Nhiều thói quen hàng ngày làm tăng nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng

Nội soi dạ dày, đại tràng giúp sàng lọc sớm bệnh ung thư đường tiêu hóa - Ảnh: BVCC.

Theo ước tính GLOBOCAN 2024 của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), Việt Nam ghi nhận khoảng 22.584 ca Ung thư đại trực tràng mắc mới và 10.990 ca tử vong; với Ung thư dạ dày, các con số tương ứng là 12.373 và 10.280.

Việt Nam cũng giống nhiều quốc gia khác, lối sống công nghiệp, thói quen ăn nhiều thịt chế biến sẵn, ít vận động cùng sự chủ quan trong việc kiểm tra sức khỏe có thể góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Bệnh không còn giới hạn ở tuổi già mà cũng gặp ở những người trong độ tuổi lao động - lực lượng trụ cột của gia đình và xã hội.

PGS.TS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết ung thư đường tiêu hóa có thể gặp ở nhiều nhóm tuổi, trong đó không ít người vẫn ăn uống, làm việc và sinh hoạt bình thường ở giai đoạn đầu.

“Khả năng thích nghi và bù trừ của hệ tiêu hóa khá tốt nên các triệu chứng ban đầu có thể không rõ ràng”, PGS. Phương chia sẻ. Vì vậy, một số người dễ bỏ qua những thay đổi trong thói quen đi ngoài hoặc cho rằng đó chỉ là rối loạn tiêu hóa thông thường.

Những thói quen tích tụ độc tố từng ngày

Theo phân tích chuyên môn của PGS. Phương, các tế bào ác tính đường tiêu hóa thường hình thành dưới tác động luân phiên của nhiều yếu tố nguy cơ:

Chế độ ăn uống quá nhiều thịt và chất béo: Tiêu thụ lượng lớn thịt đỏ (thịt bò, thịt lợn) và thịt chế biến sẵn (xúc xích, thịt xông khói, đồ đóng hộp) nhưng lại thiếu hụt chất xơ từ rau củ quả. Quỹ Nghiên cứu Ung thư Thế giới ghi nhận bằng chứng mạnh về mối liên quan giữa thịt đỏ, thịt chế biến sẵn và nguy cơ ung thư đại trực tràng.

Tổn thương tiền ung thư bị bỏ qua: Một số polyp đại trực tràng có thể tiến triển thành ung thư theo thời gian; người mắc bệnh viêm ruột mạn tính cũng cần được đánh giá nguy cơ. Phát hiện và cắt bỏ polyp tiền ung thư giúp giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng.

Lối sống thụ động, béo phì: Ít vận động và thừa cân, béo phì là các yếu tố liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng.

Di truyền: Gia đình có người thân cận huyết (bố mẹ, anh chị em ruột) mắc ung thư đại trực tràng hoặc các hội chứng polyp di truyền.

Những dấu hiệu không nên bỏ qua

Một trong những biểu hiện cần chú ý là thay đổi thói quen đại tiện. Táo bón, tiêu chảy kéo dài, đi ngoài thất thường... đặc biệt khi trước đó không có những triệu chứng này.

Hình dạng phân thay đổi cũng là dấu hiệu cần lưu ý. Phân nhỏ, dẹt hoặc có hình dạng khác thường kéo dài có thể liên quan đến thay đổi trong lòng đại tràng. Tuy nhiên, đây không phải biểu hiện đặc hiệu của ung thư và cần được đánh giá cùng các triệu chứng khác.

Đi ngoài ra máu là dấu hiệu quan trọng. Máu đỏ tươi có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý vùng hậu môn, trực tràng, trong khi phân sẫm màu hoặc đen có thể liên quan đến chảy máu ở đường tiêu hóa trên. Nguyên nhân rất đa dạng, từ bệnh lý lành tính đến ung thư, do đó người bệnh không nên tự xác định nguyên nhân rồi bỏ qua việc thăm khám.

Đau bụng kéo dài, mệt mỏi cũng cần được chú ý nếu xuất hiện cùng những thay đổi về đại tiện. Mất máu đường tiêu hóa trong thời gian dài có thể gây thiếu máu, khiến người bệnh xanh xao, mệt mỏi, suy nhược.

Ngoài ra, sụt cân không chủ ý là biểu hiện cần tìm nguyên nhân. Giảm cân nhanh dù không thay đổi chế độ ăn uống hoặc mức độ vận động, nhất là khi đi kèm rối loạn tiêu hóa, cần được bác sĩ đánh giá.

Tuy nhiên chuyên gia cũng lưu ý những biểu hiện trên không đồng nghĩa với ung thư. Trĩ, nứt hậu môn, viêm đại tràng, polyp và nhiều bệnh lý tiêu hóa khác cũng có thể gây các triệu chứng tương tự. Điều quan trọng là xác định nguyên nhân thay vì tự chẩn đoán dựa trên một dấu hiệu riêng lẻ.

Y học thế giới đã chứng minh, nguy cơ ung thư đại trực tràng có thể giảm nhờ thay đổi lối sống và sàng lọc phù hợp, dù không thể phòng ngừa hoàn toàn. Sàng lọc khi chưa có triệu chứng giúp phát hiện sớm ung thư đại trực tràng.

Theo khuyến nghị của Hiệp hội Ung thư Mỹ, người có nguy cơ trung bình nên bắt đầu sàng lọc ung thư đại trực tràng từ 45 tuổi. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm phân hoặc nội soi đại tràng.

Với người có nguy cơ cao, chẳng hạn có người thân mắc ung thư đại trực tràng, từng có polyp hoặc mắc bệnh viêm ruột mạn tính, thời điểm và phương pháp sàng lọc có thể khác nhóm nguy cơ trung bình.

PGS. Phương khuyến cáo, khi xuất hiện những thay đổi bất thường kéo dài trong quá trình đại tiện, đặc biệt là đi ngoài ra máu hoặc phân đen, người bệnh nên đi khám để tìm nguyên nhân. Không nên chờ đến khi đau nhiều, sụt cân rõ rệt hoặc sức khỏe giảm sút mới kiểm tra.

 

3 loại Ung thư đường tiêu hóa dễ mắc phải nhất mà bạn cần cảnh giác

Phát hiện Ung thư đường tiêu hóa muộn do sợ nội soi

Vi khuẩn HP có thể gây Ung thư đại trực tràng?

Một xét nghiệm tại nhà, giảm 43% nguy cơ tử vong Ung thư đại trực tràng