Đừng để thực phẩm chức năng trở thành “thuốc độc” vì thiếu tư vấn chuyên môn

Thiếu tư vấn chuyên môn là lỗ hổng khiến thực phẩm chức năng dễ bị dùng sai cách

Hệ lụy từ “tự kê đơn”

Trong bối cảnh ý thức về sức khỏe ngày càng nâng cao, thực phẩm chức năng (TPCN) đã trở thành một phần không thể thiếu trong lối sống hiện đại. Song hành với đó là một thực tế đáng báo động: Nhiều người đang sử dụng TPCN theo cảm tính hoặc nghe theo những lời tư vấn thiếu căn cứ.

Theo Indian Express, một kỹ sư phần mềm tại Ấn Độ 24 tuổi đã phải nhập viện trong tình trạng suy thận cấp, cần lọc máu khẩn cấp chỉ vì tin vào lời khuyên của huấn luyện viên thể hình. Bệnh nhân này đã tiêu thụ một lượng lớn bột protein, creatine và collagen mỗi ngày (lên tới 150gr protein/ngày), vượt xa khả năng xử lý của cơ thể.

Nhiều người lầm tưởng rằng "càng nhiều protein thì cơ càng phát triển", nhưng về mặt sinh lý, đây là một quan niệm sai lầm. Khi lượng protein vượt quá ngưỡng cần thiết, protein trở thành chất thải chuyển hóa buộc thận phải làm việc quá tải.

Tại nước ta, không ít trường hợp ngộ độc vitamin D ở trẻ nhỏ xảy ra do người lớn coi vi chất là thuốc bổ. Niềm tin này khiến các gia đình cho trẻ uống trực tiếp, dùng vitamin thỏa thích mà không dùng dụng cụ đong. Vitamin D cần thiết cho sức khỏe, nhưng sử dụng vitamin D liều cao kéo dài lại chính là nguy cơ ngộ độc, nếu sử dụng không đúng chỉ dẫn về liều lượng của bác sĩ.

Đặc biệt, với sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) trong thời gian gần đây, công cụ này được nhiều người tin tưởng như một bác sĩ cá nhân. Họ tìm đến tư vấn của AI bất cứ khi nào thấy trong người không khỏe. Một người đàn ông 60 tuổi tại Mỹ đã suýt mất mạng khi nghe lời AI thay thế muối ăn (natri clorua) bằng natri bromide. Tuy nhiên, natri bromide là một hợp chất có độc tính cao, khiến người này ngộ độc nghiêm trọng và phải nhập viện cấp cứu.

Không thể “đem con bỏ chợ”

Từ đầu năm 2025 đến nay, ngành thực phẩm chức năng trở thành tâm điểm của dư luận khi nhiều cơ quan chức năng phát hiện nhiều sai phạm quy mô lớn liên quan đến lĩnh vực này. Ác cảm từ cả phía người tiêu dùng và giới chuyên môn vô hình trung khiến một bộ phận người cần TPCN chịu nhiều thiệt thòi: Muốn dùng cũng không biết hỏi ai.

Bộ Y tế đã quy định không được kê TPCN vào đơn thuốc từ năm 2018, đồng thời đề nghị các bác sĩ, dược sĩ, nhân viên y tế (kể cả người lao động của đơn vị đã nghỉ công tác) không được tham gia quảng cáo thực phẩm chức năng.

Trong thực tế, sự tư vấn, giám sát từ bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng là yếu tố then chốt để người tiêu dùng sử dụng TPCN đúng cách. Trong quá trình này, người có chuyên môn sẽ giải thích rõ cho bệnh nhân về tác dụng bổ trợ, các hạn chế hoặc tương tác thuốc có thể xảy ra. Phải hiểu đúng về công dụng và bản chất thì người dân mới có thể dùng đúng TPCN trong chăm sóc, cải thiện sức khỏe.

Tại các quốc gia có hệ thống quản lý chặt chẽ như Mỹ hay Nhật Bản, TPCN được quy định rõ ràng là dành cho người khỏe mạnh, hoặc sử dụng trong các trường hợp thiếu hụt dinh dưỡng cụ thể dưới sự hướng dẫn của chuyên gia.

Đơn cử như ở bang Ontario, Canada, chuyên gia dinh dưỡng có thể tư vấn/khuyến nghị TPCN (vitamin, khoáng chất) dựa trên đánh giá dinh dưỡng, nhưng không được coi là kê đơn thuốc. Vitamin liều cao, như vitamin D trên 2500 IU được phân loại là thuốc và yêu cầu phải có sự chỉ định hoặc ủy quyền từ bác sĩ mới được sử dụng.  

Thời gian qua, Hiệp hội Thực phẩm chức năng Việt Nam luôn kiên trì với mục tiêu “Hiểu đúng – Dùng đúng – Làm đúng” trong lĩnh vực TPCN. Theo đó, việc sử dụng thực phẩm chức năng nên được thực hiện theo quy trình rõ ràng. Trước tiên khi có các dấu hiệu bất thường về sức khỏe, người dân cần đến các cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa khám và xét nghiệm. Việc sử dụng TPCN chỉ nên được quyết định sau khi đã xác định rõ tình trạng bệnh lý để biết sản phẩm đó có thực sự cần thiết để hỗ trợ hay không.

Trên cơ sở đó, người dùng lựa chọn sản phẩm phù hợp, đồng thời tuân thủ đúng hướng dẫn từ nhà sản xuất hoặc ý kiến tư vấn của chuyên gia. Cần hiểu rõ TPCN không phải là thuốc và chỉ đạt hiệu quả khi được sử dụng đúng người, đúng liều lượng. Sau một thời gian sử dụng, người dùng nên tái kiểm tra sức khỏe để đánh giá chính xác tác động của sản phẩm đối với cơ thể.

 

VAFF: Thúc đẩy hợp tác Việt - Nga trong phát triển thị trường TPCN

Tọa đàm cùng chuyên gia: Hiểu đúng – dùng đúng thực phẩm chức năng

thực phẩm chức năng “giải độc gan”: Hiểu đúng để dùng đúng!

Quản lý thực phẩm chức năng: Nhìn từ thế giới