Khi J.L - một chuyên gia an ninh mạng đến từ Minnesota (Mỹ), bắt đầu dùng thuốc giảm cân có chứa GLP-1 vào năm ngoái, cô ấy không gặp bất kỳ tác dụng phụ nào như đã từng nghe nói đến. Cô ấy cũng không cảm thấy thay đổi nhiều về cảm giác đói hay thèm ăn.

Ban đầu, cô J.L - 42 tuổi, rất lạc quan rằng mình sẽ thấy kết quả khi tăng liều, nhưng sau nhiều tháng hầu như không giảm cân như mong muốn cô bắt đầu tự trách mình. Cô cảm thấy lo lắng về việc liệu mình có bảo quản thuốc ở nhiệt độ thích hợp hay tiêm đúng chỗ hay không. Trong các cuộc hẹn với bác sĩ, cô chia sẻ với bác sĩ rằng mình ăn uống lành mạnh và tập thể dục thường xuyên, nhưng không giảm cân. Sau hơn 15 tháng sử dụng, cô J.L chỉ giảm được 2kg. Cô buồn bã nói, “Dù tôi có làm gì đi nữa, những loại thuốc “thần kỳ” này cũng không có tác dụng. Tôi cảm thấy vô cùng thất vọng.”

Dù các loại thuốc có chứa GLP-1 đã giúp hàng triệu người giảm cân đáng kể nhưng vẫn có những trường hợp ngoại lệ.

Với quá nhiều sự chú ý vào lợi ích của các loại thuốc này, kinh nghiệm của những người không đáp ứng thường bị bỏ qua. Đối với những bệnh nhân này, việc không thấy giảm cân sau nhiều tháng điều trị tốn kém có thể là điều vô cùng khó chịu.

Các nhà khoa học không chắc chắn tại sao một số người giảm cân rất ít và tại sao những người khác lại giảm cân rất nhiều. Và họ đã tìm câu trả lời bằng cách xem xét yếu tố di truyền và các đặc điểm khác của bệnh nhân để dự đoán phản ứng của mỗi người.

Tiến sĩ Marie Spreckley - Nhà nghiên cứu tại Đại học Cambridge (Mỹ), đưa ra một giả thuyết rằng, di truyền học đóng một vai trò quan trọng. Yếu tố di truyền có thể ảnh hưởng đến mức độ đói, cảm giác no và quá trình trao đổi chất, hay cách cơ thể đốt cháy năng lượng. Các nhà khoa học cho rằng mỗi yếu tố này đều góp phần vào việc một người có bị béo phì hay không và phản ứng của người đó với thuốc giảm cân như thế nào.

Theo Tiến sĩ Amy Sheer - bác sĩ chuyên về y học béo phì tại Đại học Y khoa Florida (Mỹ), semaglutide và tirzepatide - hai hợp chất trong hai loại thuốc giảm cân phổ biến nhất, chủ yếu hoạt động bằng cách làm giảm cảm giác thèm ăn và cảm xúc khi ăn uống. Điều đó có nghĩa là những người bị béo phì không liên quan đến lượng thức ăn nạp vào có thể không thấy rõ hiệu quả của các loại thuốc này. Còn theo Tiến sĩ Megan Capozzi - trợ lý giáo sư tại Đại học Y Washington, người nghiên cứu về điều trị bệnh đái tháo đường và béo phì, vì các loại thuốc này nhắm vào trung tâm khen thưởng của não bộ, nên sự khác biệt về mức độ khoái cảm mà mỗi người nhận được từ việc ăn uống cũng có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của thuốc.

Khi được hỏi, nhiều bác sĩ cũng đã nêu ra quan điểm của họ về việc vì sao thuốc giảm cân GLP-1 lại không có tác dụng với một số người.

Theo Tiến sĩ Beverly Tchang - bác sĩ chuyên về y học béo phì tại Weill Cornell Medicine, đồng thời là cố vấn cho Novo Nordisk - công ty sản xuất thuốc giảm cân Wegovy, có thể có những yếu tố sinh học khác ảnh hưởng đến phản ứng của một người với thuốc. Semaglutide và tirzepatide chỉ nhắm vào hai hormone, chủ yếu liên quan đến việc điều chỉnh sự thèm ăn và lượng đường trong máu.

