Ngày Thế giới phòng, chống tự tử 2026: Bắt đầu từ một cuộc trò chuyện!

Ngày Thế giới phòng, chống tự tử (World Suicide Prevention Day) được tổ chức vào ngày 10/9

Ngày Thế giới phòng, chống tự tử (World Suicide Prevention Day) được tổ chức vào ngày 10/9 hằng năm, nhằm nâng cao nhận thức về tự tử và thúc đẩy các nỗ lực phòng ngừa. Ngày này được thành lập năm 2003 bởi Hiệp hội Quốc tế về Phòng, chống tự tử (IASP), phối hợp với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Năm 2026 là năm cuối của chủ đề kéo dài ba năm, từ 2024 đến 2026: “Thay đổi cách nhìn về tự tử” (Changing the Narrative on Suicide). Thông điệp hành động của chiến dịch là “Hãy bắt đầu cuộc trò chuyện” (Start the Conversation).

Chủ đề “Thay đổi cách nhìn về tự tử” nhằm giảm định kiến và kỳ thị đối với vấn đề tự tử, để những người đang gặp khó khăn hoặc có ý định tự tử không ngại chia sẻ và tìm kiếm sự giúp đỡ.

Thông điệp “Hãy bắt đầu cuộc trò chuyện” khuyến khích mọi người chủ động hỏi han, lắng nghe và hỗ trợ những người đang gặp khó khăn hoặc có ý định tự tử.

Hơn 720.000 người tử vong do tự tử mỗi năm trên toàn cầu

Theo WHO, mỗi năm có hơn 720.000 người tử vong do tự tử trên toàn cầu. Tự tử có thể xảy ra ở mọi giai đoạn của cuộc đời và tại mọi khu vực.

Năm 2021, tự tử là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ ba ở nhóm tuổi 15-29 trên toàn cầu. Khoảng 73% số trường hợp tử vong do tự tử xảy ra tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình.

Tại Việt Nam, Báo cáo quốc gia về đăng ký và thống kê hộ tịch giai đoạn 2021-2024, được xây dựng trên cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử toàn quốc, ghi nhận năm 2024 cả nước có khoảng 2.900 trường hợp tử vong do tự tử.

Nam giới chiếm 77,3% số trường hợp. Khoảng 84,8% người tử vong do tự tử thuộc nhóm tuổi 15-59. Xét theo từng nhóm tuổi, tỷ trọng cao nhất thuộc về nhóm 30-34 tuổi, chiếm 11,9%, tiếp theo là nhóm 35-39 tuổi, chiếm 10,5%.

Theo WHO, tự tử có mối liên hệ với một số vấn đề sức khỏe tâm thần, đặc biệt là trầm cảm và rối loạn do sử dụng rượu. Tiền sử từng có hành vi tự tử cũng là một yếu tố liên quan. Tuy nhiên, không phải tất cả trường hợp tự tử đều gắn với một vấn đề sức khỏe tâm thần đã được chẩn đoán.

Nhiều trường hợp xảy ra trong những thời điểm khủng hoảng, khi một người phải đối mặt với những áp lực lớn trong cuộc sống. Các yếu tố có thể làm tăng nguy cơ gồm mất người thân, cô đơn, bị phân biệt đối xử, mâu thuẫn trong các mối quan hệ, khó khăn tài chính, mắc bệnh kéo dài gây đau đớn, bị bạo lực hoặc lạm dụng, sống trong xung đột…

Tự tử còn để lại hậu quả lâu dài đối với gia đình, bạn bè, đồng nghiệp và cộng đồng. Những người ở lại có thể chịu tổn thương tâm lý, đau buồn và gặp nhiều xáo trộn trong cuộc sống sau mất mát.

Sáng kiến LIVE LIFE về phòng, chống tự tử của WHO

Phòng, chống tự tử cần được thực hiện ở nhiều cấp độ, từ cộng đồng, từng nhóm dân số đến mỗi cá nhân. Theo sáng kiến LIVE LIFE về phòng, chống tự tử của WHO, một số biện pháp có hiệu quả dựa trên bằng chứng gồm:

- Kiểm soát chặt chẽ và giảm khả năng tiếp cận của người dân đối với những phương tiện dễ gây tử vong, chẳng hạn như thuốc bảo vệ thực vật có độc tính cao, vũ khí nguy hiểm hoặc thiết kế rào chắn an toàn tại các cầu, nhà cao tầng.

- Phối hợp với các cơ quan báo chí để đảm bảo việc đưa tin về các vụ tự tử không giật gân, không mô tả chi tiết phương thức, không lãng mạn hóa hành vi nhằm tránh tạo ra hiệu ứng bắt chước (hiệu ứng Werther).

- Triển khai các chương trình giáo dục trong nhà trường và cộng đồng, giúp người trẻ phát triển kỹ năng đối phó với áp lực, quản lý cảm xúc và giải quyết vấn đề một cách lành mạnh.

- Đào tạo cho nhân viên y tế và cộng đồng khả năng phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo, cung cấp dịch vụ can thiệp khủng hoảng, điều trị và duy trì liên lạc, theo dõi lâu dài đối với những người từng có hành vi tự hại hoặc có ý định tự tử.

WHO nhấn mạnh phòng, chống tự tử cần có sự phối hợp của nhiều lĩnh vực trong xã hội. Bên cạnh y tế, các lĩnh vực như giáo dục, lao động, nông nghiệp, doanh nghiệp, tư pháp, pháp luật, quốc phòng, chính sách và truyền thông đều có vai trò trong nỗ lực này.

Ở cấp độ cá nhân và cộng đồng, việc chủ động quan tâm, lắng nghe và khuyến khích người đang gặp khó khăn tìm kiếm sự hỗ trợ cũng là một phần quan trọng của công tác phòng ngừa.

 

WHO, UNICEF cảnh báo khoảng trống vệ sinh tại cơ sở y tế

WHO công bố bộ tài liệu hướng dẫn phòng, chống đuối nước

WHO: Gần 50% nguy cơ sa sút trí tuệ có thể phòng ngừa từ lối sống

WHO ban bố tình trạng khẩn cấp quốc tế về dịch Ebola