4 vaccine quen thuộc giúp giảm nguy cơ sa sút trí tuệ

Vaccine kích thích hệ miễn dịch hoạt động, hỗ trợ loại bỏ mảng amyloid - yếu tố liên quan đến bệnh Alzheimer

Vì sao vaccine có thể bảo vệ não bộ?

Vaccine BCG, loại vaccine đầu tiên phòng bệnh lao, được phát triển vào năm 1921 tại Pháp. Những năm gần đây, các nhà khoa học phát hiện vaccine này còn có khả năng chống lại các bệnh thoái hóa thần kinh. Một phân tích tổng hợp từ nhiều nghiên cứu cho thấy nguy cơ sa sút trí tuệ có thể giảm tới 45% ở người đã tiêm vaccine.

Những lợi ích tương tự cũng được ghi nhận ở nhiều vaccine khác như vaccine zona, RSV (virus hợp bào hô hấp) và thậm chí là vaccine cúm. Theo các chuyên gia, bằng chứng dịch tễ học về mối liên hệ giữa tiêm chủng và giảm nguy cơ sa sút trí tuệ ngày càng rõ ràng.

Một số virus như virus gây zona có thể “ngủ đông” trong hệ thần kinh nhiều năm, gây viêm và ảnh hưởng đến tế bào não. Ngoài ra, các bệnh nhiễm trùng như viêm phổi, giang mai, Lyme hay bệnh nha chu cũng được cho là có liên quan đến sa sút trí tuệ.

Các nhà khoa học cho rằng việc kiểm soát những tác nhân này bằng vaccine có thể góp phần giảm nguy cơ bệnh.

Một giả thuyết khác cho rằng vaccine kích thích hệ miễn dịch hoạt động mạnh hơn. Khi đó, các tế bào miễn dịch có thể đi vào não và loại bỏ các mảng protein amyloid - yếu tố liên quan đến Alzheimer.

Những vaccine có thể giúp giảm nguy cơ sa sút trí tuệ

Trong bối cảnh dân số già hóa, các chuyên gia cho rằng tiêm chủng không chỉ giúp phòng bệnh mà còn là một cách đơn giản để bảo vệ sức khỏe não bộ về lâu dài.

Vaccine cúm

Cơ quan y tế khuyến cáo người cao tuổi, phụ nữ mang thai và những người có nguy cơ cao nên tiêm vaccine cúm hàng năm.

Không chỉ giúp giảm nguy cơ nhập viện do cúm, vaccine này còn có thể góp phần giảm nguy cơ Alzheimer. Một nghiên cứu trên hàng chục nghìn người Mỹ trên 65 tuổi cho thấy những người từng tiêm ít nhất một mũi vaccine cúm trong vòng 4 năm có nguy cơ mắc Alzheimer thấp hơn 40%.

Một nghiên cứu khác cho thấy tiêm vaccine cúm liên tục trong 3 năm có thể giảm 20% nguy cơ sa sút trí tuệ trong 4-8 năm tiếp theo.  

Vaccine RSV

Virus hợp bào hô hấp RSV gây ho và cảm lạnh, hầu hết mọi người đều từng nhiễm ít nhất một lần trong đời. Tuy nhiên, virus này có thể gây bệnh nặng ở trẻ nhỏ và người cao tuổi.

Hiện nay, vaccine RSV được triển khai cho người từ 60 tuổi trở lên và người mắc bệnh mạn tính giảm nguy cơ biến chứng hô hấp nghiêm trọng.

Một nghiên cứu năm 2025 của Đại học Oxford (Vương quốc Anh) cho thấy vaccine RSV Arexvy có liên quan đến giảm 29% nguy cơ sa sút trí tuệ chỉ trong vòng 18 tháng.

Vaccine zona thần kinh

Khoảng 1/4 dân số sẽ mắc zona thần kinh ít nhất một lần trong đời, và nguy cơ tăng theo tuổi. Bệnh gây phát ban đau rát, kèm sốt và đau đầu, làm suy giảm chất lượng cuộc sống nghiêm trọng.

Khuyến cáo hiện nay là tiêm vaccine zona cho người trên 65 tuổi hoặc những người suy giảm miễn dịch.

Nghiên cứu tại Đại học Stanford (Mỹ) trên 280.000 người cao tuổi cho thấy việc tiêm vaccine chống virus gây zona có thể ngăn chặn khoảng 1/5 số ca sa sút trí tuệ mới. Các nghiên cứu tại Australia cũng ghi nhận hiệu quả bảo vệ tương tự.

Vaccine phế cầu và bạch hầu

Nhiễm phế cầu có thể gây viêm phổi, viêm màng não, trong khi bạch hầu là bệnh nhiễm trùng nguy hiểm ảnh hưởng đến đường hô hấp.

Các vaccine này thường được tiêm từ nhỏ, nhưng người trên 65 tuổi vẫn được khuyến cáo tiêm nhắc lại vaccine phế cầu.

Một nghiên cứu năm 2023 cho thấy người cao tuổi đã tiêm vaccine bạch hầu và phế cầu có nguy cơ mắc Alzheimer thấp hơn lần lượt 30% và 27% trong vòng 8 năm.

 

Dấu hiệu sa sút trí tuệ có thể bắt đầu từ giấc ngủ

Ca mắc sa sút trí tuệ trẻ nhất nước Anh hiến não cho y học

Trầm cảm ở tuổi trung niên tăng nguy cơ sa sút trí tuệ sau này

Ăn phô mai 1 lần/tuần có thể ngừa chứng sa sút trí tuệ?