Ví dụ, estrogen tương tác với GLP-1 trong ruột và não, có khả năng làm cho cơ thể nhạy cảm hơn với tác dụng giảm cảm giác thèm ăn của thuốc. Đó có thể là lý do tại sao nam giới dường như ít đáp ứng hơn nữ giới, và tại sao liệu pháp thay thế hormone có thể cải thiện kết quả giảm cân ở phụ nữ sau mãn kinh, theo Tiến sĩ Diana Thiara - bác sĩ chuyên về y học béo phì tại Đại học California, San Francisco (Mỹ).

Một số chuyên gia cũng cho rằng thời điểm sử dụng thuốc rất quan trọng. Tiến sĩ Zoobia Chaudhry - Giám đốc Chương trình đào tạo chuyên khoa về béo phì tại Bệnh viện Đại học Johns Hopkins (Mỹ), cho biết, người càng sống chung với bệnh béo phì lâu thì khả năng thuốc GLP-1 phát huy tác dụng càng thấp. Ví dụ, những người mắc bệnh đái tháo đường type 2 thường khó giảm cân hơn so với những người không mắc bệnh đái tháo đường. Các bệnh viêm nhiễm khác cũng có thể khiến người bệnh ít đáp ứng với thuốc hơn.

Bản thân những bệnh nhân – những người có thể mất thời gian, tiền bạc và sự tự tin, cũng cảm nhận được GLP-1 không hiệu quả với họ. Bác sĩ Sheer cho biết, bà thường phải chờ từ 4-6 tháng để đánh giá các phản ứng của bệnh nhân trước khi đề cập đến các lựa chọn khác, chẳng hạn như phẫu thuật giảm béo hoặc chuyển sang loại thuốc khác. Nhưng một số nhà nghiên cứu đang tìm cách dự đoán ngay từ đầu ai sẽ không đáp ứng điều trị.

Trong một loạt thử nghiệm gần đây, các nhà nghiên cứu đã phân tích nhiều gene liên quan đến sự thèm ăn, cảm giác no và quá trình trao đổi chất. Họ phát hiện ra sự khác biệt trong hồ sơ gene giữa những người giảm cân nhờ thuốc GLP-1 thế hệ cũ và những người không đáp ứng tốt với thuốc này. Những người không đáp ứng này lại giảm cân đáng kể nhờ một loại thuốc khác, gọi là phentermine-topiramate. Loại thuốc này dường như hoạt động khác với GLP-1 trên các đường dẫn thần kinh trong não bộ giúp ức chế sự thèm ăn.

Tiến sĩ Andres Acosta - bác sĩ chuyên khoa béo phì tại Mayo Clinic và là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết lý tưởng nhất là các bác sĩ nên sử dụng đặc điểm của bệnh nhân để xác định loại thuốc giảm cân nào họ nên thử trước tiên. Mặc dù xét nghiệm này chưa được chứng minh là cải thiện kết quả giảm cân trong các thử nghiệm độc lập hoặc thực tiễn lâm sàng, nhưng một số bác sĩ, bao gồm cả bác sĩ của bà J.L, đang sử dụng nó để hướng dẫn các bước tiếp theo khi bệnh nhân không đáp ứng với thuốc GLP-1. Kết quả của bà J.L cho thấy bà phải ăn nhiều hơn để cảm thấy no và cũng không no được lâu. Vì vậy, theo khuyến nghị của bác sĩ, bà Layeux bắt đầu dùng kết hợp phentermine cùng với thuốc chứa GLP-1 để giải quyết cả hai vấn đề. Bà đã giảm được khoảng 9kg trong vòng một tháng.

Những bệnh nhân khác không đáp ứng với các loại thuốc GLP-1 hiện có có thể sớm có thêm lựa chọn khác. Các công ty dược phẩm hiện đang phát triển các loại thuốc mới nhắm vào các hormone khác. Và bác sĩ Tchang cho biết bà thường phải nói với những bệnh nhân không thấy kết quả rằng mặc dù hiện tại có thể chưa có loại thuốc phù hợp với họ, điều đó không có nghĩa là sẽ không có trong sáu tháng, một năm hoặc hai năm nữa.

