Chatbot AI có thể gây nghiện?

Chatbot AI đang là một công cũ hữu ích nếu sử dụng đúng cách và không lạm dụng

Khi chatbot trở thành nơi để tâm sự

Thanh thiếu niên đang trải qua nhiều thay đổi về thể chất, tâm lý và các mối quan hệ xã hội. Trong giai đoạn này, nhu cầu được lắng nghe, chia sẻ và tìm kiếm sự đồng cảm là rất lớn. Chatbot AI với khả năng phản hồi nhanh, luôn sẵn sàng trò chuyện có thể trở thành một lựa chọn thuận tiện.

Một nghiên cứu gần đây của các nhà nghiên cứu tại Đại học Drexel (Mỹ) cho thấy một số thanh thiếu niên bắt đầu lo ngại về mức độ gắn bó của mình với chatbot AI. Phân tích hơn 300 bài đăng trên mạng xã hội Reddit cho thấy nhiều người trẻ sử dụng chatbot để tìm kiếm sự hỗ trợ về cảm xúc, kết nối và bầu bạn. Trong một số trường hợp, mối quan hệ này trở nên sâu sắc đến mức người dùng cảm thấy khó dừng tương tác.

Các nhà nghiên cứu nhận thấy những biểu hiện tương tự một số đặc điểm thường được xem xét trong chứng nghiện hành vi,ví dụ như thôi thúc sử dụng, ngày càng dành nhiều thời gian cho hoạt động này, khó chịu hoặc thay đổi tâm trạng khi không sử dụng, ngừng rồi quay lại sử dụng.

Điều này chưa đồng nghĩa chatbot AI gây nghiện theo nghĩa lâm sàng. Tuy nhiên, những dấu hiệu trên cho thấy việc phụ thuộc quá mức vào công cụ này là vấn đề cần được quan tâm, đặc biệt ở nhóm người trẻ.

AI luôn đồng tình có thực sự tốt?

Một trong những điểm khiến chatbot AI dễ tạo cảm giác gần gũi là khả năng phản hồi theo nội dung người dùng đưa ra. Khi một người đang buồn, tức giận hoặc thất vọng, chatbot thường có thể đưa ra những lời an ủi và thể hiện sự đồng cảm. Điều này có thể hữu ích trong một số tình huống. Tuy nhiên, sự đồng thuận gần như tuyệt đối không phải lúc nào cũng là hình thức hỗ trợ tốt nhất.

Ví dụ, khi xảy ra mâu thuẫn với một người bạn, người dùng có thể kể toàn bộ câu chuyện từ góc nhìn của mình. Chatbot dựa trên những thông tin đó để phản hồi, nhưng không phải lúc nào cũng có đủ dữ liệu để đánh giá khách quan sự việc. Nếu chỉ nhận được những lời xác nhận rằng mình hoàn toàn đúng, người dùng có thể bỏ qua những góc nhìn khác hoặc khó nhận ra phần trách nhiệm của bản thân.

Trong đời sống thực, một người đáng tin cậy đôi khi không chỉ lắng nghe mà còn đặt câu hỏi, đưa ra quan điểm khác biệt và giúp chúng ta nhìn nhận vấn đề thận trọng hơn. Đây cũng là một phần quan trọng của quá trình trưởng thành.

Việc thường xuyên tìm đến chatbot để giải tỏa cảm xúc cũng có thể làm giảm cơ hội thực hành những kỹ năng xã hội cần thiết, đặc biệt ở thanh thiếu niên.

Nguy cơ gây ảnh hưởng đến kỹ năng giao tiếp

Giao tiếp trực tiếp đòi hỏi con người biết lắng nghe, đặt câu hỏi, giải thích quan điểm, xử lý bất đồng và điều chỉnh cách ứng xử theo phản ứng của người đối diện. Những kỹ năng này được hình thành chủ yếu thông qua trải nghiệm thực tế. Trong khi đó, chatbot luôn sẵn sàng phản hồi và không thể hiện sự khó chịu, mệt mỏi hay phản đối theo cách một người thật có thể làm. Nếu quá phụ thuộc vào môi trường giao tiếp dễ dàng này, một số người trẻ có thể ít có cơ hội rèn luyện khả năng đối thoại và giải quyết những tình huống phức tạp ngoài đời.

Điều quan trọng là xác định nhu cầu trước khi tìm đến chatbot. Có lúc một người chỉ cần được lắng nghe; có lúc lại cần lời khuyên hoặc hỗ trợ để giải quyết vấn đề. Khả năng nhận biết mình thực sự cần gì cũng là một kỹ năng quan trọng đối với sức khỏe tinh thần.

AI trong hỗ trợ sức khoẻ

Một nghịch lý đáng chú ý là AI vừa có thể trở thành đối tượng khiến một số người lo ngại về sự phụ thuộc, vừa được nghiên cứu và ứng dụng trong hỗ trợ điều trị các dạng "nghiện".

Chatbot có thể cung cấp thông tin về tác động của rượu, chất gây nghiện hoặc các hành vi gây nghiện đối với sức khỏe, các mối quan hệ và cuộc sống. Khi được thiết kế phù hợp, có cơ chế giám sát và đặt trong hệ thống chăm sóc chuyên môn, AI có thể trở thành một công cụ hỗ trợ hữu ích.

Tuy nhiên, AI không nên được xem là sự thay thế cho chuyên gia tâm lý, bác sĩ hoặc các mối quan hệ xã hội thực tế. Khả năng phản hồi dựa trên thông tin người dùng cung cấp cũng khiến chatbot có nguy cơ đưa ra nhận định thiếu đầy đủ hoặc củng cố một quan điểm chưa chính xác.

Nhìn chung, với thanh thiếu niên, việc sử dụng chatbot AI càng cần có giới hạn và sự hướng dẫn phù hợp. Công nghệ có thể hỗ trợ con người, nhưng không nên thay thế những mối quan hệ và kỹ năng cần thiết cho quá trình trưởng thành.

 

Trí tuệ nhân tạo (AI) có thể giúp điều trị u não nhanh và chính xác hơn

Dấu ấn trí tuệ nhân tạo trong y tế châu Âu năm 2025

Ra mắt sách "Khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và học máy trong phát triển thuốc"

Gen Z và hành trình du lịch cùng trí tuệ nhân tạo