Sửa luật để kiểm soát thực phẩm từ gốc, thay vì chỉ xử lý vi phạm

Toàn cảnh hội thảo “Đóng góp ý kiến cho Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi)” - Ảnh: Hiệp Nguyễn/Sức Khỏe+.

Ngày 13/10, tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phối hợp Hội Khoa học kỹ thuật An toàn thực phẩm Việt Nam tổ chức hội thảo “Đóng góp ý kiến cho Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi)”. Tại đây, nhiều chuyên gia, nhà khoa học và đại diện doanh nghiệp đã đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao hiệu quả quản lý an toàn thực phẩm trong bối cảnh mới.

Phát biểu khai mạc hội thảo, GS.TS Trương Xuân Lam, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cho biết, sau hơn 15 năm thực thi, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho công tác quản lý. Tuy nhiên, sự phát triển của thương mại điện tử, chuỗi cung ứng toàn cầu cùng các mô hình kinh doanh mới đang đặt ra những yêu cầu mà hệ thống quy định hiện hành cần tiếp tục cập nhật.

An toàn thực phẩm không chỉ liên quan đến chất lượng sản phẩm cuối cùng mà còn phụ thuộc vào toàn bộ quá trình từ nguyên liệu đầu vào, sản xuất, chế biến, bảo quản, vận chuyển đến phân phối thực phẩm. Vì vậy, việc sửa đổi luật cần hướng đến một hệ thống quản lý chủ động, có khả năng nhận diện, cảnh báo và kiểm soát nguy cơ từ sớm, thay vì chỉ tập trung xử lý khi vi phạm đã xảy ra.

Quản lý theo nguy cơ, tăng cường hậu kiểm

Một trong những đề xuất trọng tâm tại hội thảo là chuyển mạnh sang phương thức quản lý dựa trên mức độ rủi ro của từng nhóm sản phẩm. Theo đó, nguồn lực kiểm tra cần được phân bổ có trọng điểm, tập trung vào những sản phẩm hoặc khâu có nguy cơ cao, thay vì áp dụng một cách thức quản lý đồng nhất trong mọi trường hợp.

GS.TS Trương Xuân Lam cho rằng, cần hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát và hậu kiểm, nâng cao năng lực phát hiện, cảnh báo và xử lý các nguy cơ mất an toàn thực phẩm. Việc kiểm soát phải được thực hiện thực chất, xuyên suốt quá trình sản xuất, lưu thông và tiêu dùng thực phẩm.

Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp cơ quan quản lý sử dụng hiệu quả nguồn lực, đồng thời nâng cao khả năng phát hiện vi phạm và ngăn chặn sản phẩm không bảo đảm an toàn tiếp tục lưu thông trên thị trường.

Bên cạnh đó, quy định về quản lý, công bố và kiểm soát chất lượng sản phẩm cũng cần được hoàn thiện theo hướng phù hợp với đặc tính của từng nhóm hàng, mức độ rủi ro, thông lệ quốc tế và điều kiện thực tiễn tại Việt Nam.

Ông Nguyễn Văn Nhiên, Phó Chủ tịch Hội An toàn thực phẩm Việt Nam, cho rằng việc cắt giảm những thủ tục không cần thiết cần đi đôi với duy trì đầy đủ trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh yêu cầu phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của từng cơ quan, từng cấp quản lý và các chủ thể trong chuỗi cung ứng. Việc xác định rõ đầu mối, trách nhiệm sẽ góp phần hạn chế tình trạng chồng chéo, nâng cao hiệu quả phối hợp và bảo đảm các quy định được thực thi thống nhất.

Về phía doanh nghiệp, trách nhiệm tự kiểm soát cần được đề cao, song không thể thay thế vai trò giám sát của cơ quan nhà nước. Công tác kiểm nghiệm, đánh giá nguy cơ, cảnh báo và truyền thông kiến thức an toàn thực phẩm cũng cần được chú trọng để nâng cao khả năng phòng ngừa rủi ro cho cộng đồng.

Tăng cường truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số

Cùng với đổi mới phương thức kiểm tra, giám sát, tăng cường truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số được xác định là những giải pháp quan trọng trong quá trình hoàn thiện Luật An toàn thực phẩm.

Theo các chuyên gia, việc kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan quản lý với các chủ thể trong chuỗi cung ứng sẽ góp phần hình thành hệ thống thông tin đồng bộ, minh bạch. Khi dữ liệu về nguồn gốc và quá trình lưu thông được quản lý hiệu quả, cơ quan chức năng có thể nâng cao năng lực giám sát, phát hiện sớm nguy cơ và tổ chức thu hồi kịp thời những sản phẩm không bảo đảm an toàn.