Gần đây, các bác sĩ điều trị béo phì tại Mỹ thường được nghe bệnh nhân chia sẻ rằng, sau khi giảm cân tới mức họ mong muốn, họ đã giãn khoảng cách giữa các lần tiêm và dường như phương pháp này có hiệu quả. Chia sẻ về điều này, Tiến sĩ Mitch Biermann - chuyên gia về béo phì và nội khoa tại Bệnh viện Scripps Clinic ở San Diego (Mỹ), cho biết, khi các bệnh nhân chia sẻ về điều này, ông đã chia sẻ và hướng dẫn nó với những bệnh nhân khác và cũng thấy tác dụng tương tự. Tiến sĩ Biermann cũng đã tiến hành nghiên cứu và kết quả của nghiên cứu đó là: Sau 36 tuần theo dõi, hầu hết các bệnh nhân giãn cách thời gian tiêm GLP-1 đều giữ được cân nặng ổn định và duy trì được các lợi ích sức khỏe như giảm huyết áp và kiểm soát đường huyết tốt hơn. Theo báo cáo, chỉ có bốn bệnh nhân tăng cân sau khi chuyển sang phương pháp này, và họ nhanh chóng quay lại tiêm thuốc hàng tuần.

Nghiên cứu này có quy mô nhỏ, chỉ gồm 34 bệnh nhân trong một nhóm tương đối đồng nhất, đa số là người da trắng và được thực hiện bằng cách phân tích hồ sơ bệnh án hiện có. Tuy nhiên, nghiên cứu này đã cung cấp một lựa chọn mới đầy tiềm năng hấp dẫn cho những bệnh nhân không muốn tiêm thuốc suốt đời bởi chi phí tốn kém và một số người lo ngại có thể gây ra những tác dụng phụ không lường trước được.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, kết quả nghiên cứu cần được diễn giải một cách thận trọng. Họ nhấn mạnh rằng các bệnh nhân không ngừng dùng thuốc. Họ chỉ dùng thuốc ít thường xuyên hơn và vẫn dùng liều lượng tiêu chuẩn như trước đây. Và bệnh nhân chỉ giảm tần suất sau khi đạt được mục tiêu giảm cân mong muốn và đạt đến giai đoạn giảm cân ổn định.

Tiến sĩ Fatima C. Stanford - chuyên gia về béo phì tại Trường Y Harvard (Mỹ), cho rằng, nghiên cứu này không có nhóm đối chứng nên không phải là một thử nghiệm ngẫu nhiên theo tiêu chuẩn vàng trong y học. Tuy nhiên, điều quan trọng là các đối tượng tham gia đã tự nguyện lựa chọn tham gia. “Những người đồng ý giảm tần suất điều trị có thể đã tuân thủ điều trị tốt hơn, tự tin hơn vào hành vi của mình hoặc có phản ứng chuyển hóa tốt hơn” - Tiến sĩ Stanford cho biết. Bà cũng lưu ý rằng khoảng 12% số người tham gia cố gắng giãn cách liều dùng cuối cùng lại phải quay lại tiêm hàng tuần sau khi tăng cân trở lại. Tuy nhiên, nghiên cứu này cũng giúp các chuyên gia định hình lại quy trình điều trị. "Điều trị mạn tính không nhất thiết có nghĩa là dùng liều tối đa hàng tuần mãi mãi. Có thể điều chỉnh liều lượng cho từng cá nhân để mang lại hiệu quả tốt hơn.” - Tiến sĩ Stanford cho biết.

Ông S.M - 65 tuổi, là bệnh nhân của bác sĩ Biermann, là người vật lộn với việc giảm cân trong nhiều năm. 5 ngày mỗi tuần, ông dành 30 phút trên máy tập. Nửa cuối năm 2023, ông sử dụng thuốc tiêm chứa GLP-1 hàng tuần và ông đã giảm được khoảng 9kg, chỉ số huyết áp cũng như cholesterol trở lại mức bình thường. Nhưng khi ông ngừng thuốc đột ngột, ông nhanh chóng tăng lại 4,5kg. Vì vậy, ông ấy tiếp tục tiêm thuốc hàng tuần và đã giảm được số cân đã tăng trở lại. Sau đó, ông S.M làm theo gợi ý của bác sĩ Biermann là tiêm cách tuần, ông đã duy trì được cân nặng và những lợi ích sức khỏe nhờ ăn hai bữa một ngày, không ăn thêm, không ăn vặt giữa các bữa.

