Cây quen, thuốc quý: Cỏ roi ngựa

Cỏ roi ngựa hay còn gọi là mã tiền thảo - dược liệu quen thuộc trong y học cổ truyền

Nguồn gốc và phân bố

Cỏ roi ngựa, còn gọi là mã tiên thảo, là cây thuốc được sử dụng phổ biến tại nhiều quốc gia nhiệt đới và cận nhiệt đới. Tại Việt Nam, cây thường mọc hoang ven đường, quanh khu dân cư, bìa rừng; phân bố nhiều tại các tỉnh như Lạng Sơn, Hưng Yên, Bắc Ninh, Lâm Đồng.

Đặc điểm thực vật

Cỏ roi ngựa là cây thân thảo nhỏ, sống nhiều năm, chiều cao dao động từ khoảng 10cm đến gần 1m. Lá mọc đối, hình lông chim hoặc thuôn dài, dài khoảng 2 - 8 cm; mép lá có răng cưa, gần như không cuống hoặc cuống rất ngắn.

Hoa nhỏ, mọc thành chùm dài ở ngọn, màu xanh nhạt hoặc tím xanh. Hoa lưỡng tính, không đều; tràng hoa hình ống, hơi cong, chia 5 thùy. Quả nang có 4 nhân, hạt không có nội nhũ.

Cây ra hoa và kết quả từ mùa Xuân đến mùa Thu.

Bộ phận dùng

Theo thông tin từ Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, toàn thân cây cỏ roi ngựa được sử dụng làm dược liệu. Sau khi thu hái, cây được rửa sạch, dùng tươi hoặc phơi, sấy khô để bảo quản và sử dụng dần.

Dược liệu cần bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ẩm để hạn chế mốc và giảm chất lượng.

Thành phần hóa học

Toàn thân cây chứa một loại glucozit (hợp chất hữu cơ phức tạp trong dược liệu) có vị đắng; khi thủy phân tạo ra glucose và verbenalol (C₁₁H₁₄O₅). Ngoài ra, dược liệu còn chứa các men như emunxin và invectin.

Tác dụng dược lý

Theo y học hiện đại

- Tiêu viêm, sát khuẩn, hỗ trợ cầm máu và giảm đau.

- Ức chế một số vi khuẩn gây bệnh như trực khuẩn lỵ, tụ cầu vàng.

 - Có tác dụng kích thích tiết sữa ở phụ nữ đang cho con bú (cần thận trọng khi sử dụng).

Theo y học cổ truyền

Theo Đông y, cỏ roi ngựa có:

- Tính: Hơi hàn

- Vị: Đắng

- Quy kinh: Can, Tỳ

- Công năng: Hoạt huyết, thông kinh, tiêu viêm, sát trùng, giải độc.

Dược liệu thường được dùng hỗ trợ trong các trường hợp viêm nhiễm, mụn nhọt, u nhọt sưng đau, viêm gan, vàng da, cổ trướng, rối loạn kinh nguyệt, bế kinh.

Lưu ý khi sử dụng

- Không dùng cỏ roi ngựa để thay thế hoàn toàn thuốc điều trị đặc hiệu khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

-  Phụ nữ mang thai cần thận trọng do dược liệu có tác dụng hoạt huyết, thông kinh.

- Việc sử dụng kéo dài hoặc dùng liều cao cần có tư vấn y tế để tránh tác dụng phụ không mong muốn.

Thông tin về dược liệu chỉ mang tính tham khảo; trong mọi trường hợp, cần tham vấn ý kiến chuyên môn y tế trước khi sử dụng.

 

Cây quen, thuốc quý: Cà gai leo

Cây quen, thuốc quý: Bông mã đề

Cây quen, thuốc quý: Bồ bồ

Cây quen, thuốc quý: Bèo hoa dâu