Hướng dẫn mới về chẩn đoán, điều trị suy dinh dưỡng cấp tính ở trẻ em

Trẻ thăm khám sức khỏe tại Bệnh viện Nhi Trung ương - Ảnh: Nguyễn Hiệp/Sức khỏe+

Theo đó, Bộ Y tế vừa ban hành Quyết định số 2989/QĐ-BYT ngày 22/9/2026, kèm theo tài liệu chuyên môn “Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh suy dinh dưỡng cấp tính ở trẻ em từ 0 đến 59 tháng tuổi”. Quyết định do Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà ký, chính thức thay thế Quyết định số 4487/QĐ-BYT ngày 18/8/2016. Hướng dẫn mới cập nhật các khuyến cáo y học hiện đại, đồng thời chuẩn hóa quy trình chẩn đoán, điều trị và quản lý trẻ suy dinh dưỡng cấp tính trên toàn hệ thống y tế.

Hơn 45 triệu trẻ dưới 5 tuổi mắc suy dinh dưỡng cấp tính

Suy dinh dưỡng cấp tính (SDDCT) ở trẻ em là tình trạng bệnh lý xảy ra khi cơ thể không được cung cấp đủ năng lượng và protein theo nhu cầu trong một thời gian ngắn.

Theo nội dung hướng dẫn, trên thế giới hiện có hơn 45 triệu trẻ em dưới 5 tuổi mắc SDDCT, trong đó khoảng 13,6 triệu trẻ bị SDDCT nặng. Tình trạng này là nguyên nhân trực tiếp hoặc gián tiếp gây ra gần 1/5 số ca tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi trên toàn cầu.

Tại Việt Nam, tỷ lệ SDDCT toàn quốc hiện ở mức 4,5-5,6%, tập trung cao tại các vùng khó khăn như Tây Nguyên, Trung du và miền núi phía Bắc. Nhiều địa phương tại các khu vực này có tỷ lệ vượt 10%. Trẻ em dân tộc thiểu số, trẻ sống tại vùng thiên tai và trẻ mắc bệnh lý mạn tính là những nhóm được đặc biệt lưu ý.

Đáng chú ý, trẻ mắc SDDCT mức độ nặng có nguy cơ tử vong cao hơn từ 5-20 lần so với trẻ bình thường. Do đó, phát hiện sớm và điều trị kịp thời có vai trò quan trọng trong giảm nguy cơ biến chứng và tử vong.

Hướng dẫn mới cập nhật nhiều nội dung chuyên môn

Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị SDDCT năm 2026 được hoàn thiện dựa trên nguồn lực thực tế của hệ thống y tế Việt Nam, đồng thời cập nhật nhiều nội dung chuyên môn quan trọng.

Chuẩn hóa chẩn đoán và đánh giá tình trạng dinh dưỡng

Hướng dẫn cập nhật các khuyến cáo từ WHO năm 2023 và y học hiện đại, trong đó có các chuẩn mực chẩn đoán tình trạng dinh dưỡng bằng nhân trắc theo chỉ số Z-score (độ lệch chuẩn - SD) và chu vi vòng cánh tay (MUAC).

Bên cạnh đó, tài liệu bổ sung các luận điểm về vai trò của hệ vi sinh đường ruột, hệ miễn dịch; phương pháp cá thể hóa phác đồ điều trị và quy trình kiểm soát nghiêm ngặt Hội chứng nuôi ăn lại (Refeeding syndrome) nhằm bảo đảm an toàn cho trẻ trong quá trình hồi phục. Việc kiểm soát hội chứng này được đặt ra nhằm bảo đảm an toàn cho trẻ trong quá trình điều trị và nuôi dưỡng phục hồi.

Quản lý trẻ theo mô hình 3 tầng

Một điểm đáng chú ý trong hướng dẫn mới là mô hình quản lý lồng ghép 3 tầng liên thông (CMAM), gồm nội trú, ngoại trú và dự phòng.

- Điều trị nội trú: Áp dụng tại tuyến Trung ương, tỉnh hoặc khu vực đối với trẻ SDDCT có biến chứng cấp tính, có phù dinh dưỡng hoặc cần thăm dò chuyên sâu.

