Nhiều cơ sở y tế gặp khó khăn trong việc triển khai cơ chế tự chủ, chưa tối ưu hóa nguồn lực và dịch vụ theo hướng lấy người bệnh làm trung tâm. Đồng thời, sự chênh lệch lớn về chỉ số sức khỏe và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế chuyên sâu giữa các vùng miền vẫn còn tồn tại, làm giảm sự công bằng trong bảo vệ sức khỏe nhân dân.

Bác sĩ Lân Hiếu đề xuất rằng, với các bệnh viện tuyến huyện hay các bệnh viện chuyên ngành như lao, truyền nhiễm, sức khoẻ tâm thần... các địa phương vẫn nên duy trì tỷ lệ chi thường xuyên cho y tế tăng theo thời gian.

Cũng theo BS. Lân Hiếu, đồng thời cần khuyến khích phát triển dịch vụ cho những người có điều kiện để tăng cường chất lượng khám chữa bệnh, cải thiện thái độ chăm sóc của nhân viên y tế và có nguồn tài chính để đầu tư trang thiết bị, nâng cao đời sống người lao động.

Chênh lệch trình độ chuyên môn có xu hướng ngày càng tăng dẫn tới quá tải tại các bệnh viện lớn, thậm chí là bệnh viện tư - một tình huống chưa hề có trước đây. Tỷ lệ % tiền từ túi người dân dành cho việc chăm sóc sức khoẻ không thể giảm xuống nhưng vấn đề này cần một giải pháp đồng bộ theo nhiều góc tiếp cận. Đơn cử việc lạm dụng chỉ định làm các xét nghiệm cận lâm sàng, chụp chiếu và cả các phẫu thuật, thủ thuật đang là nỗi lo lắng, bức xúc của người dân. Chúng ta phải có chế tài đặc biệt trong lĩnh vực tương đối chuyên sâu phức tạp này.

Cũng theo BS. Lân Hiếu, cải cách và phát triển các hình thức BHYT mà phân mức đóng và khuyến khích các loại hình bảo hiểm khác đóng vai trò quan trọng trong giảm sử dụng tiền túi của người dân trong việc khám chữa bệnh.

Phân vùng trong quy hoạch y tế chuyên sâu. Không đầu tư dàn trải ví dụ như không khuyến khích bệnh viện nào cũng triển khai ghép tạng để đạt hạng đặc biệt mà nên quy hoạch mỗi vùng một trung tâm y khoa lớn. Giai đoạn này có thể là 3 miền (Bắc Trung Nam) sau đó tăng lên 5 vùng (bắc trung bộ, Nam trung Bộ)...

Theo BS. Lân Hiếu, thực tế cho thấy, dù y tế dự phòng đã được quan tâm nhiều hơn nhưng vẫn còn nhiều bệnh phát hiện giai đoạn muộn, quản lý bệnh mạn tính chưa tốt, dịch bệnh vẫn dễ lan rộng... dẫn đến tăng quá tải bệnh viện, tỷ lệ tử vong cao và tốn kém chi phí nguồn lực của xã hội.

Nghị định 72 của Chính phủ đã tạo ra một bước đột phá trong y tế dự phòng là chủ trương khám sức khoẻ định kỳ cho toàn dân. Và thời gian vừa qua, các địa phương đang triển khai rầm rộ, Bộ Y tế cũng chuẩn bị ban hành hướng dẫn khám sức khoẻ định kỳ.

Theo đó, cần phân theo lứa tuổi, giới tính, nghề nghiệp có hay không có bệnh nền... cá thể hoá các trường hợp phát hiện bệnh mới xuất hiện. Các đối tượng như người lao động, quân nhân, viên chức... đã được khám theo luật định từ nhiều năm nay. Tuy nhiên, cần siết chặt chuyên môn, số hoá dữ liệu đề ra các quy định chặt chẽ hơn về chất lượng khám sức khoẻ định kỳ. Tiêu chuẩn đơn giản nhất là cơ sở khám sức khỏe phải lưu trữ được thông tin dữ liệu trên hệ thống và tiến tới là sổ khám bệnh điện tử.

Với nhóm người có bệnh mạn tính đang theo dõi tại bệnh viện địa phương thì giao luôn cho cơ sở y tế này quy định khám toàn thể 6 tháng/lần để bảo đảm phát hiện các bệnh khác hoặc biến chứng của bệnh nền tiến triển. Nhiều người lớn tuổi đều có 1 đến một vài bệnh mạn tính như tăng huyết áp, mỡ máu, đái tháo đường, COPD hay bệnh tâm, thần kinh... chính vì vậy cần mở rộng nhóm khám bệnh định kỳ này cho đến khi đạt 100% người trên 60 tuổi (nữ) và 62 tuổi (nam) được khám định kỳ tại bệnh viện theo thẻ BHYT.