Đặc biệt, trước sự phát triển của thương mại điện tử, việc tăng cường quản lý hoạt động kinh doanh thực phẩm trên các sàn trực tuyến cũng là yêu cầu được đặt ra. Các quy định cần theo kịp phương thức phân phối mới, bảo đảm xác định được trách nhiệm của các bên liên quan và hạn chế những khoảng trống trong kiểm soát hàng hóa.

Từ góc độ doanh nghiệp, tham luận của AIG/ACC - do ông Huỳnh Minh Quang trình bày đề xuất hoàn thiện Luật theo ba nguyên tắc: quản lý dựa trên nguy cơ, trách nhiệm tương xứng với khả năng kiểm soát và quản lý dựa trên dữ liệu, bằng chứng.

Ông Huỳnh Minh Quang cho rằng, cần phân biệt rõ giữa an toàn thực phẩm, chất lượng sản phẩm và thông tin công bố, ghi nhãn. An toàn thực phẩm gắn với nguy cơ gây hại cho sức khỏe người tiêu dùng; chất lượng phản ánh đặc tính hoặc mức độ đáp ứng tiêu chuẩn đã công bố; còn thông tin công bố, ghi nhãn liên quan đến tính chính xác và trung thực của thông tin sản phẩm.

Theo ông Quang, sai lệch về chất lượng không mặc nhiên đồng nghĩa với mất an toàn thực phẩm. Việc phân loại và xử lý vi phạm cần căn cứ vào bản chất, mức độ vi phạm, nguy cơ nội tại, mức độ phơi nhiễm, đối tượng sử dụng, công dụng và lịch sử kiểm soát của sản phẩm. Đối với những sản phẩm có đặc tính giao thoa giữa các nhóm, cần có hướng dẫn phân loại rõ ràng, khách quan để bảo đảm tính nhất quán trong quá trình thực thi pháp luật.

Góp ý về định nghĩa và phân loại sản phẩm, bà Trần Ngọc Ánh, Giám đốc Đối ngoại Danone Việt Nam, cho rằng tiêu chí phân liều thành các đơn vị liều nhỏ là cơ sở quan trọng để phân biệt thực phẩm bảo vệ Sức Khỏe với thực phẩm thông thường.

Theo bà Ánh, tiêu chí này đã được quy định trong các quy định hài hòa kỹ thuật của ASEAN, nhưng không còn được thể hiện trong dự thảo luật. Điều này có thể dẫn đến nguy cơ nhiều sản phẩm thực phẩm thông thường cũng đáp ứng điều kiện để được phân loại là thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Vì vậy, bà kiến nghị khôi phục tiêu chí phân liều thành các đơn vị liều nhỏ nhằm bảo đảm tính thống nhất với quy định của ASEAN và phù hợp với bản chất của nhóm sản phẩm này.  

Tại hội thảo, các đại biểu cũng đề xuất tăng cường tham vấn doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu, phân phối và các chủ thể liên quan trong quá trình xây dựng văn bản hướng dẫn về phân loại, công bố sản phẩm, quản lý dữ liệu và hậu kiểm. Đồng thời, cần có lộ trình chuyển tiếp hợp lý đối với hồ sơ hiện hữu, sản phẩm đang lưu hành, nhãn bao bì và các hợp đồng liên quan, hạn chế phát sinh vướng mắc khi quy định mới được áp dụng.

Việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm được kỳ vọng sẽ tạo lập khuôn khổ pháp lý đồng bộ, minh bạch và khả thi hơn; nâng cao năng lực phòng ngừa, phát hiện, kiểm soát nguy cơ mất an toàn thực phẩm, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và củng cố niềm tin của người tiêu dùng. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và phát triển hoạt động sản xuất, kinh doanh có trách nhiệm.

Các ý kiến tại hội thảo sẽ được Liên hiệp hội Việt Nam tổng hợp đầy đủ, xây dựng báo cáo gửi tới các cơ quan có thẩm quyền để xem xét trong quá trình chỉnh lý, hoàn thiện Dự thảo Luật trước khi trình Quốc hội thông qua.

 

Sửa đổi Luật An toàn thực phẩm: Chuyển quản lý theo nguy cơ, rõ đầu mối trách nhiệm

Tiếp tục tháo gỡ vướng mắc kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu

Thủ tướng: Siết chặt an toàn thực phẩm trường học, công khai bữa ăn học sinh

Luật An toàn thực phẩm sửa đổi: Bổ sung hàng loạt hành vi bị nghiêm cấm