- Điều trị ngoại trú: Thực hiện tại y tế cơ sở, trạm y tế xã đối với trẻ SDDCT nặng nhưng chưa có biến chứng và còn cảm giác thèm ăn. Trẻ được quản lý, điều trị tại hộ gia đình.

- Dự phòng tại cộng đồng: Theo dõi và hỗ trợ dinh dưỡng cho trẻ SDDCT vừa hoặc trẻ sau xuất viện, nhằm duy trì quá trình hồi phục và phòng ngừa tái phát.

Mô hình này giúp phân tầng điều trị phù hợp với tình trạng của từng trẻ, đồng thời tăng cường vai trò của y tế cơ sở và cộng đồng trong quản lý suy dinh dưỡng.

Phác đồ điều trị gồm 2 pha, 10 bước

Hướng dẫn mới chuẩn hóa quá trình điều trị theo 2 pha, gồm Pha 1 - Ổn định biến chứng và Pha 2 - Hồi phục.

Phác đồ bao gồm 10 bước chuyên môn, từ xử trí hạ đường huyết, hạ thân nhiệt, mất nước, rối loạn điện giải, nhiễm khuẩn đến nuôi dưỡng bắt kịp tăng trưởng. Việc chuẩn hóa các bước điều trị nhằm tạo cơ sở thống nhất cho cán bộ y tế trong quá trình phát hiện, xử trí và theo dõi trẻ SDDCT.

Quy định cụ thể về thực phẩm dinh dưỡng y học

Hướng dẫn cũng chuẩn hóa việc sử dụng Thực phẩm dinh dưỡng y học (TPDDYH) trong điều trị SDDCT.

Trong đó:

- TPDDYH 1 và 2 dạng lỏng: Sử dụng trong điều trị nội trú tại bệnh viện cho giai đoạn cấp cứu và phục hồi.

- TPDDYH 3 dạng đặc ăn liền: Có mật độ năng lượng cao 520-550 kcal/100gr, ít nguy cơ nhiễm khuẩn, dễ bảo quản và được sử dụng trong điều trị ngoại trú tại nhà.

- Dung dịch ReSoMal: Dùng để bù nước và điện giải đặc thù cho trẻ SDDCT nặng có tiêu chảy.

Việc quy định rõ các loại TPDDYH theo từng bối cảnh điều trị nhằm hỗ trợ quá trình can thiệp dinh dưỡng phù hợp cho trẻ.

Phối hợp đa chuyên khoa, phục hồi toàn diện cho trẻ

Hướng dẫn năm 2026 đề cao sự phối hợp giữa nhi khoa, dinh dưỡng lâm sàng, điều dưỡng và y tế dự phòng. Mục tiêu không chỉ là giúp trẻ cải thiện thể trạng mà còn hỗ trợ phục hồi chức năng thần kinh - vận động.

Bên cạnh điều trị tại cơ sở y tế, việc sàng lọc và theo dõi tại cộng đồng cũng được chú trọng. Các biện pháp như đo MUAC (phương pháp đo chu vi vòng cánh tay giữa nhằm đánh giá nhanh tình trạng dinh dưỡng và nguy cơ suy dinh dưỡng cấp tính ở trẻ em hoặc người lớn), cân đo nhân trắc định kỳ, quản lý ngoại trú tại y tế cơ sở và truyền thông nâng cao nhận thức cho người chăm sóc được kỳ vọng tạo thành mạng lưới hỗ trợ trẻ suy dinh dưỡng.

Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị SDDCT năm 2026 là tài liệu chuyên môn dành cho cán bộ y tế ở tất cả các tuyến, góp phần chuẩn hóa công tác phát hiện, điều trị và theo dõi trẻ suy dinh dưỡng cấp tính. Việc triển khai đồng bộ các nội dung của hướng dẫn hướng tới giảm tỷ lệ tử vong do SDDCT, giúp trẻ phục hồi tốt hơn và góp phần cải thiện tầm vóc thế hệ trẻ Việt Nam.

 

Suy dinh dưỡng cấp tính nặng ở trẻ em: Cần khẩn trương giải quyết

Hiểu đúng về suy dinh dưỡng cấp tính ở trẻ em

Podcast: Tại sao trẻ bị béo phì vẫn suy dinh dưỡng?

Hơn 3.600 trẻ được tầm soát bệnh suy dinh dưỡng, thấp còi tại Việt Nam