Cuối cùng chỉ còn nhóm dưới 18 tuổi, lao động tự do (nhưng chưa già). Thiết kế gói khám bệnh tập trung những bệnh bẩm sinh hay mắc phải như sỏi thận, tuyến giáp, u xơ tử cung... Sàng lọc phát hiện bệnh để chuyển các bệnh viện địa phương theo dõi lâu dài. Còn những người hoàn toàn khoẻ mạnh sẽ được cấp phiếu (voucher) khám bệnh 1 năm 1 lần ở bất cứ cơ sở y tế nào với tiêu chuẩn do Bộ Y tế quy định.

Theo BS. Lân Hiếu, sự thiếu hụt này không chỉ về số lượng mà cả chất lượng, không đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu. Với chủ trương quản lý đầu ra (sát hạch lấy giấy phép hành nghề) sẽ được áp dụng trong thời gian tới, ngành y tế sẽ bất ngờ với chất lượng đào tạo chênh lệch giữa các trường đại học. Do vậy, ngành y tế cần chấn chỉnh ngay từ bây giờ.

Theo đó, Bộ Y tế cùng Bộ Giáo dục&Đào tạo cần rà soát chất lượng kỳ thi tốt nghiệp xác sĩ ở tất cả các trường Y trên toàn quốc. Song song với đó nên có chế độ hỗ trợ học phí, học bổng để thu hút người học nghề Y đặc biệt là điều dưỡng, nữ hộ sinh, kỹ thuật viên... đang rất thiếu hụt hiện nay.

Bản thân BS. Lân Hiếu đã nhiều lần đề xuất bác sĩ nội trú cần có lương, đóng bảo hiểm xã hội ngay từ khi nhập học vì họ đã tốt nghiệp bác sĩ và thực sự đóng góp trong việc chăm sóc sức khoẻ người dân. Còn đối với vùng sâu vùng xa, rất cần chế độ đãi ngộ đặc biệt cho nhân viên y tế, chỉ có cách đó y tế cơ sở ở những nơi đặc biệt khó khăn mới có cơ may chuyển mình.

BS. Lân Hiếu cũng chia sẻ rằng, những lần đi các vùng sâu vùng xa, ông nhận thấy các giáo viên cắm bản đã phần nào yên tâm công tác nhờ những ưu đãi trong chính sách mới nhưng các y bác sĩ vẫn chưa có được “sự yên tâm” này.

Luật Đấu thầu 2023 có hiệu lực với nhiều điểm mới về mua sắm tập trung, đàm phán giá và lựa chọn nhà thầu, việc đấu thầu đã có những chuyển biến tích cực, tuy nhiên, các biến động lớn của thị trường dược phẩm, trang thiết bị y tế toàn cầu (chiến tranh, tỷ giá, nguồn nguyên liệu…) thời gian vừa qua cũng cần được lưu tâm đặc biệt. Nếu cơ chế giá không đủ linh hoạt, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong việc duy trì cung ứng, dẫn đến tình trạng một số gói thầu không thu hút được nhà cung cấp tham gia. Đó là thực tế đã xảy ra trong thời gian vừa qua.

Ông cũng cho rằng, Bộ Y tế nên bổ sung các thông tư hướng dẫn để bệnh viện có thể mua trực tiếp thuốc, trang thiết bị từ các công ty gốc không qua các công ty trung gian, giảm chi phí và tăng cường tiếp cận với các phương pháp tiên tiến mới nhất, đặc biệt những thuốc hiếm ví dụ như giải đốc tố do ngộ độc, rắn cắn...

Nếu triển khai tốt các giải pháp này, tình trạng thiếu thuốc, vật tư tiêu hao, trang thiết bị tại các cơ sở công lập có thể được cải thiện đáng kể, đồng thời giảm chi phí và thời gian dành cho các quy trình đấu thầu lặp lại nhiều lần trong năm.

PGS.TS Lân Hiếu cũng cho rằng, ngoài các vấn đề nêu trên, những vấn đề về vệ sinh an toàn thực phẩm, giảm tỷ lệ sinh và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi… cũng là những vấn đề ngành y tế cần thực sự quan tâm trong thời gian sắp tới. Các vấn đề này không mới – như an toàn thực phẩm, luôn có tần suất “quay trở lại” lớn nếu không được quan tâm, điều chỉnh.