Dấu hiệu sa sút trí tuệ có thể bắt đầu từ giấc ngủ

Những rối loạn giấc ngủ đã được nhiều nghiên cứu chứng minh rằng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khoẻ nói chung và não bộ nói riêng

Các nghiên cứu gần đây cho thấy, những thay đổi trong cấu trúc giấc ngủ, đặc biệt là sự suy giảm giấc ngủ sâu, có thể liên quan đến nguy cơ mắc các bệnh thoái hóa thần kinh, trong đó có chứng mất trí nhớ. Đây là giai đoạn ngủ quan trọng giúp não bộ “dọn dẹp” các protein bất thường như amyloid beta đóng vai trò quan trọng trong bệnh Alzheimer.

Bên cạnh đó, giấc ngủ còn đóng vai trò thiết yếu trong quá trình hình thành và lưu trữ ký ức. Khi giấc ngủ bị gián đoạn, quá trình củng cố trí nhớ có thể bị ảnh hưởng, dẫn đến suy giảm khả năng ghi nhớ về lâu dài. Cụ thể, dưới đây là một số rối loạn giấc ngủ đáng lưu ý, có thể liên quan đến nguy cơ sa sút trí tuệ nếu kéo dài hoặc tiến triển nặng dần.

Mất ngủ nghiêm trọng, kéo dài

Mất ngủ không phải lúc nào cũng đáng lo ngại nhưng khi tình trạng này xuất hiện đột ngột và kéo dài, cần được theo dõi cẩn trọng. Người bệnh có thể gặp khó khăn khi đi vào giấc ngủ, dễ thức giấc giữa đêm và khó ngủ lại.

Ban ngày, họ thường xuyên mệt mỏi, giảm tập trung, dễ cáu gắt hoặc thay đổi cảm xúc bất thường. Ở một số trường hợp liên quan đến bệnh Alzheimer, tình trạng thức giấc ban đêm kèm theo buồn ngủ ban ngày là biểu hiện phổ biến, phản ánh sự rối loạn trong hệ thống điều hòa giấc ngủ – thức của não bộ.

Buồn ngủ và ngủ gật vào thời điểm bất thường

Nhịp sinh học giúp cơ thể duy trì trạng thái tỉnh táo vào ban ngày và nghỉ ngơi vào ban đêm. Khi đồng hồ sinh học bị rối loạn, người bệnh có thể ngủ nhiều vào ban ngày nhưng lại tỉnh táo vào ban đêm.

Tình trạng này không chỉ làm đảo lộn sinh hoạt mà còn đi kèm với biểu hiện lú lẫn, giảm định hướng và thay đổi hành vi. Một số người còn thức giấc nhiều lần trong đêm, cảm thấy bồn chồn hoặc mất phương hướng.

Hiện tượng này thường rõ rệt vào cuối buổi chiều và buổi tối, còn được gọi là “hội chứng hoàng hôn” hay gặp ở người có dấu hiệu suy giảm nhận thức.

Hoạt động trong khi ngủ

Một rối loạn đáng chú ý khác là hành vi “diễn xuất giấc mơ” trong khi ngủ, thường liên quan đến rối loạn hành vi giấc ngủ REM (Rapid Eye Movement - Chuyển động mắt nhanh). Người mắc có thể la hét, nói chuyện, đấm đá hoặc thậm chí bật dậy khỏi giường khi đang ngủ.

Những hành vi này thường phản ánh nội dung giấc mơ có tính chất căng thẳng hoặc nguy hiểm. Đáng lưu ý, rối loạn này có thể xuất hiện nhiều năm trước khi các triệu chứng suy giảm trí nhớ rõ rệt, đặc biệt trong các bệnh lý như sa sút trí tuệ thể Lewy hoặc Parkinson. Nguyên nhân được cho là do tổn thương sớm ở các vùng não kiểm soát sự “bất động” của cơ thể trong giấc mơ.

Mộng du

Mộng du khiến người bệnh thức dậy giữa đêm và đi lại trong trạng thái không hoàn toàn tỉnh táo. Họ có thể cảm thấy bồn chồn, khó chịu hoặc không nhận thức rõ về không gian xung quanh.

Tình trạng này không chỉ làm gián đoạn giấc ngủ mà còn ảnh hưởng đến quá trình phục hồi của não bộ. Khi giấc ngủ bị chia cắt, khả năng loại bỏ các chất thải chuyển hóa trong não suy giảm, lâu dài có thể góp phần vào tiến trình suy giảm nhận thức.

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng, rối loạn giấc ngủ đơn thuần không đồng nghĩa với việc chắc chắn mắc chứng mất trí nhớ. Tuy nhiên, nếu các biểu hiện này kéo dài, ngày càng nghiêm trọng hoặc đi kèm với suy giảm trí nhớ, giảm khả năng thực hiện các hoạt động thường ngày, người bệnh nên được thăm khám chuyên khoa thần kinh.

Nhìn chung, chủ động theo dõi giấc ngủ, duy trì lối sống lành mạnh và thăm khám sớm khi có dấu hiệu bất thường là những bước quan trọng để bảo vệ sức khỏe não bộ về lâu dài.

 

“Điểm mặt” 5 yếu tố phổ biến ảnh hưởng đến giấc ngủ

Giấc ngủ ảnh hưởng thế nào đến hành vi và tâm trạng của chó?

Tập thể dục buổi tối có ảnh hưởng đến giấc ngủ?

Infographic: Những lầm tưởng về giấc ngủ của trẻ sơ sinh khiến cha mẹ dễ lo lắng