Vì sao không nên dỗ trẻ ngủ bằng cách dùng melatonin?

Cha mẹ cần thận trọng khi cho trẻ sử dụng kẹo dẻo chứa melatonin

Melatonin là gì?

Melatonin là một hormone được cơ thể tạo ra tự nhiên, có vai trò giúp điều hòa chu kỳ ngủ - thức. Khi trời tối, não sẽ tiết ra melatonin để báo cho cơ thể biết đã đến giờ đi ngủ. Tuy nhiên, melatonin không thể giải quyết tất cả các vấn đề về giấc ngủ và cũng không chắc giúp trẻ ngủ ngon suốt cả đêm.

Phần lớn các sản phẩm melatonin chỉ có tác dụng trong thời gian ngắn, nên chủ yếu giúp trẻ dễ đi vào giấc ngủ hơn và ngủ nhanh hơn lúc đầu đêm.

Nếu trẻ khó ngủ khi mới lên giường, cha mẹ có thể trao đổi với bác sĩ nhi khoa về việc dùng melatonin. Nhưng nếu trẻ hay thức giấc giữa đêm, giờ ngủ thất thường, dùng thiết bị điện tử trước khi ngủ hoặc lịch sinh hoạt thay đổi liên tục, thì melatonin có thể không giải quyết được nguyên nhân gốc rễ. Điều quan trọng không chỉ là giúp trẻ buồn ngủ, mà là xây dựng cho trẻ thói quen ngủ lành mạnh và duy trì lâu dài.

Vì sao melatonin không nên là lựa chọn đầu tiên?

Melatonin chắc chắn không phải “thuốc chữa bách bệnh” cho các vấn đề giấc ngủ ở trẻ em. Viện Hàn lâm Nhi khoa Mỹ (American Academy of Pediatrics - AAP) khuyến cáo, cha mẹ nên trao đổi với bác sĩ nhi khoa trước khi sử dụng melatonin.

Với hầu hết trẻ phát triển bình thường, bước đầu tiên nên là xây dựng thói quen và lịch ngủ lành mạnh, ổn định. Vì vậy, bà Michelle Caraballo, bác sĩ chuyên khoa hô hấp nhi và chuyên gia y học giấc ngủ tại Children’s Health (Dallas, Mỹ), thường đề nghị các gia đình lùi lại một bước và tự hỏi một vài câu cơ bản trước:

- Quy trình trước giờ ngủ có ổn định không, và trẻ có đi ngủ vào cùng một thời điểm mỗi đêm không?

- Môi trường ngủ có mát mẻ, tối và yên tĩnh không?

- Trẻ có dùng thiết bị màn hình trước giờ ngủ không?

- Có điều gì khác đang ảnh hưởng đến giấc ngủ của trẻ không?

Nếu những câu hỏi này cho thấy vấn đề nằm ở thói quen hoặc lịch sinh hoạt, vị bác sĩ này cho rằng nên ưu tiên điều chỉnh những điều đó trước.

Khi nào melatonin có thể hữu ích và khi nào thì không?

Melatonin là lựa chọn hỗ trợ hiệu quả khi trẻ khó vào giấc dù đã có thói quen ngủ lành mạnh, hoặc trẻ mắc các hội chứng phát triển/thần kinh (như tự kỷ, hội chứng tăng động giảm chú ý - ADHD). Tuy nhiên, ngay cả trong những trường hợp này, melatonin cũng cần được sử dụng cẩn trọng và dưới sự hướng dẫn của bác sĩ nhi khoa để xác định liều dùng, thời điểm dùng phù hợp và theo dõi xem thuốc có thực sự hiệu quả hay không.

Melatonin nhìn chung không được khuyến nghị cho trẻ dưới 3 tuổi. Ở độ tuổi này, các vấn đề giấc ngủ khá phổ biến và có thể xảy ra vì nhiều nguyên nhân, trong đó nhiều nguyên nhân sẽ cải thiện theo thời gian hoặc sau khi điều chỉnh thói quen sinh hoạt.

