Dưỡng chất trong cà chua giúp bảo vệ lá gan

Cà chua màu vàng, cam chứa lượng phytoene dồi dào hơn so với cà chua đỏ thông thường

Dưỡng chất vượt trội hơn lycopene

Lâu nay, nhắc đến các dưỡng chất có lợi cho sức khỏe trong cà chua, nhiều người thường nghĩ ngay đến lycopene, sắc tố tạo nên màu đỏ đặc trưng. Tuy nhiên, công trình nghiên cứu của nhóm khoa học tại Đại học Tufts (Mỹ) đã phát hiện ra một hợp chất khác bị lãng quên là phytoene. Đây là hợp chất không màu, là tiền chất đầu tiên mà thực vật sử dụng để tổng hợp nên lycopene cùng các sắc tố carotenoid khác.

Đáng chú ý, phytoene được cơ thể hấp thu dễ dàng hơn so với lycopene. Hợp chất này không chỉ có trong cà chua đỏ, vàng, cam, mà còn xuất hiện nhiều ở các giống cà chua có màu nhạt, trắng kem hoặc vàng nhạt. Đây là những loại quả chưa hoàn tất quá trình chuyển hóa phytoene thành sắc tố đỏ. Ngoài ra, phytoene còn có trong cà rốt, ớt, bưởi hồng, dưa hấu và quả mơ.

Cơ chế đốt mỡ thừa trong tế bào gan

Để đánh giá tác động của phytoene, nhóm nghiên cứu đã thử nghiệm trên chuột trong vòng 24 tuần (tương đương 6 tháng). Chuột được cho ăn chế độ giàu carbohydrate tinh chế, nhằm mô phỏng thói quen ăn uống kém lành mạnh ở những người vốn dễ gặp phải bệnh gan nhiễm mỡ. Một nhóm chuột được bổ sung phytoene với liều lượng tương đương với con người ăn khoảng 100gr tương cà chua, hoặc 3 - 4 quả cà chua sống.

Kết quả đăng trên tạp chí Nghiên cứu Dinh dưỡng Phân tử và Thực phẩm (Molecular Nutrition & Food Research) cho thấy những con chuột được bổ sung phytoene có lượng mỡ tích tụ trong gan giảm đáng kể và tăng cân ít hơn so với nhóm đối chứng.

Các nhà khoa học ghi nhận phytoene không tác động vào hệ vi sinh vật đường ruột. Thay vào đó, hợp chất này kích hoạt protein SIRT1 cùng các con đường chuyển hóa trong tế bào gan, thúc đẩy gan đốt mỡ thừa để tạo năng lượng, thay vì tích trữ lại tại gan.

Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ ra phytoene cần phải được cơ thể phân giải thành các mảnh hoạt tính nhỏ hơn nhờ 2 enzyme BCO1 và BCO2 mới có thể phát huy tác dụng.

Ở những con chuột thiếu 2 enzyme này, phytoene tích tụ trong máu và gan cao gấp 2 - 5 lần, nhưng hoàn toàn không mang lại hiệu quả bảo vệ gan.  

Triển vọng trong phòng ngừa bệnh gan

Bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến tình trạng rối loạn chuyển hóa, hiện ảnh hưởng đến khoảng 1/3 người trưởng thành trên toàn thế giới. Bệnh có thể tiến triển thành viêm gan, xơ gan nếu không được kiểm soát.

Dù kết quả rất khả quan, nhóm tác giả lưu ý đây mới là nghiên cứu trên động vật sử dụng phytoene tinh khiết. Cơ thể người và chuột có sự khác biệt trong cách chuyển hóa carotenoid, đồng thời cà chua nguyên quả còn chứa nhiều chất xơ cùng các hợp chất polyphenol khác. Do đó, cần thêm các thử nghiệm lâm sàng trên người để xác nhận chính xác hiệu quả bảo vệ của phytoene.

Dù vậy, phát hiện này cho thấy phytoene không phải một tiền chất thụ động, mà là một thành tố hoạt tính quan trọng. Các chuyên gia khuyến khích người dân bổ sung đa dạng rau củ quả giàu phytoene như cà chua, cà rốt, dưa hấu... vào chế độ ăn hàng ngày để tăng cường sức khỏe tổng thể và bảo vệ lá gan.

 

Các loại thực phẩm giàu lycopene hơn cà chua tươi

Lợi ích khi ăn thực phẩm giàu beta-carotene

Gan nhiễm mỡ có thể làm tăng nguy cơ đau tim?

Gan nhiễm mỡ ảnh hưởng thế nào tới thị lực?