Kháng sinh có thể làm thay đổi hệ vi sinh đường ruột?

Kháng sinh là loại thuốc cần thiết để điều trị nhiễm trùng nhưng đồng thời cũng có thể ảnh hưởng tới hệ vi sinh đường ruột

Cụ thể trong thời gian gần đây, các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng kháng sinh có thể gây ảnh hưởng lâu dài đến hệ vi sinh vật đường ruột, nơi tập hợp hàng nghìn tỷ vi khuẩn đang sinh sống.

Thông qua một nghiên cứu quy mô lớn do các nhà khoa học tại Đại học Uppsala (Thụy Điển) thực hiện cho thấy, chỉ một đợt điều trị bằng một số loại kháng sinh nhất định cũng có thể làm thay đổi hệ vi sinh đường ruột trong nhiều năm, thậm chí kéo dài từ 4 đến 8 năm.

Theo GS.TS Tove Fall, chuyên gia dịch tễ học phân tử và là đồng tác giả nghiên cứu, cho biết các nhà khoa học từ lâu đã biết kháng sinh có thể gây thay đổi ngắn hạn đối với hệ vi sinh đường ruột. Tuy nhiên, kết quả mới cho thấy những tác động này có thể kéo dài lâu hơn so với những gì trước đây từng được ghi nhận.

Mức độ ảnh hưởng khác nhau tùy loại kháng sinh

Trong nghiên cứu, các nhà khoa học phân tích dữ liệu sử dụng thuốc và bản đồ hệ vi sinh đường ruột của gần 15.000 người trưởng thành tại Thụy Điển. Họ so sánh hệ vi sinh của những người từng sử dụng kháng sinh với những người không dùng thuốc trong suốt tám năm theo dõi.

Nghiên cứu tập trung vào 11 loại kháng sinh khác nhau, bao gồm các thuốc thường được kê đơn như penicillin V, tetracycline và clindamycin, cùng một số loại ít phổ biến hơn. Kết quả cho thấy tác động của kháng sinh lên hệ vi sinh đường ruột không giống nhau giữa các loại thuốc.

Ba nhóm kháng sinh gồm clindamycin, fluoroquinolone và flucloxacillin có ảnh hưởng rõ rệt nhất. Những người từng sử dụng các thuốc này ghi nhận sự suy giảm đa dạng vi sinh vật đường ruột từ khoảng 10–15%. Đáng chú ý, ở một số trường hợp, sự thay đổi này vẫn tồn tại nhiều năm sau khi kết thúc điều trị. Ngược lại, penicillin V chỉ gây ra những thay đổi nhẹ và mang tính tạm thời đối với hệ vi sinh.

Vì sao hệ vi sinh đường ruột quan trọng?

Theo BS. Peter Stein, chuyên gia tiêu hóa tại hệ thống y tế Northwell Health (Mỹ), các vi khuẩn có lợi trong ruột hỗ trợ tiêu hóa thức ăn, tổng hợp một số dưỡng chất quan trọng và góp phần bảo vệ cơ thể trước các vi khuẩn gây bệnh. Tuy nhiên, kháng sinh không chỉ tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh mà còn có thể làm suy giảm cả những vi khuẩn có lợi. 

TS. Cindy Liu, chuyên gia về sức khỏe môi trường tại Trường Y tế Công cộng Milken thuộc Đại học George Washington (Mỹ), cho biết trong quá trình điều trị, nhiều vi khuẩn “vô tội” trong đường ruột cũng bị ảnh hưởng.

Những thay đổi trong hệ vi sinh có thể dẫn đến nhiều hệ lụy tiềm ẩn. Một trong những nguy cơ đã được ghi nhận là nhiễm khuẩn đường ruột do vi khuẩn Clostridium difficile, có thể gây tiêu chảy nặng và biến chứng nguy hiểm.

Ngoài ra, một số nghiên cứu đang xem xét mối liên hệ giữa hệ vi sinh đường ruột và các vấn đề sức khỏe khác như bệnh tim mạch chuyển hóa, rối loạn miễn dịch hoặc sức khỏe tâm thần. Tuy vậy, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng lĩnh vực nghiên cứu này vẫn còn khá mới và cần thêm nhiều bằng chứng để làm rõ mối quan hệ giữa hệ vi sinh và bệnh tật.

Không nên tự ý tránh kháng sinh

Các chuyên gia khẳng định phát hiện mới không có nghĩa là mọi người nên tránh dùng kháng sinh. Trong nhiều trường hợp, kháng sinh vẫn là phương pháp điều trị cần thiết và hiệu quả đối với các nhiễm trùng do vi khuẩn. Điều quan trọng là sử dụng thuốc đúng chỉ định của bác sĩ và tránh lạm dụng, chẳng hạn như dùng kháng sinh cho các bệnh do virus.

Hỗ trợ sức khỏe đường ruột khi dùng kháng sinh

Các chuyên gia cho rằng chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh, đặc biệt trong thời gian sử dụng kháng sinh.

Một chế độ ăn cân bằng, giàu thực phẩm có nguồn gốc thực vật được xem là nền tảng cho sức khỏe đường ruột. Những thực phẩm lên men tự nhiên như sữa chua, kefir, kim chi hay dưa cải có thể cung cấp lợi khuẩn (probiotic) có lợi cho hệ tiêu hóa.

Bên cạnh đó, các thực phẩm giàu chất xơ thực vật cũng rất quan trọng. Chất xơ đóng vai trò như nguồn “thức ăn” cho các vi khuẩn có lợi trong ruột, giúp chúng phát triển và duy trì sự cân bằng của hệ vi sinh.

Cuối cùng, các chuyên gia khuyến nghị nên bổ sung đa dạng rau xanh, trái cây, các loại hạt và ngũ cốc nguyên hạt trong khẩu phần ăn hằng ngày. Những thực phẩm này cung cấp các chất tiền sinh học (prebiotic) giúp nuôi dưỡng hệ vi sinh vật đường ruột.

 

Podcast: Bị cúm A có nên dùng kháng sinh không?

WHO cảnh báo: bệnh lậu kháng kháng sinh gia tăng

Cần hành động ngay để chống lại tình trạng kháng kháng sinh

Lạm dụng thuốc kháng sinh tăng nguy cơ bị hen suyễn, dị ứng ở trẻ