Từ chính sách quốc gia đến Luật Y học cổ truyền

SUCKHOE+ |

Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới, 170 trong 194 quốc gia thành viên báo cáo có sử dụng các hình thức YHCT như thảo dược, châm cứu, yoga, trị liệu bản địa… Trong nhiều cộng đồng nông thôn ở nhiều quốc gia, YHCT vẫn là lựa chọn đầu tiên vì tính sẵn có, chi phí thấp và phù hợp văn hóa.

WHO đã nghiên cứu và công bố Chiến lược YHCT giai đoạn 2025–2034, nhằm hướng tới việc mọi người dân đều có thể tiếp cận YHCT một cách an toàn, hiệu quả, YHCT được tích hợp vào hệ thống y tế quốc gia [3]. Theo đó, Chiến lược toàn cầu của WHO về YHCT đã đề ra các nguyên tắc cốt lõi sau đây:

WHO cũng đã xác định được các ưu điểm và các thách thức của YHCT như là một bộ phận cấu thành của hệ thống y tế trong sự nghiệp chăm sóc sức khỏe nhân dân (Bảng I).

WHO đánh giá cao vai trò của cây thuốc và thảo dược. Hàng ngàn năm, hàng tỷ người trên thế giới sử dụng dược liệu và thảo dược như một bộ phận quan trọng trong chăm sóc sức khỏe hàng ngày. Những kiến thức và kinh nghiệm sử dụng dược liệu và thảo dược trong chăm sóc sức khỏe đã tạo ra nguồn tri thức bản địa quý giá, là di sản của nhiều dân tộc trên thế giới. Nhiều bài thuốc dân gian đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ, đóng góp vào kho tàng tri thức y học của nhân loại. Cây thuốc cũng tạo ra rất nhiều tiềm năng để các nhà khoa học hiện đại phát minh ra các phân tử dược chất mới (API: Active Pharmaceutical Ingredient: các hoạt chất). Một số hoạt chất quan trọng trong y học hiện đại (ví dụ: aspirin từ vỏ cây liễu, artemisinin từ cây thanh hao hoa vàng, thuốc chữa đái tháo đường Dapagliflozin từ gliflozin – một hoạt chất từ rễ cây táo...) bắt nguồn từ nghiên cứu thảo dược truyền thống.

Đồng thời WHO cũng xác định rõ những ưu điểm và thách thức khi sử dụng dược liệu và thảo dược (Bảng II).

Việc kết hợp YHCT với y học hiện đại trong chăm sóc sức khỏe ban đầu (primary health care) được WHO coi là hướng đi quan trọng để đạt mục tiêu thiên niên kỷ “sức khỏe cho mọi người”. Như vậy, WHO không phủ nhận YHCT và sử dụng dược liệu, thảo dược trong chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân, mà ủng hộ việc tích hợp có chọn lọc, dựa trên bằng chứng khoa học, an toàn và bền vững.

Ngày 30 tháng 4 năm 2025, WHO đã ban hành Chiến lược toàn cầu về Y học cổ truyền, giai đoạn 2025-2034 (WHO Global Traditional Medicine Strategy 2025-2034) [3].

Đối với YHCT, dược liệu và thảo dược, WHO khuyến nghị các hành động ưu tiên nhằm: (1) Tăng cường bằng chứng khoa học: đầu tư nghiên cứu lâm sàng về thảo dược và các liệu pháp truyền thống, xây dựng cơ sở dữ liệu toàn cầu về bằng chứng khoa học của y học cổ truyền, khuyến khích hợp tác quốc tế trong nghiên cứu, chia sẻ dữ liệu và kết quả. (2) Đảm bảo an toàn và quản lý chất lượng: phát triển dược điển thảo dược quốc tế để chuẩn hóa định danh, chất lượng và liều lượng, thiết lập hệ thống giám sát tác dụng phụ và biến chứng từ sản phẩm thảo dược, tăng cường năng lực quản lý của các cơ quan y tế quốc gia để kiểm soát thị trường dược liệu. (3) Tích hợp YHCT vào hệ thống y tế quốc gia: đưa YHCT vào chăm sóc sức khỏe ban đầu, đặc biệt ở vùng nông thôn, đào tạo nhân lực y tế về phương thức và biện pháp kết hợp YHCT với y học hiện đại, xây dựng khung pháp lý rõ ràng để công nhận và quản lý các dịch vụ YHCT. (4) Tối ưu hóa giá trị liên ngành: kết nối YHCT với các lĩnh vực khác như giáo dục, môi trường và kinh tế, bảo tồn đa dạng sinh học, khai thác bền vững nguồn cây thuốc, thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương thông qua ngành dược liệu.Như vậy, WHO coi YHCT, cây thuốc và thảo dược là nguồn lực y tế toàn cầu, nhưng nhấn mạnh phải dựa trên bằng chứng, chuẩn hóa và quản lý nghiêm ngặt. Chiến lược YHCT 2025–2034 của WHO đặt trọng tâm vào việc biến YHCT thành một bộ phận chính thức của hệ thống y tế của các quốc gia, đồng thời bảo đảm an toàn cho người bệnh và bảo đảm YHCT phát triển bền vững.