Hầu hết các bệnh nhân có hồ sơ bệnh án được xem xét trong nghiên cứu này đã giảm cân đáng kể, từ chỉ số khối cơ thể trung bình (BMI) là 30 - ngưỡng của bệnh béo phì, xuống còn trung bình 25,2, được coi là chỉ hơi thừa cân. 17 người dùng liều thuốc tiêu chuẩn hai tuần một lần, 6 người dùng mỗi 10 - 14 ngày, 7 người khác tiêm cách nhau hơn hai tuần, với khoảng thời gian dài nhất là sáu tuần. Khi dùng thuốc với tần suất ít hơn, hầu hết người tham gia vẫn tiếp tục giảm cân ở mức độ vừa phải hoặc duy trì cân nặng; chỉ có 5 người tăng cân ở mức độ vừa phải. Sau 36 tuần, chỉ số BMI trung bình của bệnh nhân giảm xuống còn 24,6 - được coi là cân nặng bình thường. Nghiên cứu cũng cho thấy, lượng cân nặng giảm thêm trong giai đoạn này là do mất mỡ chứ không phải mất cơ. Và bệnh nhân duy trì được sự cải thiện về các chỉ số bao gồm tiền đái tháo đường, triglyceride, HDL-cholesterol hay còn gọi là cholesterol tốt và huyết áp.

Tiến sĩ Biermann cho biết câu hỏi mà bệnh nhân thường hỏi nhất về loại thuốc này là, họ có phải dùng thuốc này suốt đời không. Chính vì vậy, khi ông trình bày kết quả nghiên cứu này, có rất đông các bác sĩ điều trị béo phì đã lắng nghe.

T.J.M - một nhân viên ngân hàng 54 tuổi, nghe nói rằng thuốc giảm cân có một nhược điểm: mất cơ nghiêm trọng. Bà T.J.M ghét tập thể dục nhưng ở độ tuổi của mình, bà vẫn giữ được dáng, có thể tự đứng dậy khi ngã và có các khối cơ tốt. Nhưng sau khi dùng thuốc GLP-1, một sự thay đổi đã xảy ra - bà giảm cân quá nhanh mà không cần chế độ ăn kiêng và tập luyện nghiêm ngặt.

Nhìn chung, người béo phì có khối lượng cơ bắp nhiều hơn người không béo phì, đơn giản vì trọng lượng cơ thể họ lớn hơn. Họ cũng có nhiều cơ bắp bị tích tụ mỡ hơn, và những cơ bắp này thường yếu hơn. Vì vậy, khi ai đó giảm cân, việc mất đi một phần cơ bắp là điều tự nhiên. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ liệu đây có thực sự là một vấn đề hay không. Các chuyên gia không biết liệu những người dùng GLP-1 có bị mất cơ nhiều hơn, ít hơn hay chỉ ở mức độ vừa phải so với các phương pháp giảm cân khác - hoặc thậm chí liệu phần cơ bị mất có phải là mô cơ khỏe mạnh hay không.

Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Diana Thiara - Giám đốc Y khoa của Chương trình Quản lý cân nặng tại Đại học California, San Francisco (Mỹ), trong mắt công chúng, hiện tượng mất cơ do GLP-1 gây ra đã chuyển từ một vấn đề phức tạp, chưa được giải quyết thành một nỗi lo sợ lan rộng. Một số bệnh nhân ngần ngại bắt đầu dùng thuốc này trong khi những người khác đang dùng thuốc lại tự tìm cách điều trị bằng những phương pháp khác. Theo TS. Thiaria, nỗi lo sợ này còn bị nhiều KOLs và phòng tập thể hình lợi dụng để bán các gói tập luyện hay những sản phẩm hỗ trợ với giá cao.

Theo TS. Thiaria, mối lo ngại về việc mất khối lượng cơ bắp là điều dễ hiểu bởi nó liên quan đến nguy cơ té ngã, gãy xương và mất khả năng tự lập cao hơn ở người lớn tuổi. Vì khối lượng cơ bắp có xu hướng giảm sau tuổi 30, các chuyên gia cho rằng việc bảo tồn khối lượng cơ bắp là một trong những cách đáng tin cậy nhất để duy trì khả năng vận động và kéo dài tuổi thọ.

Tuy nhiên, việc mất đi một lượng cơ bắp nhất định khi giảm cân có thể không phải là điều quá đáng lo ngại. Thông thường, cơ bắp được tạo dựng bằng cách hoạt động thể chất. Vì vậy, khi cân nặng giảm xuống - nhờ chế độ ăn kiêng, tập thể dục, thuốc hoặc phẫu thuật, cơ thể bạn không cần nhiều cơ bắp như trước nữa, theo Tiến sĩ Lee Kaplan - Giám đốc Viện Béo phì và Chuyển hóa ở Boston (Mỹ).