Cha mẹ cũng cần hiểu rằng dùng nhiều không có nghĩa là tốt hơn. Bà Michelle Caraballo khuyến nghị bắt đầu với liều thấp phù hợp theo độ tuổi và theo dõi kỹ xem có hiệu quả hay không. Một số trẻ đáp ứng với liều thấp dùng khoảng 30 phút trước giờ đi ngủ. Tuy nhiên, liều dùng cần được cá nhân hóa, không nên tự quyết định. 

Điều cần biết về kẹo dẻo chứa melatonin, tác dụng phụ khi dùng quá liều

Melatonin được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (U.S. Food and Drug Administration - FDA) quản lý dưới dạng thực phẩm bổ sung chứ không phải thuốc. Điều này có nghĩa FDA không kiểm định độ tinh khiết hoặc độ chính xác của sản phẩm melatonin nghiêm ngặt như với các loại thuốc khác. Thành phần và hàm lượng thực tế có thể khác với thông tin ghi trên nhãn.

Khi chọn sản phẩm melatonin, AAP khuyên cha mẹ nên tìm các chứng nhận từ bên thứ ba như logo của United States Pharmacopeia (USP), NSF International hoặc ConsumerLab trên bao bì.

Kẹo dẻo (gummy) chứa melatonin cần được đặc biệt thận trọng. Vì chúng có hình dạng và hương vị giống kẹo, nguy cơ trẻ vô tình ăn quá nhiều sẽ cao hơn. Các loại kẹo dẻo cũng có khả năng hấp thu kém ổn định hơn viên tan hoặc dạng lỏng, vì vậy bà Michelle Caraballo thường ưu tiên khuyến nghị các dạng này hơn.

Mặc dù melatonin nhìn chung được dung nạp tốt ở liều phù hợp, nhưng vẫn có thể gây ra các tác dụng phụ gồm: Ác mộng, đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, khó chịu ở dạ dày, cáu gắt, tăng tiểu dầm, hạ huyết áp…

Melatonin cũng có thể tương tác với một số thuốc khác, bao gồm các thuốc dùng cho rối loạn miễn dịch. Vì melatonin là một hormone, việc sử dụng lâu dài ở trẻ em vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu, đặc biệt là về ảnh hưởng tiềm tàng tới dậy thì và sự phát triển. AAP cho biết vẫn cần thêm dữ liệu về việc sử dụng dài hạn.

Những thói quen ngủ nên thử trước khi dùng thực phẩm bổ sung

 

Cải thiện chất lượng giấc ngủ trong các chuyến bay dài

Bệnh run vô căn ảnh hưởng thế nào đến chất lượng giấc ngủ?

Bí quyết giúp người cao tuổi có giấc ngủ ngon

Infographic: Thư giãn cơ bắp để hỗ trợ giấc ngủ

Với phần lớn trẻ em, giấc ngủ ngon bắt đầu từ những thói quen lành mạnh. Trước khi tìm đến thực phẩm bổ sung, cha mẹ nên tập trung vào những điều cơ bản sau:

- Duy trì lịch ngủ ổn định: Duy trì giờ đi ngủ và thức dậy cùng khung giờ, kể cả cuối tuần, ngày lễ.

- Tắt màn hình trước giờ ngủ: Ngừng cho trẻ sử dụng tất cả thiết bị điện tử từ 1-2 giờ trước khi đi ngủ.

- Tạo thói quen thư giãn trước khi ngủ: Đọc sách, nghe nhạc nhẹ, cầu nguyện hoặc nghe sách nói có thể giúp báo hiệu cho cơ thể rằng đã đến giờ ngủ.

- Tạo môi trường phòng ngủ phù hợp: Phòng mát mẻ, tối và yên tĩnh giúp trẻ dễ ngủ và ngủ sâu hơn.

- Dùng tiếng ồn trắng nếu cần: Điều này có thể giúp che lấp những âm thanh nhỏ trong nhà làm ảnh hưởng giấc ngủ của trẻ.

Sự nhất quán là yếu tố quan trọng nhất. Trẻ phản ứng rất tốt với lịch sinh hoạt ổn định vì cơ thể sẽ học được điều gì sắp diễn ra. Trong nhiều trường hợp, việc cải thiện quy trình trước giờ ngủ mang lại hiệu quả tốt hơn bất kỳ loại thực phẩm bổ sung nào.