước. Ngược lại, mưa vào những mùa ẩm ướt có thể làm loãng mầm bệnh và giảm bớt tác động lây nhiễm.

Ở chiều ngược lại, hạn hán cũng mang lại rủi ro lớn khi nguồn nước cạn kiệt, buộc các gia đình phải sử dụng bất kỳ nguồn nước nào còn lại, dự trữ nước lâu hơn và thiếu nước cho vệ sinh cá nhân. Nghiên cứu theo dõi trẻ em tại hàng chục quốc gia thu nhập thấp và trung bình cho thấy, 6 tháng hạn hán là lúc nguy cơ tiêu chảy tăng khoảng 5-8%.

Tại các khu vực ven biển, nước biển dâng khiến nước mặn xâm nhập vào mạch nước ngầm và ao hồ. Đây là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn tả phát triển. Tại các vùng trũng thấp ở Bangladesh, các đợt nước dâng do bão và xâm nhập mặn đã được chứng minh là có liên quan trực tiếp đến sự suy giảm sức khỏe cộng đồng.

Giải pháp ứng phó

GS.Elizabeth Carlton, Trường Y tế Công cộng Colorado (Mỹ), đồng tác giả nghiên cứu, nhấn mạnh: "Biến đổi khí hậu đang thay đổi các quy luật lây lan của bệnh tật. Cách bảo vệ tốt nhất là điều chỉnh hệ thống nước, giám sát và vaccine phù hợp với những mối đe dọa cụ thể mà từng khu vực có khả năng phải đối mặt"

Theo nhóm tác giả nghiên cứu, các khoản đầu tư khôn ngoan để phòng ngừa bệnh lây nhiễm qua nguồn nước bao gồm:

- Hệ thống nước và vệ sinh bền vững: Xây dựng hạ tầng có khả năng vận hành ngay cả khi gặp bão lũ, thời tiết cực đoan.

- Tăng cường giám sát dịch tễ: Cần phân loại chính xác từng loại mầm bệnh để có phương án xử lý đặc thù thay vì áp dụng một công thức chung cho mọi đợt bùng phát.

- Mở rộng tiêm chủng: Vaccine là lá chắn quan trọng để phòng bệnh tả, Rotavirus, thương hàn và viêm gan A. Tuy nhiên, thách thức lớn là việc bảo quản lạnh vaccine thường bị gián đoạn trong các thảm họa thiên tai.

 

Biến đổi khí hậu ảnh hưởng tới sức khỏe như thế nào?

Ba sự thật về biến đổi khí hậu

Câu chuyện sốt vàng da và biến đổi khí hậu tại COP30

Biến đổi khí hậu ảnh hưởng thế nào tới sức khoẻ đường ruột?