Nghiên cứu cho thấy, khi sử dụng thuốc GLP-1, khoảng 1/4 trọng lượng giảm đi là khối lượng mô nạc - một thuật ngữ bao gồm cả cơ, lượng nước và mô liên kết. Giảm cân nhanh có thể gây căng thẳng cho cơ thể và khiến phần lớn trọng lượng giảm đi tập trung vào mô nạc, theo John Jakicic - Giáo sư về hoạt động thể chất và quản lý cân nặng tại Trung tâm Y tế Đại học Kansas (Mỹ). Đó là một lý do tại sao các bác sĩ cố gắng tăng liều GLP-1 dần dần. Nhưng vì phần lớn trọng lượng giảm đi vẫn là chất béo, nên thành phần cơ thể của bệnh nhân hay tỷ lệ tổng thể giữa chất béo và khối lượng cơ nạc vẫn có xu hướng cân bằng hơn.

Một số nghiên cứu được thực hiện từ nhiều thập kỷ trước về chế độ ăn ít calo cho thấy rằng, việc giảm cân có thể làm giảm lượng mô mỡ kém chất lượng này một cách không cân xứng. Một nghiên cứu năm 2025 cũng cho thấy rằng bệnh nhân giảm lượng cơ tương tự khi dùng tirzepatide như các phương pháp giảm cân khác, nhưng lượng mỡ bên trong cơ bắp của họ giảm nhiều hơn. Tuy nhiên, nghiên cứu này chỉ tập trung vào cơ đùi và không đo lường sức mạnh hoặc chức năng của các cơ này. Đối với các bác sĩ, điều quan trọng nhất ở những người giảm cân bằng thuốc GLP-1 là sức khỏe tổng thể và thể lực hàng ngày, chứ không chỉ đơn thuần là lượng cơ bắp. Các thử nghiệm lâm sàng đã chỉ ra rằng, đối với những người béo phì, GLP-1 giúp cải thiện chức năng thể chất của họ bởi việc giảm cân giúp họ giữ thăng bằng tốt hơn, phối hợp và vận động tốt hơn.

Chỉ trong chưa đầy một năm, bà T.J.M đã giảm được 40 pound (khoảng 18kg) nhờ thuốc GLP-1. Mặc dù biết rằng mình cũng đã mất đi một lượng cơ bắp, nhưng bà không cảm thấy yếu đi. Khi cân nặng giảm xuống, bà có thể tự lái xe, tập Pilates và đi trượt tuyết cùng các con gái, thay vì chỉ đứng nhìn từ bên ngoài. Theo lời khuyên của bác sĩ, bà bắt đầu sử dụng dây kháng lực mỗi tối và tạ nhẹ ba lần một tuần để giúp duy trì sức mạnh cơ bắp. Nhưng bà T.J.M l cho biết việc mất cơ bắp chưa bao giờ khiến bà cảm thấy đó là một cuộc khủng hoảng vì thuốc đã mang lại cho bà nhiều khoảnh khắc dễ chịu thường nhật hơn.

Nhưng ngay cả như vậy, những rủi ro tiềm tàng của việc mất cơ vẫn cần được cân nhắc so với lợi ích sức khỏe mà các loại thuốc này mang lại. Trong các thử nghiệm lâm sàng, những loại thuốc này đã được chứng minh là có hiệu quả trong điều trị bệnh tim mạch, bệnh thận và nhiều bệnh khác. Chính vì vậy, Tiến sĩ Jessica Bartfield - Giám đốc y khoa của Trung tâm Quản lý cân nặng tại Bệnh viện Atrium Health Wake Forest Baptist (North Carolina, Mỹ) cho biết: “Mất cơ không phải là điều đáng sợ. Đó là điều chúng ta có thể theo dõi, giám sát và giảm thiểu.” Việc bổ sung đủ protein và tập thể dục rất quan trọng đối với cơ bắp và sức khỏe tổng thể, vì vậy các chuyên gia khuyên bạn nên ưu tiên cả hai. Theo Tiến sĩ Jakicic, điều quan trọng nhất là ăn uống lành mạnh và duy trì hoạt động – cả tập luyện tim mạch và rèn luyện sức mạnh – bất kể bạn tập theo cách nào.

"Mọi người đều đang mất dần khối lượng cơ bắp, và mọi người nên cố gắng hết sức để duy trì và phát triển nếu có thể," Tiến sĩ Thiara cho biết.